Ajo mund të nisë një sulm me armë biologjike ose një luftë globale me dronë. Mund të shpërthejë një bombë bërthamore. Ose mund ta shkatërrojë shoqërinë njerëzore më gradualisht, duke grumbulluar në duart e veta të gjitha burimet ekonomike të botës dhe duke na privuar nga ushqimi, strehimi apo ilaçet.
Këto janë disa nga skenarët e errët që sot qarkullojnë rreth inteligjencës artificiale, një teknologji që tashmë është dëshmuar si një arritje e madhe njerëzore, por që, sipas frikës së disave, ka gjithashtu potencialin ta zhdukë krejtësisht njerëzimin.
Këto shqetësime u kthyen në kryetituj në mbarë botën këtë javë, kur një studiues i Anthropic u largua nga industria, duke përmendur frikën se laboratori i tij dhe laboratorë të tjerë të ngjashëm po ndërtonin makina superinteligjente, të cilat njerëzit nuk do të ishin në gjendje t’i kontrollonin.
Kërcënimet e mundshme që vijnë nga inteligjenca artificiale janë, kuptohet, të frikshme. Por bota moderne është e mbushur me një mori rreziqesh ekzistenciale. Njerëzimi përballet gjithashtu me mundësinë e shkatërrimit nga asteroidë vdekjeprurës, pandemi, luftë termobërthamore, ndryshimet klimatike, masa gjigante materiali inkandeshent të lëshuara nga Dielli, kolapsi ekologjik apo fillimi i papritur i një epoke akullnajore.
Problemi, thonë shkencëtarët dhe ekspertët e politikave publike, nuk janë aq vetë këto kërcënime, ku inteligjenca artificiale është thjesht e fundit, sesa vështirësia e lindur e njeriut për t’i vlerësuar ato në perspektivën e duhur.
“Ne tolerojmë rreziqet me të cilat jemi mësuar, por kemi frikë nga ato të rejat”, tha James K. Hammitt, drejtor i Harvard Center for Risk Analysis.
Ne udhëtojmë me makina shumë më shpesh sesa me avionë, shpjegoi ai, ndaj “linjat ajrore perceptohen si të rrezikshme krahasuar me automjetet, kur në të vërtetë nuk janë”.
Inteligjenca artificiale, vuri në dukje ai, “qartazi nuk kuptohet dhe nuk është nën kontrollin tonë të perceptuar, ndaj gjeneron shqetësim të madh shoqëror”.
Mes drejtuesve të kompanive teknologjike dhe studiuesve që ndërtojnë sisteme të inteligjencës artificiale ka ekzistuar gjithmonë një grup që ka paralajmëruar për potencialin e IA-së për të shkatërruar njerëzimin.
Në periudhën afatshkurtër, thonë disa prej tyre, inteligjenca artificiale mund t’i ndihmojë njerëzit pa aftësi të specializuara, por me qëllime keqdashëse, të krijojnë viruse ose substanca toksike të afta për të shkaktuar sëmundje dhe vdekje në shkallë të gjerë. Vetëm të enjten, Anthropic deklaroi se kishte penguar disa përpjekje të shkencëtarëve që po kryenin kërkime të cilat potencialisht mund të çonin në zhvillimin e armëve biologjike.
Në një perspektivë më afatgjatë, ata që paralajmërojnë për rreziqet e IA-së argumentojnë se kompanitë teknologjike mund t’u japin sistemeve të inteligjencës artificiale autonomi më të madhe, t’i lidhin ato me internetin dhe madje t’i integrojnë me infrastrukturën jetike, përfshirë rrjetet elektrike, bursat dhe armët ushtarake. Pasi të lidhen me këtë infrastrukturë, argumentojnë ata, sistemet e IA-së mund të shkaktojnë probleme në mënyra të paparashikueshme.
Sot, kur sistemet e inteligjencës artificiale dalin jashtë kontrollit, kompani si OpenAI thjesht mund t’i fikin ato. Por disa ekspertë shqetësohen se sistemet e së ardhmes mund t’u rezistojnë përpjekjeve për t’i çaktivizuar.
Për momentin, këto janë shqetësime hipotetike.
“Jemi shumë larg kësaj”, tha Oren Etzioni, profesor në University of Washington dhe drejtor ekzekutiv themelues i Allen Institute for Artificial Intelligence. “Nëse do të më duhej të shqetësohesha mes mundësisë që një IA të arratisej nga laboratori dhe të vriste miliona njerëz dhe mundësisë që një virus të dilte nga laboratori dhe të vriste miliona, nuk ka fare garë. Shqetësimi është virusi.”
Në fakt, edhe antraksi ka një mundësi të konsiderueshme për t’i dhënë fund njerëzimit.
Antraksi njihet që nga lashtësia, por në kohët moderne është bërë një prej mjeteve të preferuara të shteteve problematike që zhvillojnë programe të armëve biologjike.
Shkencëtarët e dinë prej kohësh se një gallon i vetëm antraksi, nëse shpërndahet në mënyrën e duhur, mund t’i japë fund jetës njerëzore në Tokë. Por kjo nuk ka ndodhur, edhe pse Koreja e Veriut dhe shtete të tjera armiqësore, përfshirë Iranin, janë dyshuar prej kohësh se e zotërojnë këtë agjent vdekjeprurës.
Ajo që shpesh humbet mes panikut të ethshëm të jetës moderne është fakti se, të paktën kur bëhet fjalë për kërcënime të qëllimshme, mekanizmi i vjetër i frenimit përmes kërcënimit të kundërpërgjigjes mund ta shpëtojë situatën. Aktorët shtetërorë hezitojnë të përdorin antraksin kundër një armiku, sepse do të përballeshin me hakmarrje, duke e shndërruar sulmin në një formë vetëvrasjeje, dhe kjo krijon një nxitje për vetëpërmbajtje.
Harvard Center for Risk Analysis, i themeluar në vitin 1989, përpiqet t’i vendosë në perspektivë këta skenarë të shumtë katastrofikë, veçanërisht ata që nuk mund të frenohen përmes kërcënimit të kundërpërgjigjes, si rreziqet mjedisore dhe kërcënimet e mëdha ndaj shëndetit njerëzor. Qendra përdor shkencën e vendimmarrjes, ekonominë dhe analizën e rrezikut për të vlerësuar dhe përmirësuar politikat publike.
Në mënyrë të ngjashme, NASA mbështetet te superkompjuterët në projektin e saj Asteroid Threat Assessment Project. Në përgjithësi, agjencia hapësinore e vlerëson praktikisht në zero rrezikun që gjatë këtij shekulli një përplasje me asteroid të kërcënojë ekzistencën njerëzore. Dhe sipas përllogaritjeve të saj, banorët e Tokës, me shumë gjasë, mund të marrin frymë të lehtësuar për të paktën 1,000 vitet e ardhshme.
Po si e vlerësojnë shkencëtarët me njohuri të thelluara rrezikun e një pandemie globale që do të zhdukte pjesën më të madhe të jetës njerëzore?
Ata e konsiderojnë kërcënimin të ulët, por jo zero. Toby Ord, studiues në University of Oxford, në librin e tij të vitit 2020 “Humnera: Rreziku ekzistencial dhe e ardhmja e njerëzimit”, e vlerësoi rrezikun që gjatë 100 viteve të ndodhë një katastrofë ekzistenciale e shkaktuar nga një pandemi në një në 30, ose afërsisht 3 për qind.
Ajo që i dallon profetët e katastrofës në industrinë teknologjike nga, të themi, një shkencëtar i aviacionit që vlerëson rrezikun e aksidenteve, është fakti se shumë drejtues dhe studiues të inteligjencës artificiale i kishin këto bindje të zymta edhe përpara se teknologjia të fillonte të tregonte fuqinë e saj. Ata besojnë se rreziku ekzistencial është një problem serioz pjesërisht sepse këtë e kanë besuar gjithmonë.
“Unë isha aty kur u zhvillua kjo subkulturë”, tha Zack Korman, themelues i kompanisë së sigurisë së IA-së Embroidery.
Ai i referohej periudhës së tij në University of Oxford, kur universiteti ishte një nga qendrat e lëvizjes së “altruizmit efektiv”, brenda së cilës u kultivuan fillimisht shumë prej këtyre frikërave për rrezikun ekzistencial nga inteligjenca artificiale. Shumë prej atyre që merren sot me këtë çështje, tha Korman, “i interpretojnë të gjitha ngjarjet në dritën e kësaj historie që është treguar prej më shumë se një dekade”.
Megjithatë, shumë prej studiuesve më të njohur në botë nuk i ndajnë këto bindje. Ata thonë se frika është jashtëzakonisht e ekzagjeruar. Edhe shkencëtarët jashtë Silicon Valley priren të kenë një pikëpamje shumë të ndryshme për kërcënimin që paraqet inteligjenca artificiale.
“Diskutimi zhvillohet brenda një kornize, dhe është një kornizë shumë e veçantë. Është e njëjta kornizë që ekzistonte përpara se ‘deep learning’ të merrte hov dhe ka mbetur aty”, tha Branton DeMoss, studiues i inteligjencës artificiale në Oxford, duke iu referuar zhvillimit të rrjeteve neurale. “Dhe unë nuk jam dakord me të.”
Në një postim të fundit në blog, Dr. Ord përmblodhi mënyrën sesi rreziqet e ndryshme globale po lëvizin në drejtime të ndryshme, rreziku i një katastrofe klimatike në rënie, ai i një katastrofe bërthamore në rritje. Vlerësimi i tij për pandemitë dhe inteligjencën artificiale është më i përzier: shumë gjëra po ndryshojnë, por pa një drejtim të qartë të rrezikut të përgjithshëm.
Ekspertët vënë në dukje gjithashtu se rreziqet katastrofike dhe ekzistenciale mund të zvogëlohen përmes planeve të mirëfillta dhe sistemeve të paralajmërimit të hershëm. Përballë një rreziku të qartë dhe të menjëhershëm, siç mund të jetë një asteroid në kurs përplasjeje me planetin, njerëzimi mund të bashkohej përballë një armiku të përbashkët, duke i lënë mënjanë konfliktet mes tij.
Dr. Ord shpreson se një ditë do të arrihet ajo që ai e quan “siguri ekzistenciale”.
“Është një gjendje hipotetike e ardhshme e botës, ku rreziku ekzistencial është i ulët dhe mbahet i ulët”, shkroi ai në postimin e tij.
Njerëzimi jo vetëm që do të shuante zjarret e sotme, shkroi Dr. Ord, por do të “vendoste mekanizmat që sigurojnë se zjarri nuk përbën më një kërcënim serioz”./ NYTimes, përshtati Lapsi.al
