Nga Linkiesta.it*/ Edi Rama ndodhej në Nju Jork për Asamblenë e Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara kur mbërriti lajmi nga Tirana se Vlora Hyseni, drejtoreshë e shërbimeve sekrete shqiptare, ishte vënë në arrest shtëpiak. Zyra e Prokurorit të Posaçëm kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) e akuzoi atë për ndihmë dhe inkurajim dhe zbulim të informacionit të klasifikuar dhe gjithashtu urdhëroi pezullimin e saj nga detyra. Menjëherë pas kësaj, Hyseni u shkarkua nga drejtimi i shërbimeve, me sugjerimin e vetë Ramës. Përgjegjësitë mbeten të paqarta: kryeministri përmendi prezumimin e pafajësisë, duke shtuar, megjithatë, se askush nuk është mbi ligjin.
Çështja vjen në një fazë delikate për qeverinë. SPAK ka akuzuar tashmë Belinda Ballukun, zëvendëskryeministre dhe ministre të Infrastrukturës dhe Energjisë deri në mars, dhe për vite me radhë një nga ndihmëset kryesore të Ramës. Balluku më pas dha dorëheqjen nga qeveria. Hetimi përfshinte disa procedura të prokurimit publik dhe më pas u zgjerua për të përfshirë krime të tjera të dyshuara.
Për më tepër, që nga pranvera, protestat e "flamingove rozë", të cilat filluan kundër një projekti të madh turistik të lidhur me Jared Kushner në bregdetin e Zvërnecit, e kanë zgjeruar protestën për të përfshirë modelin e zhvillimit të promovuar nga qeveria.
E gjithë kjo ndodh ndërkohë që Shqipëria po përparon me shpejtësi drejt Bashkimit Evropian. Tirana ka hapur të 33 kapitujt e negociatave dhe në maj ka arritur objektivat e ndërmjetme të grupit të “Themeloreve”, i cili përfshin sundimin e ligjit dhe funksionimin e institucioneve demokratike. Në korrik, 3 kapitujt e parë u mbyllën përkohësisht. Tani, fillon një fazë në të cilën Brukseli do të përqendrohet kryesisht në zbatimin e reformave dhe rezultatet që ato prodhojnë. Rama vazhdon të tregojë vitin 2030 si objektivin e pranimit.
SPAK lindi nga reforma në drejtësi e nisur në vitin 2016 gjatë qeverisjes “Rama”, me mbështetjen e Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara. Brukseli vlerëson rezultatet e tij në luftën kundër korrupsionit të nivelit të lartë, ndërsa vazhdon të bëjë thirrje për përparim në sektorët më të prekshëm, përfshirë prokurimet publike.
Sipas Giorgio Fruscione, një bashkëpunëtor kërkimor në ISPI, kjo situatë tregon një trend të dyfishtë: "Nga njëra anë, mbetet një problem i vazhdueshëm dhe endemik, i lidhur me sistemin politik dhe institucional shqiptar: perceptimi i përhapur i korrupsionit; nga ana tjetër, vetë SPAK tregon se institucionet shqiptare, falë edhe procesit të afrimit me Bashkimin Evropian, janë pajisur me mjete të afta për ta luftuar atë."
Hetimet që prekin Ramën e ekspozojnë qeverinë politikisht, por në të njëjtën kohë demonstrojnë aftësinë e Prokurorisë Speciale për të vepruar në nivelet më të larta të pushtetit. Rasti “Balluku” e ka bërë këtë tension veçanërisht të dukshëm. Kur Gjykata Speciale pezulloi zëvendëskryeministren nga detyrat e saj në nëntor 2025, Rama tha se qeveria do ta respektonte vendimin, por njoftoi se do të apelonte në Gjykatën Kushtetuese. Sipas tij, pezullimi i një anëtari të kabinetit nga një gjyqtar ngriti çështjen e ndërhyrjes gjyqësore në degën ekzekutive. Rasti Hyseni tani ka sjellë një hetim tjetër nga Prokuroria Speciale në nivelet më të larta të qeverisë.
Megjithatë, korrupsioni nuk hyn në debatin shqiptar vetëm përmes zyrave të prokurorisë. Është gjithashtu një nga akuzat që lidhen me protestat. Protestat filluan në Zvërnec kundër një resorti luksoz të projektuar të lidhur me Jared Kushner, në një zonë me vlerë të veçantë mjedisore, dhe më pas morën një dimension më të gjerë politik. Protestat mbi menaxhimin e tokës dhe transparencën procedurale u shoqëruan me kritika ndaj modelit të zhvillimit të Ramës, i cili bazohet kryesisht në investime ndërkombëtare në shkallë të gjerë, turizëm dhe transformim urban.
Për Fruscione, koha e protestave nuk duket të jetë rastësore. "Protestuesit e kanë drejtuar gishtin nga korrupsioni qeveritar dhe nga ato që perceptohen si marrëdhënie të errëta midis politikës, interesave të biznesit dhe rrjeteve të tjera në shoqërinë shqiptare. Një protestë e lindur rreth një projekti pasurish të paluajtshme është shndërruar kështu në një protestë kundër mënyrës se si po menaxhohet zhvillimi i vendit."
Dhe është pikërisht për këtë çështje që protestat e flamingove takohen me rrugën evropiane: shumë nga çështjet që ato ngrenë - transparenca e vendimmarrjes, marrëdhënia midis politikës dhe interesave ekonomike, menaxhimi i burimeve publike - përkojnë me disa nga çështjet për të cilat Brukseli vazhdon të kërkojë përparim nga Tirana.
Në mars, Komisioni Evropian njohu arritjet e SPAK-ut në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë, por bëri thirrje për përparim të mëtejshëm në fusha të cenueshme siç është prokurimi publik. Ai gjithashtu theksoi pavarësinë e gjyqësorit dhe nevojën për reforma të mëtejshme në lirinë e medias, lirinë e shprehjes dhe sigurinë e gazetarëve.
Fruscione flet për "një dilemë të madhe për Brukselin. Nga njëra anë, disa çështje të brendshme të Shqipërisë po shkojnë kundër linjave të diktuara nga Unioni; nga ana tjetër, aktualisht nuk ka një alternativë të strukturuar politike që ofron të njëjtat garanci për vazhdimin e udhëtimit evropian". Tirana synon të mbyllë të gjithë kapitujt negociues deri në vitin 2027, "një qëllim shumë ambicioz" që do të varet nga aftësia e Shqipërisë për të zbatuar reformat e kërkuara, por edhe nga aftësia e Unionit për të "ruajtur vrullin e procesit të zgjerimit dhe çdo reformë në vetë procesin".
Rruga drejt anëtarësimit, pra, fillon me përparim konkret: Shqipëria ka përparuar me shpejtësi në negociata dhe ka krijuar institucione që, siç demonstrohet nga puna e SPAK, kanë fituar aftësinë për të ndërhyrë edhe në nivelet më të larta të pushtetit. Sfida tani është konsolidimi i këtyre arritjeve dhe adresimi i çështjeve të mbetura. Hetimet nga zyra e prokurorit të posaçëm dhe protestat nga flamingot, ndërsa veprojnë në nivele shumë të ndryshme, demonstrojnë disa nga sfidat me të cilat do të përballet kjo fazë: funksionimi i institucioneve, transparenca e vendimmarrjes dhe marrëdhënia midis politikës, interesave ekonomike dhe shoqërisë. ©Përshtati në shqip LAPSI.al
*Linkiesta është një gazetë dhe revistë prestigjoze online italiane, e themeluar në Milano në vitin 2011. Ajo njihet kryesisht si një media e pavarur e fokusuar te gazetaria investigative, analizat e thella politike, ekonomia dhe marrëdhëniet ndërkombëtare
