A decade after the adoption of the Strategic Investment Law, the government proposes a new legal framework that unites the treatment of domestic and foreign investors in a single law, but maintains the mechanisms and benefits of the previous law.
The draft law "On Investments" published on the public consultation platform repeals the 2015 Strategic Investments Law and the 1993 Foreign Investments Law, but does not give up the instruments that enable the state to support private projects through public properties, infrastructure, and the facilitation of administrative procedures and the provision of seashores.
Often criticized by EU institutions as a law favoring a group of people close to the government, the Strategic Investments Law is in force until the end of this year, as the socialist majority has approved extensions of its effects six times in a row since 2015.
In relation to the new legal initiative, the government acknowledges that the implementation of this law has been accompanied by many problems such as; concentration of investments in tourism, non-implementation or delays of projects, insufficient monitoring, lack of transparent criteria and sustainable institutional capacities, as well as fiscal, legal and reputational risks from state support measures.
The government's argument acknowledges the need for more standardized criteria, transparency, cost-benefit assessment, and continuous monitoring, providing answers to the problems encountered.
However, the draft law maintains or expands a significant part of the public support mechanisms, from the use of state property, interventions in infrastructure, property consolidation, and the right to use the coast.
The new provisions provide for public competition, cost-benefit analysis and monitoring, but also provide for exemptions from the competition mainly for investments in private properties.
The law also creates an investment promotion fund, similar to the strategic investment fund, which could include state-owned real estate in areas with development potential, which could be made available to selected investments.
Një strukturë e veçantë shtetërore do të administrojë skemat e mbështetjes për investimet, i ngjashëm me Komitetin e Investimeve Strategjike që drejtohej nga kryeministri Edi Rama. Struktura do të quhet Komiteti për Nxitjen e Investimeve dhe do të drejtohet nga ministri i Ekonomisë.
Në dispozitat kalimtare të projektligjit parashikohet se çdo investitor strategjik që ka përfituar me ligjin e vjetër do të të vijojnë të mbështetet me procedurat e miratuara, sipas atij ligji.
Deputetë të opozitës dhe ekspertë të ekonomisë dyshojnë nëse ligji i ri do t’u japë zgjidhje problematikave të hasura me “investimet strategjike’ dhe paralajmërojmë se miratimi i tij në këtë format do të sjellë sërisht probleme me transparencën, monitorimin dhe përdorimin e pronës publike.
Për deputeten e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, nisma e re ligjore parashikon ruajtjen e mekanizmave dhe përfitimeve që kanë favorizuar ‘miqtë e pushtetit’, dhe se, ndryshe nga sa premtohet, nuk përmbush standardet e përafrimit me legjislacionin europian në kuadër të procesit të negociatave.
Si deputete dhe anëtare e Komisionit Parlamentar për Ekonominë, Tabaku thotë se i ka dërguar institucioneve ndërkombëtare kundërshtimet në një analizë të dispozitave ligjore që propozohen, duke i krahasuar me legjislacionin ligjor që mbështet investimet strategjike.
Dokumenti analitik që Tabaku i vuri në dispozicion BIRN, sugjeron se ‘nuk ka asnjë ndryshim në thelb nga ligji që është sot’, me ndryshim të terminologjisë.
“Me ligjin e ri i quajnë ‘Zona të Zhvillimit Prioritar’ në vend të emërtimit ‘Investime strategjike’, ndërsa përfituesit marrin pronat publike, asetet, marrin statusin e veçantë të trajtimit, marrin uljen e taksave dhe çdo favor që kanë përfituesit e investimeve strategjike sot,” argumenton Tabaku.
Sipas saj, dispozitat e reja nuk e mbyllin regjimin e investimeve strategjike, por e riorganizojnë atë dhe ruajnë zbatimin e ligjit të vjetër për investitorët strategjikë aktualë dhe ata që kanë aplikuar përpara hyrjes në fuqi të ligjit të ri.
Sipas analizës, projektligji krijon dy rrugë për mbështetjen e investitorëve: konkurrimin publik për pronat shtetërore dhe miratimin pa konkurrim të projekteve që zhvillohen mbi prona private.
Një nga shqetësimet kryesore të Tabakut lidhet me projektet mbi pronë private, të cilat mund të marrin mbështetje shtetërore pa një garë me investitorë të tjerë dhe pa pragje minimale investimi apo punësimi të përcaktuara në ligj. Përveç lehtësive administrative, këto projekte mund të përfitojnë infrastrukturë publike, konsolidim të pronës dhe të drejtën e përdorimit të brigjeve detare.
Një tjetër problematikë që ajo veçon në nismën e re është përdorimi i brigjeve pa afat dhe mungesa e pasojave të qarta, kur investitorët nuk përmbushin angazhimet.
In conclusion, Tabaku's analysis notes that the legal initiative has improvements related to public competition for state properties, preliminary assessment of state aid, cost-benefit analysis, declaration of beneficial owners, and publication of decisions.
However, according to her, these guarantees risk remaining limited as long as decision-making on benefits is concentrated in a committee of ministers, some support pathways are excluded from competition, and clear accountability mechanisms are lacking.
Even for economic expert, Eduart Gjokutaj, head of the ALTAX organization, the new draft for Investments maintains the main mechanisms of favors for investors and the effectiveness of its implementation will depend on selection criteria, economic assessment of benefits, monitoring and accountability.
According to Gjokutaj, the new draft law "changes the form of support for investors, but essentially preserves most of the mechanisms and favors provided for by Law No. 55/2015 on Strategic Investments."
According to Gjokutaj, the individual status of the strategic investor is replaced by the classification of areas with development potential, competitive procedures and decision-making by the Investment Promotion Committee, and the real proof of the implementation of the reform will depend on the "integrity with which these public assets will be administered."
He estimates that for the first time, the preliminary review of foreign investments is foreseen as an instrument for protecting the country's strategic interests, but nevertheless "the draft law continues to guarantee the facilitation of access to public property, the use of the coasts, the provision of supporting infrastructure and the participation of the state in investments."
In this context, the change, according to Gjokutaj, remains more institutional and procedural than essential, as "the favoring of investments is reorganized, while the scope of administrative discretion remains considerable and dependent on sub-legal acts."
Consequently, according to him, the main problem of the new legal framework remains guaranteeing transparency, real competition and protecting the value of public assets.
"As long as these mechanisms are not clear, the challenges related to the unequal sharing of benefits, the insecurity of ownership, and the concentration of investments only in tourism and real estate will still remain present," concluded Gjokutaj.
