Që kur mori detyrën si sekretar i përgjithshëm i NATO-s pothuajse dy vjet më parë, Mark Rutte ka kaluar një pjesë të madhe të kohës duke u përpjekur ta mbajë Shtetet e Bashkuara brenda aleancës më të madhe ushtarake në botë, duke përdorur edhe lajkat e hapura për ta bindur presidentin amerikan Donald Trump të mos veprojë sipas kërcënimeve për t’u larguar nga NATO.
Por standardet dhe kërkesat kanë ndryshuar vazhdimisht, duke rritur rëndësinë e samitit të kësaj jave në Turqi.
Fillimisht, problem ishin paratë. Trump prej kohësh ka kritikuar aleatët e NATO-s se shpenzojnë një pjesë shumë të vogël të buxheteve të tyre kombëtare për mbrojtjen. Por këto shqetësime u adresuan në samitin e vitit të kaluar, kur aleatët e SHBA-së u angazhuan të investonin, në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto, po aq sa vetë Amerika.
Problemi i vërtetë i NATO-s tani është ta shndërrojë këtë financim në kapacitete reale ushtarake, veçanërisht në një kohë kur vendet evropiane shqetësohen për mundësinë e një sulmi nga Rusia.
Megjithatë, Rutte u përpoq të shuante çdo shqetësim të mbetur gjatë një takimi në Shtëpinë e Bardhë muajin e kaluar, duke paraqitur një grafik të titulluar me shkronja të arta “The Trump Trillion” (“Trilioni i Trump”), ku tregohej se aleatët evropianë dhe Kanadaja kishin shpenzuar 1.2 trilionë dollarë për mbrojtjen që nga viti 2017.
Por Trump nuk u duk i bindur. Ai tha se ishte ende i zhgënjyer nga fakti që disa aleatë të NATO-s refuzuan t’i bashkoheshin luftës kundër Iranit, të cilën ai e nisi së bashku me Izraelin pa u konsultuar me ta.
“Nuk kemi nevojë për paratë e tyre – nuk kemi nevojë për asgjë,” tha Trump. “Unë dua vetëm besnikëri.”
Trump la të kuptohej se mund ta kishte shmangur fare pjesëmarrjen në samitin e ardhshëm, nëse ai nuk do të zhvillohej në Turqi, nën mikpritjen e presidentit turk Recep Tayyip Erdoğan. Kjo tregon se edhe Erdoğan dhe Rutte – dy liderë të huaj që Trump duket se i vlerëson rrallë – do ta kenë të vështirë ta mbajnë samitin në drejtimin e duhur.
Rutte vendosi një standard të ri të lajkave në Shtëpinë e Bardhë
Historikisht, detyra kryesore e sekretarit të përgjithshëm të NATO-s – gjithmonë një evropian dhe asnjëherë një amerikan – ka qenë të nxisë konsensusin në një organizatë që merr vendimet me unanimitet dhe të flasë në emër të të 32 vendeve anëtare.
Por gjatë të dy mandateve të Trumpit, si Rutte ashtu edhe paraardhësi i tij, Jens Stoltenberg, kanë shpenzuar një sasi të jashtëzakonshme energjie vetëm për të mbajtur Shtetet e Bashkuara brenda aleancës.
Trump ka kërcënuar të largohet nga NATO, ka shqyrtuar mundësinë e tërheqjes së trupave amerikane nga Evropa dhe është zotuar të marrë nën kontroll Groenlandën – territor gjysmëautonom që i përket aleates së NATO-s, Danimarkës. Ai ka vënë gjithashtu në dyshim nëse do të mbronte një vend anëtar që nuk shpenzon mjaftueshëm për ushtrinë, duke dobësuar besimin mes aleatëve.
Strategjia e Rutte-s është mbështetur fort te lajkat. Prezantimi i kuruar me kujdes në Zyrën Ovale muajin e kaluar – me elemente që kujtonin flamurin amerikan – vendosi një standard të ri, edhe për një njeri që ishte kritikuar ashpër pasi e kishte krahasuar Trumpin me një “babush".
Grafikët tregonin se falë Trumpit po krijoheshin dhjetëra mijëra vende pune në SHBA dhe se ekzistonte një portofol porosish evropiane prej 300 miliardë dollarësh për pajisje ushtarake – të gjitha, sipas Rutte-s, falë “udhëheqësit të botës së lirë”.
Ai kundërshtoi me kujdes ankesat e Trumpit se NATO nuk e kishte mbështetur SHBA-në kundër Iranit, duke kujtuar se deri në 5 mijë avionë amerikanë ishin ngritur nga bazat në Evropë përpara armëpushimit të muajit prill.
Trump ka kërcënuar të tërheqë forcat nga Evropa në një moment kritik
NATO nuk mund të funksionojë pa aleatin e saj më të madh dhe më të fuqishëm. Evropa po shtyhet gjithnjë e më shumë të mbështetet te vetja, ndërkohë që Rusia – arsyeja historike e krijimit të aleancës – paraqet një kërcënim në rritje.
Muajin e kaluar, Pentagoni i befasoi aleatët duke njoftuar se do të reduktonte numrin e trupave, anijeve luftarake, avionëve dhe dronëve që do të vinte në dispozicion në rast se një aleat do të sulmohej. Trump gjithashtu ka dhënë mesazhe kontradiktore nëse numri i trupave amerikane në Evropë do të ulet apo do të rritet.
Këto shkurtime dhe sinjalet e paqarta kanë minuar unitetin e aleancës, pikërisht në një kohë kur Rusia po teston mbrojtjen evropiane me fluturime dronësh pranë bazave ushtarake në disa vende, sipas një studimi të publikuar të enjten.
Lajkat funksionuan vitin e kaluar, por tani sfidat janë të tjera
Çdo samit i NATO-s synon të demonstrojë angazhimin për sigurinë kolektive – parimin “njëri për të gjithë, të gjithë për njërin”, të sanksionuar në Nenin 5 të Traktatit të NATO-s. Ky nen është aktivizuar vetëm një herë, kur aleatët iu përgjigjën sulmeve terroriste të 11 shtatorit duke i ardhur në ndihmë Shteteve të Bashkuara.
Samiti i fundit i NATO-s u mbajt në Hagë, qyteti i lindjes së Rutte-s, ish-kryeministër i Holandës. Familja mbretërore holandeze organizoi darkën zyrtare dhe Trump kaloi natën në pallatin mbretëror.
Rutte arriti të bindte aleatët për një angazhim të madh në rritjen e shpenzimeve për mbrojtjen dhe Trump u largua i kënaqur, duke i quajtur partnerët e NATO-s “një grup njerëzish të mirë”.
Këtë vit samiti do të mbahet në Turqi, nën drejtimin e Erdoğanit, një tjetër lider i rëndësishëm i NATO-s me një qasje të pavarur. Marrëdhëniet e tij të afërta me Trump mund ta mbajnë presidentin amerikan në tryezë, por nuk ka gjasa të shërojnë përçarjet ekzistuese.
Rutte është përpjekur ta bindë Trumpin se partnerët evropianë po shpenzojnë aq shumë për mbrojtjen, saqë Amerika mund ta zhvendosë vëmendjen drejt sfidave të sigurisë që paraqet Kina, ndërsa Evropa të përballojë luftën në Ukrainë.
Por tani Trump kërkon më shumë dhe kërkesa e tij për “besnikëri” është diçka që nuk mund të paraqitet në asnjë grafik.
Paraardhësi i Rutte-s, Jens Stoltenberg, ka shkruar në kujtimet e tij për samitin e vitit 2018, të cilin Trump pothuajse e çoi drejt dështimit.
“Nëse një president amerikan thotë se nuk dëshiron më t’i mbrojë aleatët e tjerë dhe largohet nga një samit i NATO-s në shenjë proteste, atëherë Traktati i NATO-s dhe garancia e tij e sigurisë nuk vlejnë më shumë se aq,” shkroi Stoltenberg./AP
