Flash

Shkencëtarët arrijnë të kultivojnë patate në Hënë: Janë të ngrënshme 

Lapsi.al 19 November 2026

Shkencëtarët arrijnë të kultivojnë patate në

Studiuesit kanë zbuluar se patatet e rritura në Hënë të simuluara të pasuruara me lëndë organike janë të sigurta për t’u ngrënë dhe mund të rriten e të japin fryte po aq mirë sa ato të rritura në Tokë. Studimi i tyre është botuar në revistën “npj Microgravity”.

Një nga pyetjet kryesore që shkencëtarët duhet t’i japin përgjigje është nëse bimët mund të rriten në regolitin hënor, shtresën e shkëmbit të hollë dhe pluhurit që mbulon pjesën më të madhe të sipërfaqes së Hënës dhe që përmban nivele shumë të ulëta të lëndës organike.

Studiues nga Universiteti Shtetëror i Oregonit, të financuar nga NASA, testuan nëse patatet mund të kultivoheshin me sukses në toka të simuluara hënore, të cilave u shtoheshin sasi të ndryshme “vermikomposti”, një përmirësues organik i tokës i pasur me lëndë ushqyese i prodhuar me ndihmën e krimbave të tokës që zbërthejnë lëndën organike.

Zgjedhja e patateve nuk ishte e rastësishme. Është një kulturë që prodhon më shumë kalori për njësi të sipërfaqes së kultivuar krahasuar me shumë bimë të tjera, ka vlerë të konsiderueshme ushqyese dhe konsiderohet një ushqim praktik bazë për misionet hapësinore afatgjata.

Rezultatet e hulumtimit treguan se bimët e patateve të rritura në tokë hënore të simuluar me një përmbajtje vermikomposti prej 30% treguan rritje dhe zhvillim të ngjashëm me atë të bimëve të rritura në Tokë. Në të kundërt, bimët e rritura pa shtimin e materialit organik treguan probleme serioze të rritjes, mbetën të ngurta dhe nuk e zhvilluan sistemin e tyre rrënjor mjaftueshëm. Në bimët e rritura me shtimin e vermikompostit me një shkallë prej 5% deri në 15%, pamja u përmirësua, por vetëm pjesërisht.

Regoliti hënor paraqet disa vështirësi për rritjen e bimëve, duke përfshirë përqendrime të rritura të metaleve të rënda. Studiuesit besojnë, megjithatë, se lënda organike mund të veprojë në mënyrë mbrojtëse, duke lidhur metalet e rënda dhe duke kufizuar aftësinë e tyre për të shkaktuar dëme në rrënjë ose për të penguar rritjen e bimëve.

Meqenëse përbërja e regolitit hënor ndryshon nga rajoni në rajon në Hënë, studiuesit përdorën 5 toka të ndryshme hënore të simuluara. Për krahasim, ata përfshinë një mostër toke nga Hermiston, Oregon, (SHBA) një zonë e njohur për rendimentet e saj veçanërisht të larta të patates.

Përveç kësaj, studiuesit zbuluan se patatet e rritura në Hënë të simuluara ruajtën vlerën e tyre ushqyese dhe nuk kishin një rritje statistikisht të rëndësishme të glikoalkaloideve, toksinave natyrale që gjenden në patate dhe shpesh të shoqëruara me ngjyrën e gjelbër nën lëkurën e tyre.

Gjetjet mbështesin qëllimin e NASA-s për të vendosur një prani të përhershme njerëzore në Hënë si pjesë e programit Artemis. Në misionet e ardhshme, astronautët mund të sjellin një sasi të vogël të materialit organik, siç është vermikomposti, në Hënë dhe pastaj të rrisin më shumë, duke shndërruar mbetjet ushqimore dhe mbeturinat bimore në lëndë të re organike. Kjo do të zvogëlonte nevojën për të transportuar materiale të të korrave nga Toka.

"Ky është një hap i rëndësishëm drejt zhvillimit të sistemeve të besueshme të prodhimit të ushqimit që mund të mbështesin eksplorimin afatgjatë të Hënës nga njeriu", thotë udhëheqësi i studimit Aymeric Goyer i Departamentit të Botanikës dhe Patologjisë së Bimëve të Universitetit Shtetëror të Oregonit. ©LAPSI.al

Të këshilluara

ide

Parodia me taksimin e të pasurve nga kryeministri i tyre

Pavarësisht nga retorika, nuk mund të përkundet asnjë iluzion, se Edi Rama i është bashkuar trendit global për reduktimin e pabarazive. Sepse debati që po gëlon sot ka në thelb shqetësimin se mos thellimi i tyre po çon drejt shkatërrimit të demokracisë. Ndërsa tek ne ndodh e kundërta. Eshtë vullneti për të asgjesuar demokracinë që po prodhon më shumë pabarazi

13:31 Andi Bushati

MOTI TIRANA

21°c

KËMBIMI EURO

90.02

aktuale

Ndiqe Lapsin edhe në

Me interes nga publiku

Me sytë katër

PAPARAZZI