An Albanian government decision, which gives the State Police the power to restrict the travel abroad of persons suspected of involvement in acts of violence during protests, even without a court decision, was published in the Official Gazette on Thursday, raising concerns about the violation of constitutional rights and the bypassing of the judiciary.
The decision of the Council of Ministers, approved last week upon the proposal of the Ministry of Interior and signed by Prime Minister Edi Rama, provides for the creation of a special electronic registry for persons referred by the State Police to the prosecutor's office for criminal offenses against state authority, public order and security, suspected of having been committed during rallies.
The register will be administered by the General Directorate of the State Police and will contain personal and procedural data on persons identified in the materials referred to the prosecution.
But the decision goes beyond the registration of data, authorizing the Border Police to administratively refuse to allow persons included in the register to leave Albania, even when there is no security measure imposed by the court prohibiting them from leaving the country.
Two lawyers interviewed by BIRN call the mechanism contrary to the Constitution and the Code of Criminal Procedure, warning that it creates a form of administrative punishment based on police suspicions, before these are reviewed by the judiciary.
According to them, the register risks becoming a "blacklist" for protesters, with consequences ranging from restricting freedom of movement to notification of foreign authorities and private entities.
"If implemented, there will be serious consequences for people, very serious, as there is a lack of judicial control," lawyer Julian Mërtiri told BIRN.
From border blockades to notification of hotels and foreign countries
The decision comes after a wave of massive protests against the government of Prime Minister Edi Rama, accompanied by violent clashes between protesters and police, the use of force and numerous arrests.
Sipas tekstit të aktit, në regjistrin e ri do të përfshihen personat e identifikuar në materialet që policia i ka referuar prokurorisë për vepra penale kundër autoritetit shtetëror, rendit dhe sigurisë publike, kur dyshohet se gjatë tubimeve kanë kryer veprime të dhunshme kundër jetës, shëndetit ose pronës publike dhe private.
Regjistri do të ndërveprojë me Regjistrin Kombëtar të Gjendjes Civile dhe sistemin policor “ADAM”, duke krijuar një profil me të dhëna personale dhe procedurale për çdo person të përfshirë.
Dispozita më e debatueshme lidhet me kufizimin e daljes nga territori shqiptar.
Pika 5 e vendimit përcakton se, kur verifikimet individuale evidentojnë të dhëna për një person në këtë regjistër, “edhe nëse ndaj personit nuk është vendosur masa e sigurimit për ndalimin e largimit jashtë shtetit, Policia Kufitare ka të drejtën e refuzimit administrativ të daljes”.
Vendimi parashikon gjithashtu që autoritetet shqiptare të njoftojnë shtetet e huaja për personat e regjistruar, edhe kur atyre u lejohet të udhëtojnë.
“Në çdo rast, nëse ndaj personit nuk vendoset refuzimi i daljes, autoritetet kufitare njoftojnë autoritetet e vendit ku do të udhëtojë personi për faktin e referimit të tij për veprat e përmendura në pikën 1, të këtij vendimi”, thuhet në VKM.
Një tjetër dispozitë, pika 6, ngarkon Drejtorinë e Përgjithshme të Policisë së Shtetit të njoftojë edhe personat fizikë dhe juridikë privatë që administrojnë struktura akomoduese, përfshirë hotelet dhe bujtinat, për personat e përfshirë në regjistër dhe faktin se materialet ndaj tyre janë referuar në prokurori.
Kjo dispozitë zgjeron rrethin e subjekteve që mund të marrin informacion mbi dyshimet penale ndaj qytetarëve, përtej institucioneve të drejtësisë dhe organeve ligjzbatuese.
Sipas vendimit, nevoja për ruajtjen e të dhënave duhet të rishikohet brenda 30 ditëve nga regjistrimi, ndërsa fshirja e emrit parashikohet kur prokuroria njofton zyrtarisht mosfillimin e procedimit penal ose pushimin e çështjes.
Ekspertët kundërshtojnë bazën ligjore
Për të mbështetur kompetencën e Policisë Kufitare për të refuzuar daljen nga vendi pa vendim gjykate, qeveria i është referuar nenit 6 të ligjit nr. 39/2025, “Për kontrollin e kufirit shtetëror”.
Por avokati dhe aktivisti i të drejtave të njeriut, Gentian Serjani, argumenton se qeveria i ka dhënë kësaj dispozite një interpretim që nuk përputhet me qëllimin dhe përmbajtjen e ligjit.
Sipas tij, dispozita i lejon autoritetet kufitare të refuzojnë daljen nga vendi të personave që synojnë t’i shmangen ndjekjes penale, ndalimit, arrestimit ose ekzekutimit të një dënimi me burgim, por jo të çdo qytetari për të cilin policia ka referuar një dyshim penal.
“Mënyra se si është hartuar dhe referuar ligji për kontrollin e kufirit shtetëror nuk qëndron, sepse ligji e përcakton qartazi që flet për ata persona të cilët po i shmangen ndjekjes penale, kanë urdhër për t’u ndaluar, ose ka një vendim gjyqësor për t’u arrestuar”, shpjegoi Serjani.
Ai vuri në pikëpyetje mundësinë që një qytetar të konsiderohet se po i shmanget drejtësisë vetëm sepse udhëton jashtë vendit për arsye familjare apo profesionale, ndërkohë që ndaj tij ekziston vetëm një referim policor lidhur me pjesëmarrjen në një protestë.
“Aq më shumë që kemi të bëjmë me raste që po ndiqen penalisht apo janë mbajtur 72 orë në arrest pa asnjë provë. Kjo i bën ata të ndalohen nga një e drejtë kushtetuese, pa një vendim gjykate dhe pa pasur asnjë provë konkrete individuale që ky apo këta individë u përfshinë në akte dhune”, theksoi Serjani.
Sipas tij, një referim policor nuk mund të shërbejë automatikisht si provë se një person po përpiqet t’i shmanget ndjekjes penale dhe as si bazë e mjaftueshme për t’i kufizuar lirinë e lëvizjes.
Avokati paralajmëroi se vendimi krijon gjithashtu një përplasje mes kompetencave të policisë dhe atyre të gjykatës.
Për shembull, nëse një person i arrestuar gjatë protestave paraqitet para gjykatës dhe ndaj tij vendoset vetëm masa e sigurimit “detyrim për t’u paraqitur në policinë gjyqësore”, pa iu ndaluar dalja jashtë vendit, Policia Kufitare mund ta refuzojë sërish largimin e tij nga Shqipëria mbi bazën e regjistrit të ri.
“Edhe nëse kemi rast ku gjykata s’ka vendosur ndalim apo kufizim të lirisë, por kemi vetëm një masë ‘detyrim paraqitje’, ndalimi për të dalë jashtë është në shkelje të ligjit”, tha Serjani.
Ai shtoi se qytetarët e prekur mund ta kundërshtojnë refuzimin e daljes nga vendi në Gjykatën Administrative, por kjo do t’i detyronte të nisin një proces të ri gjyqësor për të ushtruar një të drejtë që nuk u është kufizuar nga gjykata penale.
Anashkalimi i gjykatave dhe efekti frikësues
Avokati Julian Mërtiri e konsideron regjistrin e ri policor një mekanizëm që bie ndesh me parimet e procedurës penale dhe ndarjen e kompetencave mes policisë, prokurorisë dhe gjykatës.
Sipas tij, policia ka të drejtë të identifikojë, ndalojë në kushtet e parashikuara nga ligji dhe referojë në prokurori personat e dyshuar për vepra penale, por nuk mund të krijojë një mekanizëm paralel për kufizimin e lirisë së tyre të lëvizjes.
“Policia, nëse ka një person që dyshohet apo ka kryer një vepër penale, duhet të procedojë si polici gjyqësore për ta ndjekur dhe lokalizuar, sidomos nëse është në kushtet e flagrancës; nëse nuk e ka ndaluar, duhet ta referojë në prokurori. Në asnjë rast tjetër nuk mundet policia të bëjë një veprim të tillë. Krijimin e një regjistri të tillë e shoh të paligjshëm”, tha Mërtiri.
Ai kujtoi se autoritetet kufitare përdorin tashmë sistemin TIMS, i cili funksionon sipas rregullave të përcaktuara për regjistrimin e të dhënave dhe kontrollin e personave që hyjnë ose dalin nga territori shqiptar.
Për këtë arsye, Mërtiri e sheh krijimin e një regjistri të veçantë për protestuesit si një ndërhyrje në kompetencat e institucioneve të drejtësisë.
"If the case has been referred, the authority that requests and orders the measures is the prosecutor and the court. Therefore, the creation of a parallel registry is not conceivable. The restriction of freedom is made only by judicial decision, whether security measures or final sentences. Preventing someone from leaving the country on the basis of a registry that the police themselves have created is beyond any legal concept of the rule of law," he said.
Beyond the legal objections, Mërtiri links the adoption of the decision to the government's efforts to curb the wave of protests that has swept the country.
"It was definitely done to scare citizens and reduce the power of the protest, and as far as I can see it has had its effects, although it is difficult to find legal enforcement," he said.
The lawyer warned that even if the decision is challenged and later overturned by the court, the consequences for the people included in the register could be immediate.
According to him, travel restrictions, notification of foreign authorities, and procedures for challenging administrative measures can cause consequences for citizens that are not easily undone by a subsequent court decision.
Although the VKM foresees a review of the need for data storage within 30 days, Mërtiri warns that procedures in the prosecutor's office and court could leave affected persons under the effects of the registration for months.
"Practically this will go to court and be repealed, but in the meantime people may face visible consequences and it will take months for them to remove themselves from the list. The freedom of the individual is being violated without a court decision, which is unacceptable," concluded Mërtiri. /Taken from Reporter.al
