Nga kabina e një aeroplani që shkonte në Tel Aviv, te qendrat e votimit në Izrael dhe Shtetet e Bashkuara. Distanca është politikisht më e shkurtër nga sa duket. Incidenti i Flydubai më 30 shtator riktheu dhunshëm pasigurinë në jetën e përditshme izraelite, më pak se 1 muaj para zgjedhjeve të 27 tetorit. Një javë pas zgjedhjeve izraelite më 3 nëntor, amerikanët do të vendosin për kontrollin e Kongresit. Nëse Benjamin Netanyahu do të jetë në gjendje të qeverisë përsëri, dita pas këtyre dy garave zgjedhore mund të jetë veçanërisht e rrezikshme për Gazën dhe Iranin. Perspektiva e një përshkallëzimi të ri mbetet një skenar. Megjithatë, vetë Donald Trump tani e ka lënë të hapur mundësinë e përshkallëzimit të bombardimeve të Iranit pas zgjedhjeve amerikane.
Pikëpyetjet
Sipas versionit izraelit të ngjarjeve, bashkëpiloti i fluturimit Dubai-Tel Aviv sulmoi kapitenin me thikë dhe u përpoq të rrëzonte aeroplanin me 170 persona në bord, shumica prej të cilëve izraelitë. Ndërhyrja e pasagjerëve dhe ekuipazhit bëri që ai të neutralizohej dhe avioni të ulej në Tabuk të Arabisë Saudite. Flydubai është shprehur kundër nxjerrjes së përfundimeve të parakohshme në lidhje me shkaqet. Netanyahu tha më 1 tetor se kishte shenja të radikalizimit islamist të bashkëpilotit, por pranoi se ishte shumë herët për t'i atribuuar lidhje me Iranin ose ndonjë faktori tjetër. Ky dallim është thelbësor. Është një gjë të hetosh një sulm me një motiv të mundshëm ideologjik dhe një tjetër të dokumentosh një operacion të organizuar nga një shtet pas tij. Derisa të paraqiten prova, lidhja me Teheranin nuk mund të trajtohet si fakt.
Megjithatë, ndikimi politik i një incidenti të tillë nuk pret përfundimin e hetimit. Ndjesia se një fluturim rutinë mund të shndërrohet në një kërcënim për vdekje masive ngre pyetjen se kush është i aftë të mbrojë qytetarët. Për Netanyahun, zhvendosja e bisedës te siguria ofron një mundësi për të rimarrë rolin e një udhëheqësi me përvojë përballë kërcënimeve të vazhdueshme. Për kundërshtarët e tij, e njëjta pyetje çon në përgjegjësinë e qeverisë së tij për atë që i parapriu dhe pasoi 7 tetorit 2023. Asnjë përfitim elektoral nuk lind automatikisht nga frika. Por ajo që del është një debat parazgjedhor në të cilin çdo incident i ri sigurie mund të errësojë ekonominë, kontradiktat sociale dhe kontabilitetin e qeverisjes.
Rimëkëmbja
Sondazhet e fundit pasqyrojnë këtë rrjedhshmëri, pa lejuar një parashikim të sigurt të një fituesi. Sondazhi i “Maariv”, i publikuar më 2 tetor, i jep kampit të Netanyahut 51 vende, dy më shumë se sondazhi i mëparshëm, krahasuar me 53 vendet për partitë opozitare hebraike. Partitë arabe kanë 12 dhe formacioni i Rezervave dhe Partisë Ekonomike 4. Sa i përket përshtatshmërisë për kryeministër, Gandhi Eisenkot është përpara me 47% krahasuar me 41% të Netanyahut. Uebsajti “Zman Yisrael”, i botuar në “Times of Israel” më 1 tetor, jep një renditje të ndryshme: 53 vende për aleatët e kryeministrit dhe 49 për partitë hebraike që e kundërshtojnë atë, 13 vende për partitë arabe dhe 5 për formacionin e Yoaz Hendel dhe Yaron Zelecha.
Gjetja e përbashkët është më e rëndësishme sesa ndryshimi midis dy sondazheve: asnjë nga kampet kryesore nuk arrin 61 vendet e nevojshme për shumicën në Knesset. Netanyahu mbetet konkurrues, por rimëkëmbja nuk barazohet me një qëndrim të garantuar në pushtet. Edhe opozita mund të sigurojë më shumë vende, por i duhet një marrëveshje për të formuar një qeveri. Prandaj, rezultati vendimtar i 27 tetorit do të jetë mundësia e formimit të një koalicioni. Vendi i parë i një partie nuk është i mjaftueshëm. As nuk është e dhënë që negociatat për qeverinë e re izraelite të përfundojnë deri në kohën e zgjedhjeve në SHBA, vetëm 7 ditë më vonë. Përbërja dhe kërkesat e partnerëve do të ndikojnë gjithashtu në kufijtë e kryeministrit të ardhshëm në Gaza.
Vështirësitë e Trumpit
Në Uashington, presidenti përballet me një problem tjetër. Fuqia ushtarake nuk përkthehet lehtësisht në ndikim politik kur votuesit ndiejnë se po rëndohen nga vendimet e administratës. Në sondazhin e “AP-NORC” me 2 140 persona të rritur, të kryer nga 24-28 shtator dhe të publikuar më 1 tetor, vetëm 31% e miratojnë performancën e punës së Trump në përgjithësi, ndërsa 69% nuk e miratojnë. Politika e tij ekonomike miratohet vetëm nga 26% dhe trajtimi i kostos së jetesës nga 17%. Ndërkohë, 71% nuk e miratojnë trajtimin e tij ndaj Iranit, dhe 69% thonë se lufta nuk ia vlente rrezikut. Është një masë e opinionit publik, jo një parashikim se si Dhoma e Përfaqësuesve do ta trajtojë ekonominë. Por jep një ndjesi të peshës politike që mbajnë republikanët ndërsa shkojnë në votime.
Prandaj, për Trumpin, një operacion i ri i madh ushtarak para 3 nëntorit mund t'i shtojë kosto një beteje zgjedhore tashmë të vështirë. Arritja e një marrëveshjeje që do të paraqitej si një sukses amerikan ka dobi të dukshme politike. E njëjta gjë vlen edhe për një periudhë tensioni të kufizuar, për sa kohë që nuk duket si një tërheqje nga Teherani. Këtu qëndron një ndryshim kyç me përballjen izraelite. Theksi mbi kërcënimin mund të forcojë argumentin e Netanyahut për vazhdimësi në lidership. Në Shtetet e Bashkuara, zgjatja e konfliktit e detyron Trumpin të shpjegojë pse lufta po vazhdon dhe cili do të jetë përfitimi në fund të fundit për qytetarin amerikan.
Dallimet
Marrëdhënia e ngushtë midis dy udhëheqësve nuk i eliminon këto dallime. Në intervistën e tij për “TIME”, të botuar më 1 tetor, Trump u përmbajt nga dhënia e mbështetjes së qartë elektorale për Netanyahun, megjithëse iu referua qëndrueshmërisë së tij politike. Kjo distancë nuk përbën një përçarje, por kufizon aftësinë e kryeministrit izraelit për ta paraqitur mbështetjen amerikane si të garantuar personalisht. Për Uashingtonin, një marrëveshje mund të vlerësohet bazuar në uljen e barrës ushtarake dhe ekonomike. Për një qeveri izraelite të varur nga partnerët që refuzojnë lëshimet, e njëjta marrëveshje mund të kërcënojë kohezionin e koalicionit. Faza tjetër do të varet nëse të dy udhëheqësit mund të bien dakord për qëllimet, kufijtë dhe kostot.
Në Gaza, mosmarrëveshja mbi rendin e operacioneve e mban të hapur mundësinë e rifillimit të veprimeve ushtarake në shkallë të gjerë. Në gusht, Netanyahu hodhi poshtë planin 15-pikësh të SHBA-së, duke këmbëngulur se një tërheqje izraelite nuk mund t'i paraprijë çarmatimit të plotë të Hamasit. Organizata, nga ana e saj, e ka lidhur zbatimin e angazhimeve të saj me një tërheqje izraelite dhe një ndërprerje të sulmeve. Ky ndryshim mund ta anulojë në mënyrë efektive një marrëveshje - edhe kur palët thonë se po diskutojnë të njëjtën kornizë. Pa një mekanizëm kontrolli të pranueshëm, çdo vonesë mund të interpretohet si përgatitje për raundin tjetër. Një qeveri e Netanyahut që del përsëri me mbështetje te e djathta ekstreme do të përballet me presion shtesë të brendshëm për një zgjidhje ushtarake. Çmimi i një zgjedhjeje të tillë do të binte kryesisht mbi popullsinë civile, ndërsa shkatërrimi i më shumë objektivave nuk do t'i përgjigjej në vetvete pyetjes se kush do të qeveriste dhe garantonte sigurinë e Gazës.
Irani paralajmëron
Në frontin iranian, shenjat e përgatitjes janë më konkrete. Sipas një raporti të Reuters më 1 tetor, duke cituar zyrtarë iranianë, Teherani po shqyrton një përgjigje më të gjerë dhe më të fortë në rast të sulmeve të reja të mëdha amerikane, duke mbajtur hapur kanalet e negociatave. Sipas të njëjtit informacion, planifikimi përfshin një zgjerim të mundshëm të objektivave dhe përgatitjen e organizatave aleate në rajon, pa u marrë një vendim përfundimtar. Ky paralajmërim ka të bëjë edhe me mënyrën se si llogaritet rreziku në Uashington dhe Izrael. Një operacion që do të planifikohej si i kufizuar mund të provokonte një reagim më të madh se sa pritej. Zgjedhja e objektivave, humbjet dhe nevoja që secila palë të duket se ruan fuqinë e saj parandaluese mund ta zgjerojë shpejt konfliktin. Asnjëra nga dy garat zgjedhore nuk e mohon këtë rrezik.
Vlerësimi se një përshkallëzim i ri në të dy frontet mund të pasojë pas zgjedhjeve në SHBA bazohet në një sekuencë specifike kushtesh: Netanyahu të ketë siguruar mundësinë politike të qëndrojë në pushtet, të mos jetë arritur asnjë marrëveshje e zbatueshme për Gazën dhe negociatat me Teheranin të kenë dështuar. Në këto rrethana, një qeveri e re izraelite mund ta konsideronte rezultatin e zgjedhjeve si një mandat për të vazhduar presionin ushtarak, ndërsa Trump tani do ta kishte kaluar provën e menjëhershme të zgjedhjeve të mesit të mandatit. Përgjigja e tij, se ka "të ngjarë" që bombardimet të intensifikohen pas zgjedhjeve, i jep anës iraniane të skenarit një bazë të qartë politike. Megjithatë, kjo nuk vërteton një plan të përbashkët operativ për një sulm të njëkohshëm ndaj Gazës dhe Iranit.
Të dy frontet mund të ringjallen në një rast tjetër dhe me një orar tjetër. Në Gaza, si një operacion për të zbatuar çarmatimin e Hamasit. Në Iran, si një përpjekje e re për të detyruar udhëheqjen e saj të pranojë kushtet amerikane dhe izraelite. Fundi i sezonit zgjedhor do të hiqte një kufizim të menjëhershëm, pa eliminuar kundërshtimin publik, kostot ushtarake ose presionin aleat. Edhe një humbje zgjedhore republikane nuk do t'i impononte Trumpit asnjë reagim të vetëm. Mund ta shtynte atë të kufizonte një angazhim të kushtueshëm ose të ndiqte një sukses vendimtar të huaj. Asnjëra mundësi nuk mund të përjashtohet sot.
Në një fije të hollë
Deri në fillim të nëntorit, hetimet për ngjarjen e Flydubai, rrjedha e negociatave dhe rezultati i zgjedhjeve në Izrael do të tregojnë nëse tensioni aktual mund të përmbahet apo nëse po përgatitet për një raund të ri konflikti. Incidenti me aeroplanin nuk është provë e përfshirjes iraniane, as nuk është një shpjegim i mjaftueshëm për zgjedhjet strategjike të dy qeverive. Por ai ilustron lehtësinë me të cilën frika kthehet në qendër të jetës politike. Nëse sondazhet përforcojnë bindjen se çështjet e pazgjidhura mund të zgjidhen kryesisht me mjete ushtarake, nëntori do ta gjejë Lindjen e Mesme përballë një rreziku të ri. Dhe këtë herë, koincidenca e datave të zgjedhjeve mund të ndikojë në kohën e përshkallëzimit, jo në shkallën e pasojave të tij. ©Marrë nga Protothema. Përshtati në shqip LAPSI.al
