Të paktën 25,000 më shumë njerëz kanë vdekur gjatë pandemisësë koronavirusit gjatë muajit të kaluar sesa raporti zyrtar përnumërimin e vdekjeve Covid-19, një përmbledhje e të dhënavetë vdekshmërisë në 11 vende tregon - duke siguruar një pamje më të qartë, nëse ende jo të plotë, të numrit të krizës.
Në muajin e fundit, shumë më shumë njerëz vdiqën në këto vende sesa vitet e kaluara, zbuloi The New York Times. Gjithsej përfshijnë vdekjet nga Covid-19 si dhe ata nga shkaqe të tjera, me gjasë duke përfshirë njerëz që nuk mund të mjekoheshin pasi spitalet u zmadhuan.
Aty ku gjetëm vdekje më të larta se normalja:
Këto shifra rrëzojnë idenë se shumë njerëz që kanë vdekur nga virusi, mund të kenë vdekur mga arsye të tjera. Në Paris, më shumë se dy herë numri i zakonshëm i njerëzve kanë vdekur çdo ditë, shumë më tepër sesa kulmi i një sezoni të keq të gripit. Në New York City, numri tani është katërfishi i sasisë normale.
Sigurisht, të dhënat e vdekshmërisë në mes të një pandemie nuk janë perfekte. Pabarazitë midis shifrave zyrtare të vdekjeve dhe rritjes totale të vdekjeve ka shumë të ngjarë të reflektojnë testime të kufizuara për virusin, sesa nën-llogaritjen e qëllimshme. Zyrtarisht, rreth 165,000 njerëz kanë vdekur në tëgjithë botën nga koronavirusi që nga e marta.
Por numrat e përgjithshëm të vdekjeve ofrojnë një pamje më tëplotë të pandemisë, thonë ekspertët, veçanërisht sepse shumica e vendeve raportojnë vetëm ato vdekje të Covid-19 që ndodhin nëspitale.
"Çfarëdo numri që raportohet në një ditë të caktuar do të jetë njënënvlerësim bruto," tha Tim Riffe, demograf në Institutin Max Planck për Kërkime Demografike në Gjermani. "Në shumëvende, pandemia ka vazhduar për aq kohë sa ka pasur vonesëkohë për regjistrimet e vdekjeve, duke na dhënë një pamje më tësaktë se çfarë ishte në të vërtetë vdekshmëria."
Dallimet janë veçanërisht të ashpra në vendet që kanë qenë tëngadalta për të pranuar qëllimin e problemit. Për shembull, Stambolli regjistroi rreth 2 100 vdekje më shumë sesa pritej nga9 Mars deri në 12 Prill - afërsisht dyfishi i vdekjeve tëkoronavirusit që qeveria raportoi për të gjithë vendin në atëperiudhë.
Rritja e vdekjeve në mes të marsit sugjeron që shumë njerëz qëvdiqën ishin infektuar në shkurt, javë para se Turqia të pranontezyrtarisht rastin e saj të parë.
Në mars, qeveria indoneziane i atribuoi 84 vdekje koronavirusitnë Xhakartë. Por mbi 1 000 njerëz më shumë se normalë u varrosën në varrezat e Xhakartë atë muaj, sipas të dhënave ngaDepartamenti i Parqeve dhe Varrezave të qytetit. (Të dhënat u raportuan për herë të parë nga Reuters).
Ne vlerësuam vdekshmërinë e tepërt për secilin vend duke krahasuar numrin e njerëzve që vdiqën nga të gjitha shkaqet këtëvit me mesataren historike gjatë së njëjtës periudhë. Ekonomistipo ndjek gjithashtu këto vdekje, të njohura si vdekje të tepërta, në këtë mënyrë.
Në shumë vende evropiane, të dhënat e fundit tregojnë se 20 derinë 30 përqind më shumë njerëz kanë vdekur se normalisht. Kjopërkthehet në dhjetëra mijëra vdekje më shumë.
Në disa vende, autoritetet po përpiqen të sqarojnë se sa vdekje tëtepërta duhet t'i atribuohen Covid-19, qoftë duke përfshirëvdekjet jashtë spitaleve në totalin e tyre të përditshëm ose duke rregulluar në mënyrë retroaktive numrin e vdekjeve pasi tëpërpunohen certifikatat e vdekjes.
Në Francë, zyrtarët filluan përfshirë vdekjen e Covid-19 jashtëspitaleve në fillim të prillit. Dhe Zyra e Statistikave Kombëtaretë Britanisë ka filluar të nxjerrë të dhëna për vdekshmërinë qëpasqyrojnë kur Covid-19 përmendet në një certifikatë vdekjeje, duke siguruar një llogari më të saktë - megjithëse të vonuar - tëpandemisë sesa shifrat e lëshuara çdo ditë nga Public Health England.
Devijimet nga modelet normale të vdekjeve janë konfirmuar nëshumë vende evropiane, sipas të dhënave të publikuara ngaProjekti Evropian i Monitorimit të Vdekshmërisë, një grupstudimor që mbledh të dhëna javore të vdekshmërisë nga 24 vende evropiane.
Është e pazakontë që të dhënat e vdekshmërisë të publikohenkaq shpejt, thonë demografët, por shumë vende po punojnë përtë siguruar një informacion më gjithëpërfshirës dhe në kohë përshkak të urgjencës së shpërthimit të koronavirusit. Të dhënatjanë të kufizuara dhe, nëse, vdekjet e tepërta janë nënvlerësuarsepse jo të gjitha vdekjet janë raportuar.
"Në këtë fazë, është një pamje e pjesshme," tha Patrick Gerland, demograf i OKB. "Është një pikëpamje e problemit që pasqyronatë anën më të mprehtë të situatës, kryesisht përmes sistemit tëbazuar në spitale."
Kjo ka të ngjarë të ndryshojë.
"Në dy muajt e ardhshëm," tha Z. Gerland, "një pamje shumëmë e qartë do të jetë e mundur."
Përplasjet në moshë në të dhënat e vdekshmërisë mund të japinnjë pamje edhe më të qartë të rolit të Covid-19 në vdekjet e tepërta. Për shembull, në Suedi, një shkallë e lartë e vdekshmërisë midis burrave të moshës 80 vjeç dhe më të vjetërpërbënin rritjen më të madhe të vdekjeve, duke sugjeruar qënumrat e përgjithshëm nënvlerësojnë ashpërsinë e shpërthimitpër të moshuarit në veçanti.
Edhe duke marrë parasysh numrat e rinj, ekspertët thonë se numri i të vdekurve deri më tani mund të ishte shumë më i keq.
"Rritja e sotme e vdekshmërisë nga të gjitha shkaqet ndodh nëkushte të masave të jashtëzakonshme, të tilla si distanca sociale, bllokimet, kufijtë e mbyllur dhe rritja e kujdesit mjekësor, tëpaktën disa që kanë ndikime pozitive," tha Vladimir Shkolnikov, demograf në Institutin Max Planck për Kërkime Demografike. "Ka të ngjarë që pa këto masa, numri i tanishëm i vdekjeve do tëishte edhe më i lartë."
New York Times, nga ©LAPSI.AL
