Albania is rapidly entering the era of Artificial Intelligence. From public governance to the banking system, the healthcare system to individual users, everyone is racing to use chatbots and virtual assistants to their advantage. However, there is one island where Artificial Intelligence has not yet penetrated – that is the Albanian justice system.
Unlike in many countries around the world, AI platforms have not been integrated into any official level of the justice system, whether for administrative file management processes or for legal research purposes. Justice system institutions told BIRN in response to a right to information request that AI tools are not being used officially due to a legal vacuum and a lack of protocols, guidelines or manuals for their use.
Digital technology is considered to hold significant potential to support access to justice, and Artificial Intelligence already offers tremendous opportunities. But the risks from inappropriate use are also great, especially in a sensitive area like justice.
Albania has not yet adopted a law on Artificial Intelligence, but in a government draft law, its use in the administration of justice is considered high-risk and requires additional regulations by the Council of Ministers or the institutions governing this system. In Albania, the only justice institution that is preparing the ground for a possible use of AI is the High Judicial Council.
"The High Judicial Council is working to prepare the necessary documentary framework, which will define the rules, standards and principles for the safe, ethical and professional use of Artificial Intelligence in the judicial system," the HJC stated.
Technological investments
Ndryshe nga Inteligjenca Artificiale, sistemi shqiptar i drejtësisë po i përdor gjerësisht teknologjitë e tjera digjitale, veçanërisht në forcimin e kapaciteteve të veta përgjuese dhe arkivuese. Gjatë vitit 2025, Prokuroria e Posaçme siguroi financim për dy projekte në fushën e teknologjisë me një vlerë totale prej 5.1 mln euro. Financimi i mbuluar nga fondi i posaçëm përfshinte prokurimin e një pajisjeje operative të avancuar, IMSI Catcher me vlerë 1.8 mln euro dhe përmirësimin e sistemit të përgjimeve, në versionin më të fundit MC 22, në një vlerë prej 3.3 mln euro, së bashku me shtimin e modulit të interceptimit të të dhënave dhe zgjerimin e memories së brendshme. Në analizën e programit buxhetor afatmesëm 2026-2028, SPAK parashikon një rritje graduale të shpenzimeve të mirëmbajtjes dhe shërbimeve mbështetëse për këto sisteme.
“Gjatë vitit 2025, për veprat penale nën hetim nga Prokuroria e Posaçme janë interceptuar 3004 pajisje fundore,” thuhet në raportin vjetor të këtij institucioni.
Edhe Prokuroria e Përgjithshme ka shpenzuar gjatë vitit 2025 për investime teknologjike rreth 660 mijë euro për pajisje dhe mirëmbajtje të sistemit të përgjimit të komunikimeve. Sipas të dhënave të raportit vjetor të Prokurorisë së Përgjithshme, me sistemin e mirëmbajtur, nga prokuroritë e juridiksionit të përgjithshëm janë interceptuar 1771 pajsje fundore, në përdorim të 1642 personave. Qeveritë e gjyqësorit dhe prokurorisë, investimet në teknologji i kanë përqendruar kryesisht në blerje të softëare-ve, por bilancet flasin për realizime të kufizuara në parashikimet buxhetore.
Këshilli i Lartë Gjyqësor ka mundur të realizojë vetëm 49 për qind të një projekti për blerjen e softëare-ve, ndërsa Këshilli i Lartë i Prokurorisë dogji një fond prej 2.8 milionë lekësh për “blerje pajisje IT”. Në raport pretendohej se shkak ishin vonesat në afatet e prokurimit nga ditët e pushimit zyrtar dhe vonesat procedurale.
“Gjatë vitit 2025, Këshilli i Lartë i Prokurorisë nuk ka kryer shpenzime të dedikuara për blerjen ose implementimin e teknologjive të survejimit, transkriptimit automatik, apo grumbullimit të automatizuar të të dhënave. Për këtë kategori, vlera e shpenzuar gjatë viti 2025 është zero lekë,” tha KLP.
Në të njëjtën linjë, edhe Inspektori i Lartë i Drejtësisë konfirmoi se për periudhën 2025-2026 nuk është shpenzuar asnjë fond për investime teknologjike.
Boshllëk ligjor
Projektligji i qeverisë “Për Inteligjencën Artificiale”, ende i pamiratuar në Kuvend, i konsideron sisteme me rrezik të lartë ato që përdoren në administrimin e drejtësisë dhe nga autoritetet e zbatimit të ligjit.
Klasifikimi si sistem me rrezik të lartë nuk nënkupton ndalim automatik të përdorimit, por kërkon masa më të forta kontrolli, dokumentimi, vlerësimi të rrezikut dhe mbikëqyrjeje njerëzore.
Gjithsesi, institucionet e drejtësisë në Shqipëri duken të papërgatitura për një aplikim të mundshëm të këtyre sistemeve.
Inspektori i Lartë i Drejtësisë i tha BIRN se kjo Inteligjenca Artificiale nuk përdoret për shkak të mungesës së kuadrit ligjor të posaçëm që rregullon aplikimin në mënyrë të sigurt, transparente dhe të përgjegjshme.
“Mungesa e një kuadri të dedikuar ligjor për inteligjencën artificiale krijon pasiguri juridike për institucionet publike, mungesë të standardeve për sigurinë dhe transparencën e teknologjisë si dhe rrezik për cenimin e të drejtave themelore dhe të dhënave personale,” tha ILD.
Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Këshilli i Lartë i Prokurorisë thanë gjithashtu se platformat publike të Inteligjencës Artificiale nuk janë kontraktuar apo miratuar si platforma zyrtare institucionale për përpunimin e dokumentacionit zyrtar.
Prokuroria e Posaçme i tha BIRN se përdor mjete teknologjike ndihmëse për të mbështetur punën administrative dhe hetimore, brenda kufijve të parashikuar nga ligji, por pa i specifikuar ato.
“Përdorimi i çdo mjeti teknologjik i nënshtrohet garancive për ruajtjen e sekretit hetimor dhe mbrojtjen e të dhënave,” tha Ada Heqimi, koordinatore për mediat e SPAK.
Edhe Prokuroritë e Juridiksionit të Përgjithshëm nuk i përdorin programet e Inteligjencës Artificiale për nevoja hetimi, por gjithashtu nuk ka ndonjë ndalesë për përdorimin e tyre nga prokurorët individualisht.
“Nuk pengohet përdorimi për qëllime pune i programeve Gemini, Chat GPT, Cloud, Notebook, apo programe të tjera,” tha për BIRN Prokuroria e Përgjithshme.
Për shoqatat e gjyqtarëve dhe prokurorëve, Inteligjenca Artificiale nuk është ende një çështje e sistemit tonë të drejtësisë përsa kohë që këto platforma nuk janë përqafuar zyrtarisht nga institucionet.
“Shoqata Kombëtare e Gjyqtarëve të Republikës së Shqipërisë nuk disponon të dhëna lidhur me përdorimin e inteligjencës artificiale nga ana e anëtarëve të saj dhe nuk e ka pasur deri më sot objekt të çështjeve për diskutim, duke qenë se ka të bëjë me një fenomen të ri, të patrajtuar, të parregulluar dhe çështje të zgjedhjes personale të gjyqtarëve deri më sot,” tha Engert Pëllumbi, kryetar i Shoqatës.
Edhe kryetari i Shoqatës së Prokurorëve të Shqipërisë, Gëzim Spahiu thotë se përdorimi i Inteligjencës Artificiale në çështje të hetimit do të duhet të shoqërohet me garanci të forta ligjore.
“Përdorimi i Inteligjencës Artificiale në veprimtarinë hetimore duhet të shoqërohet me garanci të forta ligjore dhe teknike për mbrojtjen e sekretit hetimor, të dhënave personale, sigurisë kibernetike, transparencës së proceseve dhe ruajtjes së rolit të pazëvendësueshëm të prokurorit në procesin penal,” tha Spahiu për BIRN.
Sfidat e përdorimit profesional
Sistemi shqiptar i drejtësisë pritet të përballet gjithashtu me sfidat e përdorimit profesional në të ardhmen, pasi shumë pak magjistratë janë përfshirë në diskutime apo trajnime mbi Inteligjencën Artificiale.
The High Judicial Council told BIRN that as AI has not yet been implemented as an official solution, no specific training has been conducted for judges and support staff up to this stage.
The High Prosecutorial Council also confirmed the lack of training in this field, while the Magistrates' School alone had trained 8 prosecutors.
The General Prosecutor's Office told BIRN that during 2026 it submitted 2 projects to the Ministry of Justice, one of which is for the digitalization of archives and the other for the inclusion of Artificial Intelligence in the Integrated Case Management System.
“The implementation of the Integrated Case Management System also includes the training of prosecutors, which has not yet begun,” the General Prosecutor's Office stated.
In the office of the High Inspector of Justice, 35 administration employees have participated in training on Artificial Intelligence organized by the Council of Europe and CEPEJ, while training of 7 other employees is planned for 2026.
The Supreme Court of Kosovo seems even further along in this direction, saying that it is planning steps for the implementation of a special project, which is also expected to be accompanied by training.
"The main challenge is related to data protection, confidentiality, accuracy of information and maintaining human responsibility in decision-making processes," the Supreme Court concluded./BIRN
