The Student List, winner of the parliamentary elections in Serbia, has not yet taken power, but the first changes are already visible.
From the removal of the tent camp in front of the Serbian Presidency and the covering up of graffiti with hate messages, to resignations, dismissals and apologies at public broadcasters.
Meanwhile, the Exit music festival has announced its return to Novi Sad.
Radio Free Europe/Radio Liberty's Balkan Service brings the developments that have marked the first five days of political changes in Serbia, the atmosphere that has accompanied them, and the reactions of citizens.
In the early parliamentary elections on October 25, the Student List defeated the Serbian Progressive Party (SNS) and former Serbian President Aleksandar Vučić.
This ended the 14-year rule of the SNS and its coalition partners.
The last two years of their government were marked by massive protests against the government, which demanded responsibility for the deaths of 16 people in Novi Sad.
They lost their lives on November 1, 2024, when the concrete roof of the renovated railway station in this city collapsed.
Pioneer Park reopens, "Qacilendi" leaves
The camp of government supporters, known as "Qacilendi", has been removed from this park, near the Serbian Presidency.
The camp's tents and metal fences collapsed during the celebrations, in the first hours after the Student List's victory was announced.
The next day, citizens, with the help of municipal services, organized an action to return the park to its previous condition.
Garbage was removed, benches and children's playgrounds were cleaned, and flowers were planted.
Cleaning of Pioneer Park in Belgrade on October 26th.
"Here I am, cleaning and crying," Ksenija, a Belgrade resident, told Radio Free Europe.
Citizens returned to the park in Belgrade's city center after a year and a half, during which it had been closed.
"It was terrible to see it from the window and not be able to go in. Now I am very happy that I can clean and go into my park," said Mirjana Marković.
For a year and a half, "Qacilendi" had become a symbol of the power of the Serbian Progressive Party and former Serbian President Aleksandar Vučić.
The camp was set up in March 2025, in response to anti-government protests in Serbia, which demanded responsibility for the deaths of 16 people in Novi Sad.
In it, in addition to supporters of the government, there were also members of far-right groups, people with criminal records, and even individuals convicted of murder.
Qasja në kamp ishte e ndaluar, përfshirë për gazetarët, ndërsa përreth tij ishte vendosur policia.
Pikërisht në Parkun e Pionierëve, përfaqësuesit e Listës Studentore mbajtën konferencën e tyre të parë për media.
Dorëheqje, shkarkime dhe kërkimfalje në RTS
Në Radio Televizionin e Serbisë (RTS) kanë nisur ndryshimet në drejtimin e transmetuesit publik serb.
Fillimisht, drejtoresha e përgjithshme, Manja Gërçiq, shkarkoi kryeredaktoren përgjegjëse të Programit Informativ, Bojana Mllagjenoviq.
Më pas, edhe vetë Gërçiq dha dorëheqje, pas kërkesave të një pjese të punonjësve dhe të lëvizjes studentore.
Së shpejti u shkarkuan edhe redaktorë të disa redaksive, përfshirë ata të edicionit qendror të lajmeve të orës 19:30.
Pas këtyre ndryshimeve, RTS-ja u kërkoi falje shikuesve për “gjithçka që ishte lënë pa u raportuar gjatë periudhës së mëparshme”.
Në një mesazh të lexuar nga prezantuesi i lajmeve, kërkimfalja u cilësua si “masa e parë drejt shërimit”, ndërsa u paralajmërua përkushtim ndaj përmbajtjeve programore në interes të publikut.
“Duam ta rikthejmë besimin tuaj”, ishte mesazhi i kolegjiumit të ri redaktues të Programit Informativ të RTS-së.
Megjithatë, studentët pjesëmarrës në protesta thanë se nuk e pranojnë kërkimfaljen, por kërkojnë dorëheqje.
Ata kishin kërkuar më herët dorëheqjen e drejtorit të përgjithshëm, zëvendësit të tij dhe drejtuesve të Programit Informativ të RTS-së.
“Qytetarët kanë të drejtë të informohen në mënyrë të vërtetë, të plotë dhe të paanshme. Kërkojmë çlirimin e transmetuesit publik nga ndikimet politike”, thanë studentët më 27 tetor.
Një punonjëse e RTS-së kishte dëshmuar më herët për Radion Evropa e Lirë se pushteti priste nga ky medium “të mos bënte zhurmë, të heshte, të fshihte informacione dhe të ishte besnik”.
Organizatat mediatike kishin paralajmëruar prej vitesh se RTS-ja nuk ishte e pavarur nga pushteti ekzekutiv dhe se shmangte raportimin për ngjarje që nuk i përshtateshin qeverisë.
Drejtuesit e RTS-së i kishin hedhur poshtë këto pretendime dhe kishin vazhduar me politikën e tyre redaktuese deri në zgjedhje.
Gjatë viteve të fundit, përpara ndërtesës së RTS-së ishin organizuar disa herë protesta kundër mënyrës së raportimit të transmetuesit publik.
Kërkimfalje dhe dorëheqje edhe në RTV
Kërkimfalja e parë nga një transmetues publik erdhi vetëm një ditë pas zgjedhjeve.
Radio Televizioni i Vojvodinës (RTV) kërkoi falje për heshtjen shumëvjeçare ndaj ngjarjeve të rëndësishme, informimin e njëanshëm dhe raportimin jokritik.
“U hesht, u mbyll njëri sy, u informua në mënyrë të njëanshme, u raportua pa kritikë, nuk u shtruan pyetjet e duhura ose nuk u shtruan fare pyetje”, thuhej në kërkimfaljen që u lexua nga prezantuesi i lajmeve.
Kjo kërkimfalje tërhoqi vëmendje edhe jashtë Serbisë.
Mes atyre që e shpërndanë ishte edhe ish-tenistja e njohur Martina Navratilova.
Pas kërkimfaljes pasuan edhe dorëheqjet e drejtuesve të RTV-së.
Drejtori i përgjithshëm, Goran Karaxhiq, dha dorëheqje më 30 tetor.
Para tij, dorëheqje kishin dhënë kryeredaktori përgjegjës, Nenad Qaqiq, si dhe redaktoret e Programit të Parë të Radios dhe të redaksisë së internetit të RTV-së.
Një pjesë e punonjësve të RTV-së kishin marrë pjesë gjatë dy vjetëve të fundit në aktivitetet për përkujtimin e viktimave të shembjes së strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad.
Ata kishin kërkuar gjithashtu raportim profesional nga transmetuesi publik i Vojvodinës.
RTV-ja ishte kritikuar për raportim të njëanshëm që nga viti 2016, kur u shkarkuan drejtori i programit dhe 14 redaktorë të Programit Informativ.
Në atë kohë, disa drejtues kishin dhënë dorëheqje, ndërsa gazetarë të tjerë ishin larguar nga RTV-ja për shkak të asaj që e cilësonin si “censurë”.
Nisin kontrollet në prokurori
Një komision i Prokurorisë së Lartë Publike të Serbisë po kontrollon ligjshmërinë e punës së Prokurorisë së Lartë Publike në Beograd, e cila drejtohet nga Nenad Stefanoviq.
Kontrolli po zhvillohet me urdhër të kryeprokurores publike, Zagorka Dollovac.
Sipas njoftimit, po shqyrtohen të gjitha lëndët, me vëmendje të veçantë ndaj atyre që veçohen për nga rrezikshmëria shoqërore e veprës penale, dënimi i paraparë dhe niveli i sekretit.
“Kërkesat e mëparshme për qasje në lëndë për qëllime kontrolli, në shumicën dërrmuese të rasteve, janë injoruar ose refuzuar”, njoftoi Prokuroria e Lartë Publike.
Nga ana tjetër, Prokuroria e Lartë Publike në Beograd tha se ky është kontrolli i katërt i lëndëve të saj gjatë dy vjetëve të fundit, i urdhëruar nga Prokuroria e Lartë Publike e Serbisë.
Ajo pretendon se gjatë kësaj periudhe ka dorëzuar dhjetëra lëndë për kontroll.
Ministria e Drejtësisë, në mandatin teknik, deklaroi se kontrollet e tilla janë “praktikë e rregullt në përputhje me kompetencat ligjore dhe jo diçka e papritur”.
Ndërkohë, përfaqësuesit e Listës Studentore kërkuan dorëheqjen e kreut të Prokurorisë së Lartë Publike në Beograd, Nenad Stefanoviq, dhe zëvendësit të tij, Miodrag Markoviq, për shkak të, siç thanë, “keqpërdorimit të pozitës zyrtare”.
Ata kërkuan gjithashtu që prokuroritë kompetente të veprojnë urgjentisht dhe në mënyrë të paanshme në rastet me interes të madh publik.
Lista Studentore kërkon veprim të menjëhershëm në rastin e shembjes së strehës së stacionit hekurudhor në Novi Sad, rastin e kompleksit të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë, komunikimet përmes aplikacionit Sky, aferën Krushik, aksidentin në pikën e pagesës së autostradës në Doljevac, vrasjen e Oliver Ivanoviqit, rrënimet në Savamala dhe rrëzimin e helikopterit ushtarak.
Si Nenad Stefanoviq, ashtu edhe Zagorka Dollovac, janë përballur me kritika nga qarqet profesionale gjatë viteve të fundit.
Kritikat kanë të bëjnë me mosveprimin ose mungesën e vendosmërisë në trajtimin e aferave të mëdha të korrupsionit, mungesën e transparencës dhe ndikimin politik në punën e prokurorisë.
Mbulohen grafitet me mesazhe urrejtjeje
Qytetarë, aktivistë dhe artistë kanë marrë në duar furçat dhe bojën.
Nëpër Beograd, ata po mbulojnë grafitet me mesazhe urrejtjeje dhe ato që përmbajnë mesazhe politike kundër studentëve protestues dhe kundërshtarëve të pushtetit në largim.
Po mbulohen edhe muralet kushtuar kriminelit të luftës Ratko Mlladiq, si dhe mbishkrimet me mesazhin “Kur ushtria të kthehet në Kosovë”.
Gjatë pranverës, fasadat e ndërtesave në Beograd ishin mbushur me grafite fyese kundër pjesëmarrësve në bllokadat studentore dhe kundërshtarëve të Partisë Përparimtare Serbe.
Në disa rrugë, pothuajse çdo fasadë kishte mbishkrime në të cilat studentët protestues quheshin “terroristë” dhe “ustashë”.
Tani, këto grafite po mbulohen me bojë të bardhë ose po zëvendësohen me vizatime lulesh dhe mesazhe pozitive.
Arrestohet drejtori i gjimnazit në Novi Sad
Drejtori i gjimnazit “Jovan Jovanoviq Zmaj” në Novi Sad, Radivoje P. Stojkoviq, u arrestua më 28 tetor dhe iu caktua masa e ndalimit prej 48 orësh.
Arrestimi erdhi pasi ai kishte refuzuar të zbatonte vendimet e formës së prerë të gjykatës, të cilat e obligonin t'u mundësonte katër profesorëve kthimin në punë.
Pas arrestimit të drejtorit, nxënësit e gjimnazit organizuan një pritje solemne për profesorët e pezulluar, ndërsa kori i shkollës këndoi himnin e saj.
Drejtori kishte refuzuar të rikthente në punë profesorët e pezulluar dhe të larguar, mes të cilëve ishte edhe profesoresha e sociologjisë, Marija Vasiq.
Ajo ishte arrestuar në mars të vitit 2025, nën akuzën për gjoja “rrëzim të rendit kushtetues”, në një proces që nga opinioni publik dhe qarqet opozitare ishte cilësuar si i motivuar politikisht.
Kur shpalli zgjedhjet parlamentare, para se të jepte dorëheqje, presidenti i atëhershëm i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, njoftoi se kishte falur grupin e aktivistëve nga Novi Sadi, përfshirë profesoreshën Vasiq.
Përplasjet mes drejtorit dhe një pjese të profesorëve, prindërve dhe nxënësve, të pakënaqur me vendimet e drejtuesve të shkollës, kishin nisur pas shembjes së strehës në Novi Sad, më 1 nëntor 2024.
Si pasojë, nxënësit u detyruan të ndiqnin mësimin në ndërtesat e shkollave të tjera të qytetit.
The crisis deepened when four professors were suspended for participating in strikes and protests.
One of the scenes that attracted attention during that period was that of the principal, who, during the school's lockdown by students, remained on his knees in the schoolyard for several hours, praying.
After the blockade, the principal changed the school's locks, temporarily preventing teachers from entering.
The "Jovan Jovanović Zmaj" High School is the oldest secondary education institution in Novi Sad and has over 1,000 students.
Exit Festival returns to Novi Sad
The Exit music festival will return to the city where it was founded.
The organizers recalled that they had promised that the festival would return when freedom was restored in Serbia.
"Although the grand return of Exit is planned for 2028, next July we will gather again at the Petrovaradin Fortress to celebrate freedom, unity and love, with a special Exit experience, which we will reveal soon," said the organizers.
The festival was forced to leave Novi Sad and Serbia due to the support it had given to protesting students.
After 25 years, this year's festival was held in several countries around the world, from Montenegro and Malta to Egypt. /Taken from Radio Free Europe
