Projektligji i ri synon të ndryshojë mënyrën se si biznesi financon sportin shqiptar. Deri në 2 miliardë lekë në vit dhe lehtësi fiskale deri në 30% të tatimit mbi fitimin. Nga skema e vjetër e vitit 1994 te modeli i ri: çfarë ndryshon, si përfitojnë klubet dhe cilat janë kushtet që do të përcaktojnë suksesin e reformës?
Një nga problemet më të vjetra të sportit shqiptar mund të jetë drejt një ndryshimi të rëndësishëm. Financimi i klubeve, federatave dhe aktiviteteve sportive ka qenë prej vitesh i varur kryesisht nga buxhetet e kufizuara të institucioneve publike dhe nga vullneti i bizneseve private për të investuar. Tashmë qeveria pretendon se ka gjetur një mekanizëm për ta ndryshuar këtë raport.
Ministri i Turizmit, Kulturës dhe Sportit, Blendi Gonxhja, ka njoftuar miratimin nga Këshilli i Ministrave të projektligjit të ri për donacionet dhe sponsorizimet. Nisma parashikon lehtësi fiskale për kompanitë që mbështesin sportin, artin dhe kulturën, si dhe krijimin e një sistemi të ri administrimi dhe kontrolli të këtyre financimeve.
Në qendër të reformës janë dy shifra: deri në 30% e tatimit mbi fitimin dhe një tavan financimi prej 2 miliardë lekësh në vit. Por për të kuptuar përmasat e ndryshimit, duhet parë fillimisht se çfarë ofron sistemi aktual.
Ligji i vitit 1994, një mekanizëm që nuk i përgjigjet më nevojave të sportit
Kuadri ligjor i sponsorizimeve në Shqipëri mbështetet te ligji nr. 7892, i datës 21 dhjetor 1994, me një update në vitin 1995. Një legjislacion i ndërtuar më shumë se tri dekada më parë, në një realitet ekonomik dhe sportiv krejtësisht të ndryshëm nga ai i sotmi. Sipas skemës aktuale, sponsorizimet njihen si shpenzime të zbritshme nga fitimi i tatueshëm, por brenda disa kufijve. Ligji parashikon përgjithësisht 3% të fitimit para tatimit, ndërsa për veprimtaritë kulturore, artistike dhe sportive kufiri është 5%.
Megjithatë, legjislacioni tatimor aktual përmban edhe një favorizim të posaçëm për sportin: për sponsorizimet e ekipeve sportive që janë pjesë e organizatave të njohura sportive, shuma mund të njihet si shpenzim i zbritshëm në masën trefish të vlerës së sponsorizuar. Ky përfitim kushtëzohet, ndër të tjera, nga një fitim vjetor i tatueshëm mbi 100 milionë lekë dhe autorizimi përkatës i Drejtorisë së Përgjithshme të Tatimeve.
Problemi është se një lehtësi fiskale në letër nuk do të thotë automatikisht më shumë para në arkat e klubeve. Për bizneset, rëndësi ka leverdia konkrete ekonomike, qartësia e procedurave dhe siguria se përfitimi tatimor do të njihet pa pengesa administrative. Pikërisht këtu synon të ndërhyjë projektligji i ri.
Deri në 30% e tatimit mbi fitimin: si funksionon mekanizmi i ri?
Në prezantimin e tij, Gonxhja e cilëson ndryshimin si një instrument të ri për të nxitur biznesin që të investojë në sport, art dhe kulturë. Ministri deklaron: “Për herë të parë, bizneset që sponsorizojnë artin, kulturën dhe sportin, sipas dispozitave të reja, do të mund ta zbresin faturën e sponsorizimit, direkt deri në 30 përqind të tatimit mbi fitimin.” Kjo është pika më e rëndësishme e reformës, por edhe ajo që kërkon sqarimin më të madh.
Në skemën e vjetër, sponsorizimi trajtohet si shpenzim i zbritshëm nga fitimi i tatueshëm, brenda kufijve të përcaktuar. Modeli i ri synon ta lidhë përfitimin fiskal drejtpërdrejt me detyrimin e tatimit mbi fitimin. Në terma praktikë, kjo mund ta bëjë sponsorizimin më tërheqës për kompanitë, pasi një pjesë e detyrimit të tyre fiskal mund të kanalizohet drejt financimit të aktiviteteve me interes publik.
Megjithatë, duhet bërë një dallim thelbësor: 30% nuk do të thotë se shteti do t’i paguajë biznesit 30% të shumës së sponsorizuar dhe as se çdo kompani do të përfitojë automatikisht këtë lehtësi. Përfitimi do të varet nga formula, kufijtë dhe kushtet që përcakton teksti përfundimtar i ligjit. Për më tepër, informacioni i publikuar nga ministri nuk përmban ende të gjitha detajet teknike të mekanizmit. Këto do të jenë vendimtare për të kuptuar se sa para mund të kanalizohen realisht drejt klubeve.
Dy miliardë lekë në vit: sa mund të ndryshojë financimi?
Një tjetër element i rëndësishëm është tavani financiar që prezanton qeveria. Sipas Gonxhes, skema parashikon: “Një tavan deri në 2 miliardë lekë të reja në vit ose rreth 22 milionë euro në dispozicion të financimit të sportit, artit dhe kulturës, përmbi programet e miratuara vjetore të buxhetit të shtetit.” Kjo shifër përfaqëson një potencial të konsiderueshëm për sektorë që prej vitesh kërkojnë burime alternative financimi.
Për sportin, ndikimi mund të jetë i rëndësishëm në disa drejtime:
*Klubet mund të kenë mundësi të sigurojnë sponsorë të rinj dhe të rrisin buxhetet.
*Federatat mund të gjejnë burime shtesë për organizimin e aktiviteteve dhe zhvillimin e talenteve.
*Investimet mund të shtrihen edhe në sportet që nuk kanë tërheqjen komerciale të futbollit.
*Projektet për të rinjtë dhe infrastrukturën sportive mund të përfitojnë nga financime që nuk varen vetëm nga fondet publike.
*Por këtu lind një pyetje e rëndësishme: si do të ndahet kjo shumë mes sportit, artit dhe kulturës?
Dy miliardë lekë është një tavan i përbashkët i prezantuar për të tre sektorët, jo një fond që i takon ekskluzivisht sportit. Pa një formulë të qartë shpërndarjeje, nuk mund të përcaktohet se sa do të përfitojë konkretisht futbolli dhe sa do të mbetet për disiplinat e tjera.
Regjistri elektronik, fundi i sponsorizimeve pa transparencë?
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm lidhet me administrimin e financimeve. Projektligji parashikon krijimin e një Regjistri Elektronik Kombëtar të donacioneve dhe sponsorizimeve, si dhe mekanizma auditimi e kontrolli. Kjo mund të jetë po aq e rëndësishme sa vetë lehtësitë fiskale. Në një sistem ku paratë private marrin mbështetje përmes përfitimeve tatimore, transparenca bëhet kusht themelor. Duhet të jetë e qartë kush sponsorizon, kush përfiton, për çfarë projekti jepen paratë dhe si përdoren ato.
Regjistri mund të krijojë një panoramë më të qartë të financimit privat dhe të kufizojë hapësirat për abuzime apo përfitime të pajustifikuara. Por suksesi nuk do të varet thjesht nga ekzistenca e një platforme elektronike. Do të varet nga mënyra se si do të funksionojë kontrolli, sa të hapura do të jenë të dhënat dhe nëse do të ketë pasoja konkrete për shkeljet.
Reforma që pret sporti shqiptar, por prova e vërtetë nis tani
Për futbollin shqiptar, kjo nismë mund të ketë një rëndësi të veçantë. Klubet përballen prej vitesh me vështirësi për të siguruar buxhete të qëndrueshme, ndërsa varësia nga financimi i pronarëve apo burimeve të kufizuara private i bën projektet afatgjata më të vështira. Një sistem që e bën më të leverdishëm sponsorizimin mund të ndryshojë edhe mënyrën se si bizneset e shohin sportin: jo vetëm si një mundësi reklamimi, por si një investim me përfitim të përcaktuar fiskal.
Megjithatë, ka një dallim të madh mes miratimit të një projektligji në Këshillin e Ministrave dhe hyrjes së tij në fuqi. Nisma duhet të kalojë procedurën parlamentare, të miratohet si ligj dhe të shoqërohet me aktet zbatuese që do të përcaktojnë procedurat konkrete. Pra, sporti shqiptar nuk ka marrë ende 2 miliardë lekë dhe klubet nuk mund të llogarisin që sot mbi një burim të ri financimi. Ajo që është miratuar në qeveri është një projektligj që synon të krijojë këtë mundësi. Dhe ky është dallimi mes një premtimi politik dhe një reforme që prodhon rezultate.
Nëse mekanizmi do të jetë funksional, me procedura të thjeshta dhe kontroll real, mund të hapet një kapitull i ri për financimin e sportit shqiptar. Nëse jo, edhe 30 përqindëshi dhe 2 miliardët rrezikojnë të mbeten shifra të bukura në një njoftim zyrtar. Në fund, klubet nuk kanë nevojë për një tjetër premtim për më shumë para. Kanë nevojë për një sistem që i bën ato para të mbërrijnë realisht në arkat e tyre.
