NATO po i pakëson takimet e nivelit të lartë dhe nuk do të mbajë një samit udhëheqësish në Shqipëri vitin e ardhshëm, siç ishte planifikuar më parë, për shkak të tensioneve brenda aleancës mbi shpenzimet e mbrojtjes, Iranin dhe luftën në Ukrainë.
Kryeministri i Shqipërisë Edi Rama tha të enjten se “ende nuk ka një qëndrim të përbashkët se kur do të zhvillohet samiti, sigurisht jo në vitin 2027”. Ai tha se “në vitin 2028, nëse do të jetë një samit, do të jetë në Tiranë”, kryeqytetin e Shqipërisë.
Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, e minimizoi çështjen. “Ne jemi fleksibël me samitet e NATO-s”, i tha ai Associated Press në një intervistë. “Ne kemi samite kur kemi nevojë për to”, - tha ai, dhe do ta mbajmë samitin e radhës “kur të jetë e nevojshme”.
Deri rreth një dekadë më parë, NATO mbante samite çdo dy vjet. Takimet ministrore po rrallohen gjithashtu.
Nuk bëhet fjalë vetëm për takime midis Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, dhe homologëve të tij.
Ministrat e mbrojtjes të NATO-s zakonisht takohen në tetor, por muajin e kaluar nuk u zhvilluan bisedime dhe asgjë nuk është planifikuar as për tetorin e vitit 2027. Ministrat e jashtëm kanë vetëm një takim të planifikuar vitin e ardhshëm, në vend të dy, sipas asaj që NATO e përshkruan si një "paketë riorganizimi".
Sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së, Pete Hegseth dhe Sekretari i Shtetit Marco Rubio, që kur kanë ardhur në detyrë, kanë anashkaluar secili nga një takim të NATO-s ose janë larguar para se të mbaronin bisedimet. Hegseth i ka përdorur takimet ministrore të mbrojtjes për të qortuar ose për të bindur aleatët evropianë dhe Kanadanë.
Pikëpyetje rreth shpenzimeve të mbrojtjes së Shqipërisë
Samiti i planifikuar në Shqipëri nxjerr në pah sfidat e aleancës. Shqipëria u emërua pritëse e vitit të ardhshëm në vitin 2025, por emri i saj u hoq nga një deklaratë e samitit të korrikut.
Disa aleatë besojnë se Shqipëria nuk po shpenzon mjaftueshëm për mbrojtjen dhe ngurruan ta shpërblenin vendin me ngjarjen e madhe të NATO-s. Qeveria në Tiranë parashikohet të shpenzojë 2.15% të prodhimit të saj të brendshëm bruto për mbrojtjen këtë vit.
Objektivi i NATO-s është që 32 aleatët të shpenzojnë 3.5% të PBB-së për mbrojtjen bazë deri në vitin 2035 dhe 1.5% për infrastrukturën që lidhet me mbrojtjen. Shqipëria nuk është anëtari më i keq midis 32 vendeve anëtare. Spanja, Belgjika dhe Sllovenia po shkojnë shumë më keq.
Samitet shterojnë burimet dhe kanë kosto politike
Por vetë organizimi i një samiti ka kosto të jashtëzakonshme financiare dhe politike. Holandës iu desh 1 vit përgatitjeje përpara takimit të vitit 2025 në Hagë dhe një investim prej rreth 100 milionë dollarësh.
Zyrtarët thanë se NATO-s do t'i duhej të vendoste për Shqipërinë deri në tetor, në mënyrë që të kishte kohë të mjaftueshme për të organizuar një samit vitin e ardhshëm.
Presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan, i cili organizoi takimin e këtij viti në kompleksin e tij të madh të pallatit në Ankara, rinovoi një aeroport ushtarak ku mund të mbërrinin udhëheqësit dhe mobilizoi dhjetëra mijëra personel sigurie - duke mbyllur praktikisht pjesë të kryeqytetit. Punonjësve publikë jo-thelbësorë iu dha një javë pushim.
“Gjithmonë ka shumë personel sigurie të përfshirë”, tha Rutte për AP. “Është një ngjarje e kushtueshme të organizosh një takim me 32 aleatë dhe më pas me vendet partnere dhe partnerët Indo-Paqësorë që kemi, si Japonia dhe Koreja, Australia, Zelanda e Re.” I pyetur nëse ia vlente e gjitha, Rutte tha: “Ia vlen.”
Sfida e mbajtjes së udhëheqësve të përqendruar
Samiti në Turqi ishte gjithashtu një spektakël politik. Ai rrezikoi të dilte nga binarët edhe para se Trump dhe homologët e tij të uleshin për të punuar.
Trump ringjalli bisedat e vjetra për marrjen e kontrollit të Groenlandës, një pjesë vetëqeverisëse e Danimarkës, aleate e NATO-s, duke goditur në thelb arsyen pse organizata u formua në vitin 1949: mbrojtjen e ndërsjellë.
Ai kërkoi gjithashtu “besnikëri”, duke akuzuar NATO-n se nuk e mbështeti luftën e tij kundër Iranit.
Samitet zakonisht janë një shfaqje e matur e vendosmërisë dhe unitetit të qëllimit nga vendet anëtare për të dekurajuar çdo kundërshtar që mund të tundohet të vërë në provë NATO-n. Aleatët evropianë dyshojnë se Rusia dëshiron të bëjë pikërisht këtë.
Në Ankara, Rutte udhëhoqi një “zbulim të madh” të industrisë së mbrojtjes, në përpjekje për të bindur udhëheqësin amerikan se aleatët po shpenzojnë shumë.
Ekspertët thonë se një samit mund të mos jetë i nevojshëm
Përveç çmimit dhe kostove të mbajtjes së Trump në anën e tij, ekspertët thonë se ndoshta është arritur mjaftueshëm për momentin. Janë vendosur objektiva të reja shpenzimesh dhe objektiva të aftësive ushtarake, dhe planifikimi i forcës u diskutua në Ankara.
“Ekziston një argument i fortë që mund të ngrihet se nëse nuk ka gjëra që meritojnë mbledhjen e 32 udhëheqësve, atëherë ndoshta nuk do të mbahet takimi”, tha David Cattler, bashkëpunëtor i lartë në Qendrën për Analizën e Politikave Evropiane.
“Mund të zgjasë dy, ndoshta tre vjet», tha Cattler, një ish-zyrtar i lartë i inteligjencës së NATO-s.
Sidoqoftë, në rast emergjence, ka mundësi të tjera. NATO mbajti samitin e saj të parë virtual në shkurt të vitit 2022, pasi Rusia nisi pushtimin e plotë të Ukrainës. ©Marrë nga The Independent, përgatiti në shqip LAPSI.al
