Reportazhi i “El Pais”: Revolucioni Flamingo, kundër kujt protestohet në Shqipëri

Nga "El Pais"/ “Shqipëria nuk është në shitje.” Është kjo britma e betejës që ka kapluar Tiranën, kryeqytetin dhe qytetin më të madh të vendit, gjatë dy javëve të fundit. Mijëra njerëz kanë dalë në rrugë çdo ditë për të protestuar kundër dy projekteve mega-turistike të mbështetura nga Ivanka Trump dhe Jared Kushner - vajza dhe dhëndri i presidentit amerikan - në një cep parajsor të bregdetit në Adriatik.

“Kjo është shtëpia jonë dhe ne kemi ardhur për ta mbrojtur atë”, tha Ana Kodra. Ajo është një protestuese 22-vjeçare, me flamurin e vendit të varur në shpinë.

Çdo ditë në orën 6 pasdite, mijëra shqiptarë - kryesisht të rinj - mblidhen në Sheshin Skënderbej, një hapësirë e madhe prej 430,000 metrash katrorë në zemrën politike dhe kulturore të Tiranës. Atje, ata ngrenë zërin kundër planit për të transformuar Ishullin e Sazanit dhe Gadishullin fqinj të Zvërnecit - pjesë e një rezervati ekologjik të mbrojtur në jugperëndim të vendit - në sensacionin më të fundit të turizmit me diell dhe plazh në Evropën Jugore.

Gjatë një interviste në fillim të qershorit, Ivanka Trump iu referua zonës – një nga ekosistemet më të pasura të egra të Shqipërisë – si një “ishull privat i pabesueshëm dhe i bukur prej 1,400 hektarësh në mes të Mesdheut”.

Organizatat mjedisore të vendit kanë një version rrënjësisht të ndryshëm të ngjarjeve. Ato pohojnë se trashëgimia shqiptare është në rrezik dhe se projektet rrezikojnë gati 250 lloje zogjsh, përfshirë disa koloni flamingosh. Ky zog është bërë simbol i protestave. 

"Fatkeqësia mjedisore që po ndodh fyen dinjitetin tonë si vend", - thotë Ermal Progni, një vullnetar në shoqatën për Mbrojtjen dhe Ruajtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA). Grupi është një nga organizatorët e demonstratave, të cilat kanë vijuar në Tiranë për më shumë se dy javë rresht.

Vala e demonstratave e ka përqendruar vëmendjen e botës në këtë vend të vogël në Detin Adriatik. I njohur si “Revolucioni i Flamingove”, ai konsiderohet tashmë si protesta më e rëndësishme mjedisore e vendit që nga rënia e regjimit komunist në vitin 1991. “Ne kurrë nuk e imagjinuam se një revolucion ishte i mundur në vendin tonë, apo edhe se ishte e mundur të shqiptohej fjala “revolucion”, - thotë 29-vjeçari Progni, me një përzierje habie dhe krenarie, ndërsa monton një flamingo rozë të bërë më shkumë deti.

Tani, lëvizja shtrihet përtej flamingove, duke tërhequr pjesëmarrës nga i gjithë spektri politik. Protestuesit kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama. Ai ka qeverisur vendin që nga viti 2013 dhe fitoi lehtësisht zgjedhjet e vitit të kaluar, duke siguruar një mandat të katërt radhazi në pushtet. 

Udhëheqësi socialist komandon gjithashtu shumicën në Parlament me aleatët e tij, duke pasur mundësi të miratojë reforma kushtetuese pa pasur nevojë të negociojë me opozitën. "Ky është momenti më i rrezikshëm për Ramën dhe qeverinë e tij në 13 vitet e fundit", thotë Afrim Krasniqi, drejtor i Institutit për Studime Politike në Tiranë.

“Kemi nevojë për ndryshim. Ka shumë gjëra që nuk shkojnë mirë në vend”, - thotë Klevis Nikoli, një protestues 33-vjeçar, duke mbajtur një banderolë rreth 4.5 metra të lartë: në të shkruhet “Rama, jep dorëheqjen”.

Pak para orës 19:00, më 11 qershor, demonstruesit përparuan ngadalë për t'u mbledhur përpara zyrave të kryeministrit, të vendosura rreth gjysmë milje larg.

Udhëheqësi shqiptar është kritikuar për minimizimin e protestave, duke akuzuar median ndërkombëtare për nxitje të “histerisë”. Ai ka mbrojtur me vendosmëri megaprojektet e lidhura me familjen Trump dhe bashkëpunëtorët e tyre, të cilat premtojnë një investim prej rreth 4 miliardë dollarësh në vend, sipas qeverisë së tij. “Ai është bërë zëdhënësi i tyre dhe nuk ka treguar asnjë interes për të dëgjuar popullin e tij”, - vëren Krasniqi.

Analisti argumenton se presidenti shqiptar po përpiqet të fitojë favore nga Shtëpia e Bardhë, edhe pse administrata Trump nuk është e përfshirë zyrtarisht në projekt. Ai gjithashtu dëshiron të forcojë pozicionin ndërkombëtar të qeverisë së tij si një aleat i besueshëm për Perëndimin. 

“Ai po përpiqet t’u thotë Shteteve të Bashkuara dhe qeverive të tjera: “Nëse doni diçka në Shqipëri, unë jam njeriu juaj”, shton Krasniqi. Rama, nga ana tjetër, pohon se hotelet luksoze janë një mundësi unike dhe do të kenë një efekt të drejtpërdrejtë për vendin. Shqipëria është kombi më i varfër në Evropë, me turizëm që përbën më shumë se një të katërtën e PBB-së.

Pak dihet për projektet në ishullin e Sazanit dhe në Zvërnec. Në mars të vitit 2024, Kushner postoi imazhet e para të planeve të tij në Shqipëri në llogarinë e tij në Instagram, duke treguar një marinë luksoze, pishina gjigante, si dhe dhoma të bollshme në stil futurist me pamje idilike të ujërave bruz të zonës. Publikimi u shfaq vetëm një javë pasi një ligj i ri hyri në fuqi në vend, duke lehtësuar kufizimet për të promovuar projekte turistike masive me 5 yje dhe vendpushime luksoze në zona të mbrojtura, sipas tekstit të miratuar.

Në dhjetor të atij viti, qeveria shqiptare caktoi një firmë të lidhur me Affinity Partners – fondi i investimeve i themeluar nga dhëndri i Trump – si një “investitor strategjik” për zhvillimin në ishullin e Sazanit.

Prillin e kaluar, organizatat mjedisore denoncuan praninë e buldozerëve dhe instalimin e gardheve dhe një kampi ndërtimi në Gadishullin e Zvërnecit, madje para se të dorëzohej një vlerësim i ndikimit në mjedis ose të lëshoheshin lejet e ndërtimit. Në mesin e majit, u shfaq një video: ajo tregonte rojet e një kompanie private sigurie duke dhunuar një banor vendas që kundërshtonte projektin. Pamjet u bënë virale, ashtu si edhe zemërimi.

“Revolucioni Flamingo” është një përgjigje e drejtpërdrejtë ndaj më shumë se dy viteve zemërim të ngulitur, por edhe ndaj asaj që protestuesit e perceptojnë si mënyrën e veprimit të establishmentit politik të vendit të tyre: mungesë transparence, premtime për progres që nuk duket se do të materializohen kurrë, si dhe trajtim të ashpër të atyre që kanë mendime të kundërta. Kjo është arsyeja pse ata po kërkojnë edhe dorëheqjen e udhëheqësit të opozitës, politikanit konservator Sali Berisha, i cili ishte kryeministër nga viti 2005 deri në vitin 2013. "Rama në burg, Berisha në burg!" - ulërin turma në Tiranë, e shoqëruar nga fishkëllima, duartrokitje dhe daulle. Tensionet janë të larta, por protestat janë përgjithësisht paqësore.

Mes pakënaqësisë publike, Struktura Speciale për Luftën Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK), një zyrë speciale prokurorie kundër korrupsionit, ka hapur një hetim për të përcaktuar nëse ka pasur ndonjë parregullsi në lidhje me megaprojektet. Për më tepër, punimet e ndërtimit që ishin raportuar janë ndalur. Rama i ka bërë thirrje popullit të qëndrojë i qetë. Më 5 qershor, ai theksoi se nuk kishte projekte në zhvillim e sipër. "Ekziston vetëm një vizion dhe një plan: ta transformojmë Shqipërinë në destinacionin më tërheqës turistik të nivelit të lartë në këtë pjesë të botës", këmbënguli kryeministri.

“Revolucion, revolucion, revolucion!” brohoritën protestuesit pas orës 22:00, ndërsa turma mbushte rrugët e qendrës së Tiranës. Banorët dolën në ballkonet e tyre dhe shoferët e taksive u ranë borive.

Klima politike e vendit i ka detyruar gjithashtu investitorët të thyejnë gradualisht heshtjen e tyre. Asher Abehsera, një nga partnerët lokalë të Kushner, tha se i respekton ata që kundërshtojnë projektin, por i kërkoi publikut një votëbesim dhe i nxiti ata të mos nxirrnin përfundime të nxituara derisa të zbulohen të gjitha detajet. Ai i bëri këto deklarata në një intervistë me The Wall Street Journal, e cila u botua më 10 qershor.

Protestat kanë vënë në dyshim të ardhmen e projektit. Në fund të vitit të kaluar, Kushner u tërhoq nga planet e tij për të ndërtuar një hotel ekskluziv dhe një kompleks luksoz banimi në vendin e një ish-kazerme ushtarake në Beograd, një monument kombëtar. Protestat në kryeqytetin e Serbisë e ndaluan atë investim, i cili përfshinte ndërtimin e një rrokaqielli që ishte planifikuar të përurohej si Kulla Trump. Skandali përfundimisht çoi në gjyqin e Ministrit serb të Kulturës, Nikola Selaković, për parregullsi të dyshuara në lejimin e ndërtimit në një zonë që konsiderohet pjesë e trashëgimisë së vendit.

Dhëndri i Trump – i cili themeloi Affinity Partners në vitin 2021, pasi grumbulloi një rrjet të gjerë kontaktesh si këshilltar i presidentit dhe krahu i djathtë gjatë mandatit të parë të manjatit republikan – ka qëndruar mënjanë pas shpërthimit të Revolucionit Flamingo në Shqipëri. Pasi fillimisht shprehu entuziazëm për projektin, Kushner e ka ulur profilin e tij dhe nuk ka bërë deklarata publike në lidhje me protestat. Shtëpia e Bardhë dhe familja Trump, megjithatë, kanë mohuar vazhdimisht çdo sugjerim për konflikte të mundshme interesi.

Deri në fillim të viteve 1990, Sheshi Skënderbej mbante statuja kolosale të Jozef Stalinit dhe diktatorit Enver Hoxha, i cili e sundoi vendin me grusht të hekurt për më shumë se 4 dekada (1944-1985). Megjithatë, sot është skena për ata që kërkojnë ndryshim në Shqipëri, një vend me më pak se 3 milionë banorë, me një diasporë prej mbi 2.2 milionë, sipas shifrave zyrtare. Ai gjithashtu sheh sot luftën që po bëjnë shumë të rinj, të cilët kërkojnë një të ardhme më të mirë. Ata nuk duan më të largohen nga vendi i tyre për shkak të mungesës së mundësive. Progni, për shembull, u kthye 6 muaj më parë, pasi jetoi në Gjermani për 4 vjet.

“E ardhmja u përket flamingove”, shkruhet në njërën nga pankartat. E ardhmja: kjo është ajo që shumë veta besojnë se është vërtet në rrezik, ndërsa ngrenë grushtet në vapën përvëluese të Tiranës, përtej vëmendjes ndërkombëtare të shkaktuar nga interesi i familjes Trump për atdheun e tyre.

“Ndihem krenare për brezin tim; politikanët thonë se ne rrimë në shtëpi dhe nuk bëjmë asgjë… epo, shikoni si jemi tani”, thotë Kodra me një buzëqeshje. ©Përshtati në shqip LAPSI.al