
Loja e re e serisë GTA, e shumëpritur prej vitesh, është një fenomen botëror argëtimi. Por ajo ka edhe një dimension politikash publike.
Lojtarë anembanë botës do ta marrin pushim të enjten për të luajtur Grand Theft Auto VI, e cilësuar si dalja në treg më e shumëpritur në historinë e argëtimit digjital. Nëpunësit formalë të BE-së mund të jenë tepër të zënë për ta vënë re.
Megjithatë, edhe një burokrat i zellshëm i Brukselit ka arsye të shtrëngojë rripin për lojën më të fundit të serisë Grand Theft Auto. Ajo vjen 13 vjet pas versionit të mëparshëm të videolojës së debatueshme, e cila i sfidon lojtarët të ndërmarrin aksione kriminale nëpër qytete amerikane, të shoqëruar nga një kolonë zanore me muzikë nga zhanre të ndryshme.
Sipas të dhënave të Sensor Tower, GTA VI përbën tashmë daljen në treg më të madhe në historinë e industrisë së argëtimit, me 17 milionë kopje të shitura dhe të ardhura prej 1,6 miliardë dollarësh, ose 1,46 miliardë eurosh, ende pa u publikuar.
Loja mbërrin në një botë krejt ndryshe nga ajo ku doli versioni i mëparshëm më 2013: një botë ku rregullatorët e BE-së po përpiqen t’i mbrojnë fëmijët nga përmbajtjet e dëmshme në internet dhe të përballojnë vrullin e inteligjencës artificiale. Ja gjashtë arsye pse një njohës i politikave të BE-së duhet t’i kushtojë vëmendje këtij argëtimi:
1. Është një lojë evropiane, deri diku
Seria Grand Theft Auto u krijua fillimisht nga dy programues skocezë, David Jones dhe Mike Dailly, në një studio lojërash në Dundee, të quajtur DMA Design. Në fund të viteve 1990, të drejtat e serisë iu shitën kompanisë amerikane Take-Two Interactive, megjithëse filiali i saj, Rockstar Games, vazhdon të ketë zyra të mëdha në Edinburg.
Ndërkohë, e drejta e BE-së për ta paraqitur si të vetën një histori suksesi skoceze përfundoi me marrëveshjen e vitit 2020 për daljen e Mbretërisë së Bashkuar nga BE-ja.
Udhëheqësit evropianë, të shqetësuar për rënien e aftësisë konkurruese të bllokut, po shqyrtojnë një sërë zgjidhjesh për të nxitur inovacionin, nga mekanizma të rinj financimi te ndryshimet në rregullat e prokurimit publik.
2. Rregullat e BE-së mund të jenë në anën e lojtarëve
Përpara daljes së lojës, lojtarët shqetësoheshin se versioni online i GTA VI do të përfshinte të njëjtat mikrotransaksione dhe monedha virtuale brenda lojës, që, sipas adhuruesve, po i bëjnë lojërat “të mërzitshme dhe përsëritëse”. Loja që publikohet sot nuk do t’i ketë këto veçori, megjithëse ato mund të përfshihen në një version të mëvonshëm online.
Komisioni Evropian po propozon rregulla të reja për të kufizuar përdorimin e këtyre mekanizmave nga fëmijët, ose të paktën për t’i bërë më transparentë, pasi, sipas Brukselit, ato nxisin shpenzimet. Industria e lojërave thotë se rregullat e propozuara në kuadër të Aktit për Drejtësinë Digjitale do të jenë katastrofike për bizneset e BE-së.
3. Fëmijët nuk duhet të luajnë GTA
GTA VI është klasifikuar për moshat 18 vjeç e lart sipas sistemit PEGI, shkurtim i emërtimit “Informacioni Panevropian për Lojërat”. Kjo do të thotë se loja nuk rekomandohet aspak për të miturit.
Ky klasifikim është një instrument vetërregullimi, i krijuar 20 vjet më parë, pikërisht në këtë ditë, dhe vazhdon të zbatohet. Ai bazohet në praninë e elementeve si fjalori vulgar, drogat, dhuna dhe seksi — të gjitha tipare karakteristike të serisë GTA.
Lojërat që marrin klasifikimin për moshat 12 vjeç e lart shqyrtohen nga Autoriteti i Klasifikimit të Lojërave i Mbretërisë së Bashkuar. Vlerësuesit e tij e luajnë vetë lojën përpara se t’i caktojnë kategorinë e moshës.
4. Por Brukseli nuk mund t’i ndalojë
Disa vende të BE-së, si edhe Mbretëria e Bashkuar, u kërkojnë blerësve të paraqesin dokument identifikimi kur blejnë një kopje fizike të lojës. Edhe dyqanet online, si ai i PlayStation-it, kryejnë kontrolle të moshës, për t’u siguruar që 13-vjeçarët të mos kenë qasje në përmbajtje të papërshtatshme për moshën e tyre.
Por asgjë nuk e pengon një prind, një vëlla apo një motër më të madhe t’ia japë lojën një më të vogli.
Drejtori i përgjithshëm i PEGI-t, Dirk Bosmans, tha se “në themel të PEGI-t qëndron ndihma ndaj prindërve për të bërë zgjedhje të informuara”. Nëse një prind dëshiron ta lejojë fëmijën e tij adoleshent të luajë GTA VI, sistemi PEGI i mundëson ta marrë këtë vendim duke ditur se loja përmban dhunë, droga dhe seks.
“Na shqetësojnë më shumë prindërit që thonë: ‘Ja ku i ke paratë, bli çfarë të duash’”, tha Bosmans.
5. Mund të jetë loja e fundit e madhe e krijuar pa inteligjencë artificiale
Drejtori ekzekutiv i Take-Two Interactive, Strauss Zelnick, ka thënë se inteligjenca artificiale gjeneruese nuk ka pasur “asnjë rol” në atë që kompania ka krijuar për GTA VI.
Industria e lojërave po e përdor gjithnjë e më shumë inteligjencën artificiale gjeneruese për të krijuar lojëra të reja. Raporti më i fundit mbi gjendjen e industrisë së lojërave zbuloi se 40 për qind e zhvilluesve e përdorin atë në krijimin e lojërave, përfshirë punën për disa nga titujt më të mëdhenj. Mes tyre janë loja me të shtëna Call of Duty dhe lojëra të vlerësuara nga kritika, si prodhimi francez Clair Obscur: Expedition 33.
Industria është përballur gjithashtu me mijëra pushime nga puna: një e treta e punonjësve të industrisë amerikane të videolojërave thonë se janë pushuar nga puna gjatë dy viteve të fundit.
6. Në këtë botë, siguria vjen e para
Ndërsa industria është bërë pjesë e kulturës së gjerë popullore, me lojëra të suksesshme si GTA VI, Komisioni Evropian e ka vendosur qartësisht në objektiv hartimin e rregullave të para të posaçme për këtë sektor, përmes Aktit për Drejtësinë Digjitale, si edhe të rregullave më të gjera për mbrojtjen e të miturve në kuadër të Aktit për Fëmijët.
Sipas Bosmansit, ideja se videolojërat e dhunshme nxisin dhunën në jetën reale u hodh poshtë në masë të madhe në fillim të viteve 2010, afërsisht në periudhën kur doli versioni i mëparshëm i GTA-së. Por, thotë ai, debati mbi përmbajtjen është zhvendosur nga ajo që është “e dëmshme” tek ajo që është “e papërshtatshme”.
Ai shpjegoi se sistemi PEGI mbështetet në kërkimin shkencor, por pasqyron edhe normat shoqërore mbi “përshtatshmërinë”: përdorimi qoftë edhe një herë i sharjes angleze “fuck” mund të bëjë që e gjithë loja të klasifikohet për moshat 16 vjeç e lart.
Ndërsa rregullatorët vendosin më shumë masa për mbrojtjen e fëmijëve në internet, Bosmans tha se “duket sikur tani kemi mbërritur në një fazë ku mund të kemi harruar një pjesë të historisë”, si edhe dallimin mes asaj që është e dëmshme, asaj që është e ndaluar dhe asaj që është e papërshtatshme./Politico.eu