Në çfarë ore është fundi i botës? Këngëtari italian Ligabue pyeste veten për këtë (duke cituar këngën e famshme REM) 30 vjet më parë, por pyetja mbetet jashtëzakonisht aktuale.
Sot më shumë se kurrë. Sepse, me kalendarin në dorë, dita fatale mbërriti. Sot, e premte, 13 nëntor 2026, sipas një teorie të bërë virale në mediat sociale edhe ditët e fundit, bota duhet të arrijë fundin e saj.
Megjithatë bëhej fjalë për ndonjë asteroid dhe as për profeci të lashta të Majave, siç ndodhi në vitin 2012. Kjo datë u caktua në kalendar, saktësisht 66 vjet më parë, nga një ekuacion matematikor i botuar në faqet prestigjioze të revistës “Science”.
Si filloi
E gjitha filloi në nëntor të vitit 1960, kur fizikani dhe kibernetikani austriako-amerikan Heinz von Foerster, së bashku me kolegët e tij Patricia Mora dhe Lawrence Amiot të Universitetit të Illinois, botuan një artikull me një titull sa shqetësues aq edhe teatral: “Dita e Fundit: E premte, 13 nëntor, 2026 pas Krishtit”. Duke analizuar të dhënat historike mbi popullsinë e botës nga viti 400 para Krishtit deri në vitin 1958, tre studiuesit vunë re se njerëzimi nuk po rritej me një ritëm konstant, por me një ritëm të përshpejtuar.
Duke e projektuar atë kurbë në të ardhmen, modeli matematik arriti në një pikë kthese fatale: një singularitet në të cilin numri i banorëve të Tokës do të bëhej, fjalë për fjalë dhe në mënyrë paradoksale, i pafund, duke e bërë mbijetesën të pamundur për shkak të mungesës së hapësirës dhe burimeve. Dhe kjo pikë, si e hipotezuar ashtu edhe e frikshme, ishte treguar pikërisht në këtë ditë.
Midis shkencës dhe ironisë
Megjithatë, pas zgjedhjes së ditës së saktë fshihej një dozë e mirë ironie akademike. 13 nëntori ishte në fakt ditëlindja e vetë von Foerster, dhe duke kontrolluar kalendarin, autorët kuptuan se në vitin 2026 kjo datë do të binte të premten, dita më e frikshme në kulturën anglo-saksone.
Shkurt, një moment i përsosur për të tërhequr vëmendjen e botës. Qëllimi i artikullit, në fund të fundit, nuk ishte të jepte një alarm katastrofik, por më tepër të ofronte një provokim shkencor. Studiuesit donin të tregonin me një paradoks matematikor se rritja e pakufizuar e popullsisë është fizikisht e paqëndrueshme dhe se njerëzimi do të duhej të gjente një ekuilibër. Nga ana tjetër, vetë natyra do të duhej të (vendoste) një frenim.
Një gabim “i qëllimshëm”
Është e vërtetë që kanë mbetur edhe disa orë para se "profecia" të provohet e gabuar, por ne ende mund të përcaktojmë me një farë optimizmi dhe qetësie se dita e gjykimit nuk do të vijë sot. Dhe arsyeja ka qenë e qartë për demografët për dekada të tëra.
Ekuacioni i vitit 1960 supozonte se shkalla e rritjes do të vazhdonte të rritej me të njëjtin ritëm për një kohë të pacaktuar, duke injoruar ndryshimet sociale dhe ekonomike që me kalimin e kohës kanë ndikuar në rënien e shkallës së lindjeve. Që në vitet 1970, shkalla e rritjes së popullsisë globale kishte filluar të ngadalësohej ndjeshëm, duke i bërë vlerësimet e bëra vetëm 10 vjet më parë plotësisht të padatshme.
Kohë për reflektime
Sipas parashikimeve aktuale të Kombeve të Bashkuara, popullsia e botës - e cila aktualisht është rreth 8.2 miliardë - do të vazhdojë të rritet për disa dekada të tjera, por me një ritëm gjithnjë e më të ngadaltë, derisa të stabilizohet në rreth 10 miliardë drejt fundit të shekullit. Prandaj, profecia e Von Foerster mbetet "thjesht" një provokim i shkëlqyer, në disa mënyra perfekt për të nxitur trendet e mediave sociale, por edhe i dobishëm për të ofruar ushqim për mendim.
Sepse, teksa është e vërtetë që njerëzimi nuk duket i destinuar të zgjerohet vërtet pafundësisht, është po aq e vërtetë se burimet e planetit, me këtë ritëm, nuk do të zgjasin përgjithmonë. Prandaj, me shumë gjasa, pasardhësit tanë do të bëjnë përsëri pyetjen ekzistenciale: “Në çfarë ore do të mbarojë bota?”. ©Përgatiti LAPSI.al
