Benjamin Netanyahu tha të mërkurën se do të kërkonte ligje të reja që do t’i lejonin Izraelit t’u hiqte shtetësinë personave që “njollosin” ushtarët izraelitë, duke përshkallëzuar fushatën kundër kineastëve fitues të çmimit Oscar që qëndrojnë pas dokumentarit për Gazën, NAZA, të cilët janë përballur me kërcënime nga zyrtarë të lartë të qeverisë dhe ushtrisë, si edhe me grupe izraelitësh të ekstremit të djathtë që janë mbledhur jashtë shtëpive të familjeve të tyre.
NAZA, i cili u prodhua nga The Guardian, trajton vrasjen masive të civilëve në Gaza nga vendi dhe e merr emrin nga një akronim që përdoret në mënyrë eufemistike nga shërbimi izraelit i inteligjencës për të treguar se sa civilë pret të vdesin gjatë një sulmi ajror. Filmi mbështetet mbi zbulime të publikuara fillimisht nga media izraelito-palestineze +972 Magazine, media në gjuhën hebraike Local Call dhe The Guardian, nga viti 2023 deri në vitin 2025.
Dokumentari 80-minutësh fitoi të shtunën çmimin special të jurisë në Festivalin e Filmit në Venecia, pasi mori një ovacion 25-minutësh në këmbë – një rekord për festivalin.
Megjithatë, menjëherë pas kësaj, regjisorët e filmit, Yuval Abraham dhe Rachel Szor, u vunë nën sulmin e anëtarëve të qeverisë izraelite, me ministrin e Kulturës, Miki Zohar, që bëri thirrje t’u hiqej shtetësia dhe i akuzoi për “tradhti ndaj shtetit”.
Të mërkurën, Zohar falënderoi kryeministrin izraelit për njoftimin e tij se do të ndryshonte ligjin për t’u hequr atyre shtetësinë, duke thënë se ishte “koha për t’i dhënë fund këtij turpi”.
“Ne do t’ia heqim shtetësinë kujtdo që shpif ndaj ushtarëve të IDF-së nëpër botë – ai do të goditet rëndë në xhep”, tha Netanyahu, i cili synon të promovojë dy projektligje qeveritare që lidhen me shpifjen ndaj ushtarëve të IDF-së dhe shtetit të Izraelit.
Sipas raportimeve të mediave, projektligji i parë, i cili do të paraqitet përmes Ministrisë së Drejtësisë, do të dyfishojë shumën e një padie për shpifje në 1 milion shekelë, pa qenë nevoja të provohet dëmi. Projektligji i dytë, i cili do të paraqitet përmes Ministrisë së Brendshme, do të parashikojë heqjen e shtetësisë për këdo që shpif ndaj ushtarëve të IDF-së dhe shtetit të Izraelit nëpër botë.
Të mërkurën në mbrëmje, dhjetëra aktivistë të krahut të djathtë u mblodhën jashtë shtëpisë së prindërve të Rachel Szor, një prej regjisoreve të NAZA. Mes organizatorëve ishin aktivistë dhe pjesëtarë të stafit të fushatës të lidhur me partinë e ekstremit të djathtë Otzma Yehudit të Itamar Ben-Gvirit, ministrit të Sigurisë Kombëtare. Mesazhe të shpërndara në grupet e aktivistëve më herët gjatë së mërkurës u bënin thirrje mbështetësve të mblidheshin jashtë shtëpisë së saj. Disa prej mesazheve përmbanin thirrje të drejtpërdrejta për dhunë.
Në vendngjarje u dislokuan policia dhe oficerë të policisë kufitare.
Një protestues bëri thirrje për “dënim me vdekje për tradhtarët” dhe kërkoi që shtëpitë e familjeve të kineastëve të shembeshin.
Sulmet e fundit pasuan një seri kërcënimesh dhe incidentesh që kishin në shënjestër regjisorët.
Ben-Gvir i kishte quajtur regjisorët “një turp”, ndërsa Netanyahu e dënoi filmin si “të patolerueshëm”, duke thënë se ai i portretizonte Forcat e Mbrojtjes të Izraelit si kriminelë lufte.
Të martën, shefi i Shtabit të IDF-së, Eyal Zamir, tha se ushtria “nuk do të lejojë që ushtarët e IDF-së të shndërrohen në shënjestra përmes gënjeshtrave dhe shpifjeve të përgjakshme” dhe se do të përdorte “çdo mjet që kemi në dispozicion” kundër filmit. Kanali televiziv izraelit i24 raportoi më pas se ushtria kishte hapur një hetim për rrjedhje informacioni dhe po kërkonte ndihmën e Shin Bet-it, agjencisë izraelite të sigurisë së brendshme dhe kundërzbulimit. Agjencia do të përgjigjej vetëm pasi të merrte një kërkesë zyrtare nga prokurori ushtarak, i cili me shumë gjasë do të konsultohej fillimisht me prokurorin e përgjithshëm, raportoi kanali.
Netanyahu publikoi një video që përmbante një klip të vjetër të Abrahamit duke u përballur me një ushtar në kodrat jugore të Hebronit, në Bregun Perëndimor të pushtuar, një zonë ku forcat izraelite janë akuzuar vazhdimisht se kanë mbështetur kolonët gjatë sulmeve ndaj palestinezëve. Në video, kryeministri izraelit thotë: “I njëjti regjisor që prodhoi atë film të tmerrshëm që shpif ndaj ushtarëve të IDF-së.”
Të mërkurën, gazetarë, influencerë dhe aktivistë izraelitë të ekstremit të djathtë i përshkallëzuan kërcënimet ndaj dy kineastëve. Aktivistë të krahut të djathtë po organizonin protesta jashtë adresave të lidhura me regjisorët dhe kolegët e tyre.
Kjo ndodhi pasi gazetari i Channel 14, Yehuda Schlesinger, tha se regjisorët duhej të “ndiqeshin” ose “gjuheshin” kudo që të shkonin dhe të pengoheshin të ktheheshin në Izrael. Ai u bëri thirrje hebrenjve në Izrael dhe jashtë tij që ta bënin të qartë se ajo që ai e përshkroi si “25 minuta duartrokitje antisemite” në Venecia do të kishte një “çmim të rëndë”.
Një aktivist i krahut të djathtë me dhjetëra mijëra ndjekës bëri veçmas thirrje që protestuesit të shënjestronin familjen dhe bashkëpunëtorët e Abrahamit, duke thënë: “Do t’i tregojmë atij ‘dëmin kolateral’.” Ai shpërndau një fotografi të nënës së Abrahamit dhe kërkoi informacion për fluturimin e kthimit të regjisorit, në mënyrë që mbështetësit të mund ta “mirëprisnin” në aeroport.
Në Ashdod u shfaq një mural që paraqiste Abrahamin dhe Szor me shënjestra mbi ta, brirë, svastika dhe fjalën “tradhtarë” të shkruar sipër. Një video që tregonte krijimin e tij u shpërnda nga reperi i ekstremit të djathtë Yoav Eliasi, i cili ka më shumë se 750 mijë ndjekës në Facebook.
Në një intervistë për Channel 13 të Izraelit, Abraham komentoi fushatën e denigrimit, duke thënë: “Sigurisht që është e vështirë… [Izraeli] është shtëpia ime, është i vetmi vend ku dua të jetoj, një vend që është i rëndësishëm për mua. Kështu që, sigurisht, kam frikë se nuk do të jem në gjendje të kthehem.”
Ndërsa kërcënimet ndaj regjisorëve u intensifikuan, kineastë dhe organizata të të drejtave të njeriut shprehën mbështetje për të dy.
Në një deklaratë të përbashkët, 43 organizata vendase të të drejtave të njeriut u kërkuan autoriteteve izraelite të ndalonin atë që ato e përshkruan si nxitje dhe kërcënime kundër kineastëve dhe të mos ndiqnin penalisht as ata dhe as burimet e tyre.
“Reagimi institucional ndaj filmit dhe kërcënimet kundër krijuesve të tij janë karakteristike për regjimet diktatoriale”, thuhej në deklaratën e nënshkruar nga organizata mes të cilave Peace Now, Adalah, B’Tselem, Physicians for Human Rights Israel dhe Breaking the Silence.
Më shumë se 1,500 kineastë izraelitë kanë nënshkruar gjithashtu një peticion në mbrojtje të “lirisë së shprehjes dhe krijimtarisë” dhe duke shprehur solidaritet me Szor dhe Abraham.
“Ditët e fundit, kemi qenë dëshmitarë të një fushate të paprecedentë shpifjesh dhe nxitjeje kundër kineastëve, ndërsa kufiri mes kësaj retorike dhe dhunës fizike apo kërcënimeve ndaj jetës së tyre po ngushtohet me shpejtësi”, thuhej në peticion.
Nënshkruesit thanë se roli i artit dhe gazetarisë ishte të pasqyronin shoqërinë dhe të nxisnin debatin, “edhe kur përballen me një realitet të ashpër”, dhe bënë thirrje që filmi të shfaqej në Izrael, në mënyrë që publiku ta gjykonte vetë.
Szor dhe Abraham fituan një Oscar për dokumentarin e tyre të mëparshëm, No Other Land, të vitit 2024 (bashkëregjisuar me Basel Adra dhe Hamdan Ballal), i cili vuri në qendër rezistencën palestineze në Bregun Perëndimor të pushtuar.
OJQ-të bënë thirrje për një hetim “të plotë” mbi numrin e lartë të viktimave në Gaza, veçanërisht mes civilëve, si dhe që gazetarëve t’u jepej akses i papenguar në territor, nga i cili Izraeli i ka mbajtur kryesisht jashtë reporterët e huaj që prej tetorit 2023.
Figura të njohura të kinemasë ndërkombëtare shprehën gjithashtu solidaritet me Abraham dhe Szor. Laura Poitras, e cila realizoi dokumentarin Citizenfour, fitues të Oscarit në vitin 2015, për sinjalizuesin Edward Snowden, i quajti kërcënimet nga zyrtarët e qeverisë izraelite “një kërcënim për gazetarët në mbarë botën”.
Burime diplomatike dhe të Ministrisë së Jashtme i thanë Haaretz se kërcënimet për ndëshkimin e regjisorëve mund të kenë rritur në fakt vëmendjen e mediave ndërkombëtare ndaj dokumentarit.
“Do të kishte bërë lajm gjithsesi, por ata vërtet ndihmuan për ta amplifikuar”, i tha gazetës një burim në Ministrinë e Jashtme izraelite. “Vetë fakti që qeveria reagoi tërhoqi vëmendje dhe tituj.”
Vonë të mërkurën, +972 Magazine publikoi një video ku shihej një burrë duke lyer sipër muralit të regjisorëve të NAZA, duke zëvendësuar fjalën “tradhtarë” me “heronj”.
Në një deklaratë, The Guardian tha se ishte “i shqetësuar kur shihte reagimin autoritar ndaj NAZA në Izrael.
“Yuval Abraham dhe Rachel Szor janë gazetarë dhe kineastë të guximshëm. Sulmet kundër tyre vijnë nga njerëz që ende nuk e kanë parë filmin.
“NAZA bazohet në më shumë se tre vjet gazetari investigative. Dëshmitë që përmban janë të vërteta dhe ne besojmë se ato meritojnë të dëgjohen. Intervistat janë dhënë nga burime konfidenciale gazetareske.
“Ne do ta mbrojmë fuqishëm NAZA – dhe ekipin që qëndron pas tij – nga çdo sulm apo përpjekje për censurë.”/The Guardian
