Mijëra njerëz, zyrtarë të lartë nga Serbia dhe Republika Srpska, ministra, drejtues politikë dhe përfaqësues të Kishës Ortodokse Serbe janë mbledhur këtë të hënë në Beograd për t’i dhënë lamtumirën Ratko Mladićit, ish-komandantit të ushtrisë serbe të Bosnjës, i dënuar me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.
Përmasat e ceremonisë dhe sidomos përfshirja e institucioneve shtetërore kanë shkaktuar reagime të forta, ndërsa Bashkimi Europian paralajmëroi se glorifikimi i kriminelëve të luftës është i papajtueshëm me vlerat europiane dhe nuk ka vend në një shtet kandidat për anëtarësim.
Ceremonia fetare nisi në mesditë në Kishën e Apostullit dhe Ungjilltarit të Shenjtë Luka në Beograd dhe u drejtua nga vetë Patriarku i Kishës Ortodokse Serbe, Porfirije. Mijëra njerëz që nuk mund të futeshin në kishë e ndoqën shërbesën nga jashtë përmes ekraneve të vendosura për këtë qëllim.
Në ceremoni morën pjesë edhe përfaqësues të qeverisë serbe. Ministri i Mbrojtjes, Bratislav Gašić, ministri i Kulturës, Nikola Selaković, si dhe ministri pa portofol Nenad Popović mbërritën në kishë për t’i bërë homazhe Mladićit.
I pranishëm ishte gjithashtu ambasadori rus në Beograd, Aleksandar Bocan-Kharchenko, i cili shkoi për t’i shprehur ngushëllimet familjes së ish-komandantit serb të Bosnjës.
Pjesëmarrje të gjerë pati edhe nga udhëheqja politike e Republika Srpska. Në funeral mbërritën Milorad Dodik, anëtarja serbe e Presidencës së Bosnjë-Hercegovinës Željka Cvijanović, presidenti i Republika Srpska, Siniša Karan, ministri i Brendshëm Željko Budimir dhe ministri i Energjisë Petar Đokić.
Mes të pranishmëve ishte edhe kryebashkiaku i Banja Lukës, Draško Stanivuković, si dhe drejtuesi i zyrës përfaqësuese të Republika Srpska në Beograd, Mlađen Cicović.
Por ceremonia nuk është kufizuar vetëm te prania e politikanëve. Sipas raportimeve nga Beogradi, pjesëtarë të Forcave të Armatosura të Serbisë janë rreshtuar përgjatë itinerarit ku
do të kalojë kortezhi me trupin e Mladićit, nga kisha drejt varrezave të Topčiderit.
Edhe autoritetet e Beogradit kanë angazhuar burime të konsiderueshme për ceremoninë. Përgjatë rrugës nga kisha drejt varrezave janë vendosur autobote me ujë të pijshëm, tualete të përkohshme, mjete elektrike transporti dhe shërbime sigurie të ndërmarrjeve në varësi të bashkisë.
Në varrezat e Topčiderit dhe zonën përreth ishin mbledhur disa mijëra njerëz, mes tyre edhe shumë persona që kishin udhëtuar nga Bosnjë-Hercegovina.
Pikërisht përmasat publike dhe institucionale të homazheve kanë sjellë reagimin e Bashkimit Europian.
Shërbimi Europian i Veprimit të Jashtëm deklaroi se glorifikimi i kriminelëve të luftës, mohimi i gjenocidit dhe revizionizmi historik “bien ndesh me vlerat më themelore europiane dhe nuk kanë vend në BE apo në vendet kandidate për në BE”.
“Ratko Mladić ishte një kriminel lufte i dënuar, i cili kishte kryer krime lufte, gjenocid dhe krime kundër njerëzimit”, thuhet në deklaratën e BE-së.
Brukseli shprehu solidaritet me viktimat, të mbijetuarit dhe familjet e tyre dhe deklaroi se do të vazhdojë të mbështesë përpjekjet për pajtim dhe stabilitet rajonal.
Reagime kanë ardhur edhe nga Bosnjë-Hercegovina. Deputeti i parlamentit shtetëror, Saša Magazinović, u ka kërkuar drejtuesve të BE-së dhe anëtarëve të Parlamentit Europian që të reagojnë ndaj glorifikimit publik të Mladićit në Serbi.
Sipas Magazinović, ajo që po ndodh nuk mund të trajtohet thjesht si sjellje e individëve apo e grupeve të tifozëve, pikërisht për shkak të përfshirjes së institucioneve shtetërore serbe në transportimin dhe pritjen e trupit, si dhe organizimit të tubimeve ku Mladić paraqitet si hero.
“Glorifikimi i kriminelëve të luftës është një çështje e së tashmes”, paralajmëroi ai, duke argumentuar se fenomene të tilla mund të ushqejnë intolerancën, radikalizimin dhe dhunën në të ardhmen.
Tensionet ishin shfaqur që një ditë më parë në derbin mes dy klubeve më të mëdha të Beogradit, Crvena Zvezda dhe Partizan. Tifozët mbajtën një minutë heshtje për Mladićin, ndërsa tifozët e Crvena Zvezdës shpalosën një banderolë me portretin e tij dhe mbishkrimin “Drejtimi: Potoçari”.
Fraza ka një ngarkesë veçanërisht të rëndë. “Drejtimi: Potoçari” i referohet fjalëve të Mladićit në korrik 1995, pak përpara se forcat e tij të merrnin Srebrenicën. Potoçari është sot vendi ku prehen mijëra viktima të gjenocidit.
Qendra Përkujtimore e Srebrenicës paraqiti të hënën një ankesë zyrtare kundër Crvena Zvezdës pranë Federatës Serbe të Futbollit dhe UEFA-s për shfaqjen e banderolës dhe glorifikimin e Mladićit. Klubi ishte gjobitur më parë nga UEFA pasi tifozët e tij brohoritën emrin e Mladićit në një ndeshje të Europa League në Çeki pas vdekjes së tij.
Në Bosnjë, BH Telecom ndërpreu përkohësisht transmetimin në platformën e saj kabllore të televizionit publik të Republika Srpska, RTRS, gjatë programacionit special kushtuar funeralit. Kompania argumentoi se përmbajtje të tilla mund të përbëjnë “drejtpërdrejt ose tërthorazi glorifikim të kriminelëve të dënuar të luftës” dhe të cenojnë interesin publik dhe ndjenjat e viktimave. U ndërpre gjithashtu sinjali i televizionit privat ATV të Banja Lukës.
Në Bosnjë-Hercegovinë, glorifikimi publik i kriminelëve të dënuar të luftës është i ndaluar nga Kodi Penal, pas ndryshimeve të vendosura në vitin 2021 nga Përfaqësuesi i atëhershëm i Lartë, Valentin Inzko.
Kështu, funerali në Beograd është shndërruar në shumë më tepër sesa ceremonia mortore e një ish-komandanti ushtarak. Për drejtësinë ndërkombëtare, Ratko Mladić u largua nga kjo botë me statusin juridik të një të dënuari me burgim të përjetshëm për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte. Në Beograd, ndërkohë, mijëra njerëz, përfaqësues të shtetit dhe drejtues politikë e përcollën me nderime.
Dhe pikërisht ky hendek mes vendimeve të Hagës dhe mënyrës se si një pjesë e politikës dhe shoqërisë serbe vazhdon ta trajtojë Mladićin është arsyeja pse një funeral në Beograd është kthyer sërish në një debat europian për një luftë që përfundoi më shumë se tri dekada më parë./Lapsi.al
