Politico: Hapi i gabuar që Zelenski hodhi në Ballkan

Vizita e fundjavës e Volodymyr Zelenskyyt në Serbi shkaktoi jehonë në Ballkan edhe shumë kohë pasi presidenti ukrainas u kthye me avion në Kiev.

Zelenskyy vizitoi për herë të parë të shtunën presidentin serb Aleksandar Vuçiç, i cili ka refuzuar t’i bashkohet regjimit të sanksioneve të Bashkimit Europian kundër Rusisë dhe mban një marrëdhënie të afërt me Kremlinin. Më pas ai u përfshi edhe në çështjen më të ndjeshme rajonale, duke deklaruar se Ukraina do të vazhdojë të mos e njohë pavarësinë e Kosovës, ish-krahinë e Serbisë.

Përgjigjja e Kosovës ishte e menjëhershme. Një banderolë gjigante blu dhe e verdhë me mbishkrimin “Free Ukraine” (“Ukraina e lirë”), e vendosur që prej vitit 2022 në bulevardin kryesor të Prishtinës, u hoq menjëherë. Kryetari i Prishtinës, Përparim Rama, deklaroi se ndonëse simpatia e tij mbetet me “popujt që përballen me luftë, dhunë dhe përndjekje… respekti duhet të jetë i ndërsjellë.”

Që prej vizitës së Zelenskyyt, Vuçiç ka kërcënuar se do të devijojë fizikisht rrjedhën e lumit Ibër, i cili kalon nga Serbia në Kosovë, si kundërpërgjigje ndaj prishjes nga autoritetet kosovare të disa shtëpive në pronësi të serbëve përgjatë brigjeve të liqenit të Ujmanit. Një veprim i tillë do të zbrazte rezervuarin që furnizon me ujë një pjesë të madhe të Kosovës dhe siguron kapacitetin jetik të ftohjes për termocentralin më të madh të vendit.

Ndërkohë, ministri i Jashtëm i Serbisë, Marko Gjuriç, dhe kryeministri shqiptar Edi Rama shkëmbyen replika në rrjetin social X, ku Rama akuzoi Serbinë se jeton në “një flluskë politike” dhe se vazhdon të mohojë faktin se “Serbia e humbi Kosovën” shumë kohë më parë.

Kosova ishte një krahinë jugore e Serbisë me shumicë shqiptare për pjesën më të madhe të shekullit XX. Popullsia e saj gëzonte të drejta të gjera politike gjatë Jugosllavisë socialiste, derisa një goditje dhjetëvjeçare e autoriteteve serbe ndaj kundërshtarëve politikë çoi në konfliktin e armatosur të viteve 1998–1999. Një fushatë bombardimesh tre-mujore e NATO-s detyroi forcat serbe të tërhiqeshin dhe e shndërroi krahinën në një protektorat të Kombeve të Bashkuara.

Kosova shpalli pavarësinë në vitin 2008 dhe deri më sot është njohur nga më shumë se 100 shtete, përfshirë Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar dhe 22 nga 27 vendet anëtare të Bashkimit Europian. Ajo është gjithashtu një vend kandidat potencial për në BE, pasi dorëzoi aplikimin për anëtarësim në dhjetor të vitit 2022.

Statusi i Kosovës ka qenë prej kohësh një nga argumentet e preferuara të presidentit rus Vladimir Putin, i cili e ka përdorur atë për të justifikuar pushtimin e Gjeorgjisë në vitin 2008 dhe aneksimin e Krimesë në vitin 2014. Ministri i Jashtëm i Kosovës, Glauk Konjufca, tha se e kishte pritur “me keqardhje” qëndrimin e Zelenskyyt dhe se një retorikë e tillë i ngjan “përpjekjeve të Rusisë për ta përdorur Kosovën si precedent.”

Sa i përket arsyes pse presidenti ukrainas vendosi të përfshihej në këtë çështje kaq të ndërlikuar ballkanike, ajo me shumë gjasë lidhet me armatimet.

Serbia vazhdon të prodhojë sasi të konsiderueshme municionesh të kalibrave sipas standardit sovjetik, të cilat Ukraina nuk mund t’i sigurojë nga aleatët e saj perëndimorë, pasi ata përdorin standardin e NATO-s. Ukraina ende përdor obusë të rëndë dhe tanke të epokës sovjetike, të cilat mbeten thelbësore për luftimet në Donbas dhe zona të tjera të frontit. Dhe pavarësisht qëndrimit të tij pro-rus, Vuçiç është i gatshëm t’ia furnizojë ato Kievit në mënyrë të heshtur.

“Ukraina ndodhet në një situatë ku nuk mund të shqetësohet për çështje që shkojnë përtej nevojave të saj më të menjëhershme dhe, për Zelenskin, Vuçiçi ka më shumë rëndësi,” shpjegoi Florian Bieber, drejtor i Qendrës për Studime të Europës Juglindore në Universitetin e Grazit.

Afrimi i Vuçiçit me Zelenskin mund të jetë pjesërisht një përpjekje për të zbutur kritikat që vijnë nga Brukseli. Udhëheqësit e BE-së kanë dënuar “shpërthimin e dhunës” gjatë protestave të vazhdueshme kundër qeverisë dhe “rënien e standardeve demokratike” në Serbi.

“Ai shpreson se në muajt e ardhshëm do të përballet me më pak kritika, për shkak të marrëdhënieve më të afërta, të paktën simbolikisht, me Zelenskin. Vuçiçi po e bën këtë për të fituar avantazh ndaj BE-së, në prag të zgjedhjeve të mundshme në vend,” vijoi Bieber.

Mbështetësit e Kosovës e kanë paraqitur prej kohësh pavarësinë e saj si një rast unik dhe jo si një model që mund të zbatohet diku tjetër. Megjithatë, mënyra se si Kosova u shkëput nga Serbia mbetet një çështje përçarëse, veçanërisht për vende të Bashkimit Europian si Spanja dhe Qipro, të cilat kanë problemet e tyre me lëvizjet separatiste dhe ende refuzojnë ta njohin pavarësinë e Kosovës.

“Në varësi të anës së këtij debati ku pozicionoheni, do të keni edhe një këndvështrim të ndryshëm mbi atë se çfarë nënkupton pavarësia e Kosovës për konfliktet e tjera dhe mosmarrëveshjet territoriale në mbarë botën,” tha Bieber./Politico.eu