Shkencëtarët kanë spekuluar prej kohësh se zhdukja e dinosaurëve rreth 66 milionë vjet më parë kishte ndodhur për shkak të urisë së shkaktuar nga një dimër bërthamor që pasoi një përplasje të madhe me një asteroid. Megjithatë, hulumtimet e reja sugjerojnë se vdekja e kafshëve prehistorike mund të ketë qenë më e shpejtë dhe më “e nxehtë”.
Një studim i kohëve të fundit i botuar në revistën “JGR Biogeosciences” propozon se nxehtësia ekstreme dhe zjarret e shfrenuara mund të kenë luajtur një rol të madh në zhdukjen/djegien deri në vdekje të jetës tokësore të asaj kohe, përfshirë edhe dinosaurët.
Shkencëtarët në përgjithësi bien dakord se kur meteori Chicxulub, 6 milje i gjerë, goditi Gadishullin Jukatan të Meksikës në fund të Periudhës Kretake, ai avulloi sasi të mëdha shkëmbinjsh që u kondensuan në pika të vogla.
Këto pika, të njohura si sferula, u shpërndanë rreth planetit përpara se të binin përsëri në atmosferën e Tokës me shpejtësi disa milje në sekondë. Kur sferulat ngadalësuan rënien e tyre të lirë, energjia e tyre kinetike u shndërrua në nxehtësi, duke krijuar një rritje të rrezatimit termik.
Hulumtimet pohojnë se kjo valë e nxehtësisë ishte mjaftueshëm e fuqishme për të vrarë kafshët me lëkurë të hollë, por jo aq intensive sa për t’i vënë flakën bimësisë dhe për të djegur kafshët me lëkurë të trashë siç ishin dinosaurët.
Por, në vitin 2023, në vendin e fosileve Tanis në Dakotën e Veriut, studiuesit identifikuan një shtresë depozitash mbi sferula.
Studiuesit besojnë se kjo re pluhuri e imët mund të ketë funksionuar si një lloj batanije izoluese prehistorike, duke bllokuar rrezatimin termik në sipërfaqen e Tokës dhe duke ndezur zjarre në të gjithë botën.
“Me renë e pluhurit që bllokonte rrezatimin termik, kjo ishte si sipërfaqja që gjithçka mbi të po digjej. Kjo është ajo që vrau dinosaurët dhe të gjitha kafshët e tjera”, - tha në një deklaratë autori Brandon Johnson, shkencëtar planetar në Universitetin Purdue.
Johnson dhe ekipi i tij vlerësojnë se kjo mbulesë nxehtësie mund ta ketë bërë valën e nxehtësisë 3.5 herë më të fuqishme sesa ishin vlerësuar llogaritjet e mëparshme dhe mjaftueshëm intensive për të shkaktuar zjarre në pyje.
"Ka qenë një situatë ku mund të jetë shkatërruar gjithçka brenda një ose dy orëve të para", - shtoi Johnson.
Rrezatimi mund të ketë ndezur barin, likenet dhe halat e pishave, të cilat shërbyen si lëndë djegëse për zjarre më të mëdha.
Kafshët tokësore u ekspozuan ndaj një doze termike 17 herë më të lartë se sa konsiderohet vdekjeprurëse për njerëzit.
“Ndoshta dukej si ferr”, tha Johnson. “Retë e kishin bllokuar dritën e diellit, kështu që për çdo kafshë, sipërfaqja ndoshta do të dukej e errët”.
Studiuesit besojnë se kafshët që jetonin në ujë ose që strehoheshin nën tokë mund t’i kishin mbijetuar pulsit të nxehtësisë; por ky pluhur problematik që e shndërroi Tokën në një vend për pjekje në furrë ka të ngjarë të bllokonte rrezet e diellit për disa vite, duke shkaktuar kështu dimrin e gjatë dhe të uritur, i cili prej kohësh konsiderohet si sinjali përfundimtar i vdekjes për dinosaurët.
Studiuesit pohojnë se të dish nëse kafshët u dogjën të gjalla shpejt apo vdiqën nga uria ngadalë është thelbësore për të kuptuar ndikimin që një ngjarje e madhe si Chicxulub pati në zhdukjen, evolucionin dhe rimëkëmbjen e ekosistemit.
Në vitin 2022, një tjetër zbulim hodhi dritë mbi arsyen pse disa lloje gjitarësh, krokodilësh, breshkash dhe zogjsh i mbijetuan epokës Kretake.
Një ekip shkencëtarësh zbuluan se klima sezonale e planetit mund të ketë mbrojtur pa dashje disa nga ato kafshë prehistorike.
Më herët, shkencëtarët konfirmuan se në Niger u gjet kafka e një dinosauri shumë të madh me një bri si shpatë që i dilte nga koka. Dinosauri, i quajtur Spinosaurus mirabilis, ishte 16-20 metra i gjatë dhe ishte afërsisht i njëjtë me madhësinë e Tyrannosaurus Rex të fuqishëm.
Kohët e fundit, shkencëtarët zbuluan një fosil të çuditshëm “turducken” që sugjeron diçka të ngjashme me një kukull folezuese vdekjeprurëse: një dinosaur fluturues u hëngër nga një zvarranik 23 metra i gjatë, më pas u përpi nga një përbindësh detar 12 metra i gjatë. ©LAPSI.al
