
Humbja elektorale e Donald Trumpit në zgjedhjet e mesmandatit në SHBA pritet të ketë pasoja për Mesdheun Lindor, ku marrëdhëniet mes Greqisë, Izraelit dhe Turqisë janë tashmë të tensionuara.
Uashingtoni e ka vendosur rajonin mes përparësive të axhendës së tij, por rivalitetet lokale po u shkaktojnë kokëçarje amerikanëve. Greqia ka mosmarrëveshje detare me Turqinë, ndërsa Izraeli e akuzon Ankaranë se synon hegjemoninë në rajon. Ankaraja, nga ana e saj, argumenton se aleanca greko-izraelite përbën kërcënim për sigurinë e saj.
Të tria qeveritë kanë vënë bast te Trumpi. Tani që demokratët kontrollojnë Kongresin, ato po përpiqen t’i përshtaten realitetit të ri, mes trysnisë në rritje nga kundërshtarët e tyre të brendshëm.
Bastet e gabuara të Greqisë
Greqia beson se mund të jetë në një pozitë më të favorshme për të çuar përpara interesat e saj në Uashington, pasi gjashtë amerikanë me origjinë greke u zgjodhën në Dhomën e Përfaqësuesve dhe një në Senat.
Një burim diplomatik në Athinë tha se Turqia nuk mund të mbështetet më te marrëdhëniet e ngushta personale mes Trumpit dhe presidentit turk Recep Tayyip Erdoğan për të çuar përpara ambiciet e saj rajonale.
Megjithëse Trumpi është takuar disa herë me Erdoğanin dhe e ka lavdëruar atë, ai ende nuk është takuar me kryeministrin grek Kyriakos Mitsotakis. Si një shpjegim për këtë përmendet një fjalim që Mitsotakis mbajti në Kongres në maj të vitit 2022, në të cilin kritikoi populizmin me deklarata që u interpretuan gjerësisht si një paralajmërim kundër lëvizjes MAGA të Trumpit.
Megjithatë, pas rizgjedhjes së Trumpit në vitin 2024, disa anëtarë të Demokracisë së Re përvetësuan një retorikë të stilit MAGA.
Haris Tzimitras, zëdhënës për çështjet e jashtme i partisë së majtë ELAS të ish-kryeministrit grek Alexis Tsipras, kritikoi mbështetjen pa kushte të Greqisë për Trumpin.
“Megjithëse politika e jashtme nuk pëson domosdoshmërisht ndryshime rrënjësore pas çdo palë zgjedhjesh, qeveria greke nxitoi ta zëvendësonte marrëdhënien e ngushtë me administratën Biden me një marrëdhënie të re, të përqendruar te rrethi i Donald Trumpit. Shpresoj që kjo të mos na kthehet në bumerang”, tha ai për Rapporteur.
Ai shtoi se marrëdhëniet greko-amerikane janë strategjike, por Athina “nuk duhet të japë çeqe të bardha”.
Drama e Turqisë me F-35-at
Analistët dhe shtypi turk kanë paraqitur një tablo të zymtë për të ardhmen e marrëdhënieve me Uashingtonin. “I vetmi mbështetës i Erdoğanit në Amerikë është njeriu që drejton vendin”, komentoi Özgür Özel, kreu i partisë kryesore të opozitës turke, CHP.
Shqetësimi kryesor i Turqisë është përpjekja për t’u rikthyer në programin e avionëve luftarakë F-35, nga i cili është përjashtuar që prej vitit 2019, pas blerjes së raketave ruse S-400. Trumpi dëshiron rikthimin e Turqisë në program, por heqja e sanksioneve do të kërkonte miratimin e Kongresit.
Me demokratët në kontroll, “mekanizmat institucionalë të kontrollit dhe balancimit hyjnë plotësisht në veprim”, tha një burim diplomatik në Athinë.
Megjithatë, politikanët turq po mbështeten te fuqia ushtarake e vendit.
Ish-ministri turk për Çështjet e BE-së, Egemen Bağış, tha për Rapporteur se vendi i tij ka qenë një nga partnerët fillestarë të programit F-35. “Me ushtrinë e dytë më të madhe të NATO-s dhe një industri të fortë të mbrojtjes, Turqia ka shumë për të kontribuar në program dhe në sigurinë tonë kolektive”, tha ai.
Ndërkohë, Erdoğan u zotua të bashkëpunojë ngushtë me Kongresin e ri, megjithëse vuri në dukje se ishte ende herët për të nxjerrë përfundime mbi marrëdhëniet turko-amerikane.
Trysni ndaj Izraelit
Në Izrael, opozita druhet se lidhja e ngushtë e kryeministrit Benjamin Netanyahu me republikanët mund t’i ndërlikojë marrëdhëniet me një administratë të ardhshme demokrate.
Demokratë të njohur kanë kritikuar atë që e konsiderojnë mbështetje pa kushte të Trumpit për Izraelin. Mes tyre janë Alexandria Ocasio-Cortez, e cila shihet gjerësisht si një udhëheqëse e mundshme e ardhshme e Partisë Demokrate, dhe senatori i sapozgjedhur amerikan Abdul El-Sayed, i cili ka argumentuar se paratë e taksapaguesve amerikanë duhet të shkojnë për shkollat dhe jo për Izraelin.
Pasiguri ka edhe për shkallën e mbështetjes amerikane nëse rifillojnë veprimet ushtarake kundër Iranit. Sipas Bağışit, vota në SHBA do të shtojë trysninë për t’i dhënë fund luftës dhe do të vendosë “kufizime më të mëdha ndaj aftësisë së Netanyahut për të vazhduar politikat e tij çnjerëzore ndaj popullsisë civile të Gazës”.
Profesori Efraim Inbar, nga Instituti i Jerusalemit për Strategji dhe Siguri (JISS), një institut analizash me prirje të djathta, tha se një sulm i ri ndaj Iranit mbetet i mundshëm për ta dobësuar më tej regjimin në Teheran.
“Trumpi ka ende liri veprimi deri në fund të janarit, kur do të formohet Kongresi i ri”, tha ai për Rapporteur.com. Analiza nga Sarantis Michalopoulos