Nga Jennifer Wignall, "Newsweek"/ Për më shumë se dy dekada, Shqipëria bëri punët e rënda në përpjekjen e saj për t'u anëtarësuar në Bashkimin Evropian: duke riorganizuar gjykatat e saj, duke verifikuar gjyqtarët dhe duke hapur me shpejtësi "grupe" negociatash me Brukselin.
Pastaj Jared Kushner shkoi për të notuar.
Gjatë një udhëtimi me jaht pranë brigjeve të Adriatikut në Shqipëri, Ivanka Trump rrëfeu se si ajo dhe bashkëshorti i saj Kushner hasën në ujërat e cekëta ngjyrë bruz të lagunës Vjosa -Narta dhe ishullin e paprekur të Sazanit - dhe filluan të imagjinonin një vendpushim luksoz atje.
Ajo që pasoi ishte thjesht një rrugë e hapur. Kushtet ligjore dhe politike të nevojshme për ta ndërtuar atë u hartuan shpejt. Vetë vendi ishte ndër pjesët më të mbrojtura të bregdetit në Mesdhe. Laguna Vjosë-Nartë, shtëpia e flamingove dhe më shumë se 200 llojeve të zogjve shtegtarë, ndodhet brenda një peizazhi të mbrojtur të përcaktuar; Ishulli i Sazanit ndodhet brenda parkut të vetëm kombëtar detar dhe tokësor të Shqipërisë.
Revolucioni i Flamingove
Sipas Ligjit të këtij vendi për Zonat e Mbrojtura të vitit 2017, ndërtimet turistike në shkallë të gjerë në të dyja zonat ishin të ndaluara në mënyrë efektive. Kjo ndryshoi në shkurt të vitit 2024, kur shumica parlamentare e kryeministrit Edi Rama miratoi një amendament që lejonte resortet me 5 yje brenda zonave të mbrojtura - pavarësisht se çfarë përcaktonin dekretet e tyre themeluese. Më vonë po atë vit, Atlantic Incubation Partners, një kompanie të lidhur me Affinity Partners të Kushner, iu dha statusi i "investitorit strategjik" për një resort prej 1.4 miliardë dollarësh në atë terren.
Sekuenca e ngjarjeve ka tërhequr vëmendjen e kundërshtarëve të projektit. Në fillim të qershorit, banorët demonstruan në Vlorë, qytetin më të afërt me lagunën, nën pankarta që shkruanin "Larg duart nga laguna" dhe "Shqipëria nuk është në shitje" - protesta që shpejt u bënë të njohura si "Revolucioni i Flamingove". Protestat që atëherë janë përhapur në kryeqytet, Tiranë, dhe më gjerë, me marshime solidariteti të mbajtura ndërkombëtarisht. Çështja që i shtyn ato: ligjet e Shqipërisë u rishkruan për t'iu përshtatur projektit, në vend që të ndodhte e kundërta.
Blerjana Bino, drejtoreshë ekzekutive e Qendrës për Shkencë, Inovacion dhe Zhvillim në Tiranë, argumentoi se lëvizja ka evoluar përtej një përplasjeje për një zonë të mbrojtur. Bino thotë se ajo që filloi si një fushatë për të mbrojtur lagunën Vjosë-Nartë, është shndërruar në një protestë më të gjerë mbi qeverisjen, transparencën dhe llogaridhënien publike në Shqipëri.
“Është një nga mobilizimet më të mëdha të nxitura nga qytetarët që Shqipëria ka parë në vite, dhe rëndësia e tij qëndron pikërisht në faktin se nuk është organizuar përmes strukturave partiake”, tha ajo për Newsweek .
Ambiciet e Shqipërisë për në BE përballen tani me presione në dy fronte. Deri në fund të vitit 2025, zyrtarët ishin të bindur se anëtarësimi deri në vitin 2030 ishte i arritshëm - më afër që vendi kishte arritur ndonjëherë me qëllimin e tij evropian. Por pajtueshmëria mjedisore dhe sundimi i ligjit janë kushte thelbësore të anëtarësimit - dhe projekti i mbështetur nga Kushner ka ngritur pikëpyetje në lidhje me të dyja.
Ligjvënësit evropianë e bënë të qartë qëndrimin e tyre. Në një rezolutë të miratuar më 17 qershor, Parlamenti Evropian i bëri thirrje Tiranës të shfuqizojë ndryshimet e vitit 2024 në Ligjin e saj për Zonat e Mbrojtura, të vendosë një moratorium të menjëhershëm për ndërtimet brenda zonave të mbrojtura dhe të sigurojë përputhshmëri të plotë me standardet e BE-së për mbrojtjen e natyrës.
Firma e Kapitalit Privat të Kushnerit
Kushner nuk e vë bast pasurinë e tij në një vendpushim në Ballkan. Firma e tij e kapitalit privat, Affinity Partners, menaxhon afërsisht 6.16 miliardë dollarë, duke përfshirë rreth 2 miliardë dollarë nga Fondi i Investimeve Publike të Arabisë Saudite, mjeti sovran i pasurisë i kontrolluar nga Princi i Kurorës Mohammed bin Salman. Kapital shtesë ka ardhur nga investitorë në Katar dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.
Edhe pse e mblodhi këtë kapital, Kushner u rikthye në një rol diplomatik nën Presidentin Donald Trump si i dërguar i paqes, duke i dhënë atij një rol të spikatur në politikën amerikane në Iran, Ukrainë dhe Gaza.
Në mars të vitit 2026, senatori Ron Wyden i Oregonit dhe përfaqësuesi Robert Garcia i Kalifornisë, të dy demokratë, hapën një hetim nëse aktiviteti diplomatik i Kushnerit është mbajtur i ndarë nga mbledhja e tij private e fondeve.
Muajin pasardhës, përfaqësuesi demokrat i Merilendit, Jamie Raskin, e zgjeroi atë hetim, duke e formuluar më drejtpërdrejt: “Nuk mund të jesh njëkohësisht diplomat dhe shahu financiar i monarkisë saudite.”
Hetimet e kongresit ende nuk kanë dhënë përfundime zyrtare. Por ato kanë përcaktuar pyetjen thelbësore që tani e ndjek marrëveshjen me Shqipërinë: ku qëndron kufiri midis autoritetit publik dhe ndikimit privat - dhe a është zbatuar ai në mënyrë kuptimplote?
Në Shqipëri, prokurorët kundër korrupsionit gjithashtu e kanë vënë re këtë. Struktura Speciale Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, ose SPAK, ka hapur një hetim se si parcelat kryesore përreth lagunës ndryshuan duar dhe si u strukturuan ndryshimet ligjore të vitit 2024. Ndër çështjet që po shqyrtohen janë vlerësimet e diskutueshme të tokës dhe roli i ndërmjetësve në ndërtimin e parcelave përpara zhvillimit. Autoritetet kanë ngrirë tashmë llogaritë e lidhura me një kompani të përfshirë në blerjet e tokës pranë vendit.
Çështja për hetuesit nuk është thjesht nëse ligjet janë ndryshuar, por si janë bërë këto ndryshime dhe kush ka përfituar prej tyre. Dr. Beatrice Mosello, një bashkëpunëtore e lartë kërkimore në Chatham House, një institut ndërkombëtar politikash me seli në Londër, i tha Newsweek se problemi strukturor i paraprin projektit Kushner.
Ligji i Shqipërisë për Investimet Strategjike i vitit 2015, tha ajo, “është hartuar për të tërhequr investime të huaja duke u dhënë projekteve të zgjedhura procedura të përshpejtuara administrative, por në praktikë ai gjithashtu mund të rrezikojë kufizimin e shqyrtimit dhe potencialisht anashkalimin e kërkesave kryesore të vlerësimit mjedisor të pritura sipas standardeve të BE-së”.
Kur negociatat të arrijnë te Kapitulli 27 - rregullat mjedisore dhe klimatike të BE-së - ajo paralajmëroi se arkitektura ligjore ka të ngjarë të jetë nën presion të vazhdueshëm të BE-së.
Testi i BE-së
Në kohën kur Brukseli ndërhyri zyrtarisht, rreziku politik nuk ishte më abstrakt. Rezoluta e 17 qershorit nuk e përmendi fare Kushnerin ose familjen Trump, por objektivi i saj ishte i qartë. Ndërhyrja sinjalizoi se ajo që filloi si një mosmarrëveshje për zhvillimin lokal ishte përshkallëzuar në një rast prove për trajektoren e Shqipërisë drejt BE-së. I përballur me presion në rritje, Rama është përpjekur ta riformulojë polemikën. Në X, ai i hodhi poshtë protestat si "histeri", duke pretenduar se demonstratat nuk kishin tejkaluar kurrë 8,000 pjesëmarrës, madje as në kulmin e tyre dhe duke akuzuar mediat ndërkombëtare për fryrjen e historisë.
Ministria e Jashtme e Shqipërisë i tha Newsweek se asnjë projekt përfundimtar nuk ishte miratuar dhe asnjë projekt përfundimtar nuk ishte në ndërtim e sipër. Rama e ka paraqitur projektin edhe në aspektin mjedisor, duke premtuar një rezultat "pozitiv neto" me "afërsisht 25% më shumë pemë dhe hapësira të gjelbra sesa ekzistojnë sot".
Në një moment tjetër, ai akuzoi Iranin, pa ofruar prova, se po zhvillonte një “luftë hibride” dezinformimi kundër resortit. Teherani e hodhi poshtë kategorikisht akuzën. Ministria e Jashtme e Iranit e hodhi poshtë pretendimin e Ramës si të pabazë, me një zëdhënës që u tall duke thënë se “ndoshta do të thonë se flamingot ishin agjentë iranianë të sigurisë”.
Përpjekja për ta paraqitur polemikën si një fushatë të huaj dezinformimi nuk bëri shumë për të zbutur opozitën në vend. Protestat kanë vazhduar - dhe janë zgjeruar - duke sugjeruar se reagimi i ashpër nuk i ka rrënjët te ndërhyrja e huaj, por në zemërimin e brendshëm për mënyrën se si u arrit marrëveshja.
Përplasja e aksesit politik, kapitalit të huaj dhe tokës publike po shqyrtohet tani në të dyja anët e Atlantikut. Në Uashington, ligjvënësit po hetojnë nëse aksesi politik dhe kapitali privat janë ndërthurur në mënyrë të papërshtatshme. Në Bruksel, zyrtarët po pyesin nëse reformat ligjore të Shqipërisë mund t'i rezistojnë presionit politik.
Përgjigjet mund të përcaktojnë më shumë sesa fatin e një vendpushimi të vetëm. Ato shkojnë drejt një pyetjeje më të thjeshtë: Kush e mban rrezikun kur pushteti dhe fitimi bashkohen?
Në këtë rast, pasojat do të ndihen së pari në Shqipëri. ©Përshtati në shqip LAPSI.al
