Për një kohë të gjatë, qeveria marokene ka heshtur. Vetëm të dielën, Rachid El Khalfi, zëdhënës i Ministrisë së Brendshme, komentoi fluksin e dhjetëra mijëra migrantëvenë enklavën spanjolle Ceuta, i cili tani gati ka përfunduar. Ai fajësoi "keqpërdorimin keqdashës" të rrjeteve sociale, informacionin mashtrues dhe keqinterpretimet e një vendimi nga Gjykata Supreme spanjolle. Në të njëjtën kohë, Rabati siguroi Spanjën për bashkëpunimin e plotë dhe shtoi se ngjarjet nuk ishin të dëshiruara nga Mbretëria e Marokut.
Megjithatë, në Spanjë, dyshimet rreth rolit të Marokut u ngritën që në fillim. Kryeministri Pedro Sánchez foli për një "sulm ndaj sovranitetit tonë territorial". Videot treguan se forcat marokene të sigurisë dështuan të ndalonin fluksin masiv. Njëkohësisht, u ofruan shpjegime të shumta nga afrimi i fundit i Spanjës me Algjerinë deri te spekulimet rreth ndikimit të SHBA-së. Megjithatë, aktualisht nuk ka asnjë provë të besueshme për këtë të fundit.
Paralajmërim kundër shpjegimeve të thjeshta
Prandaj, dy ekspertët e intervistuar nga DW kërkojnë kujdes. Ata bien dakord se shpjegimet e thjeshta nuk janë të mjaftueshme. Megjithatë, ekzistojnë dallime në vlerësimin e përgjegjësisë së Marokut.
"Unë besoj se sot kemi një situatë dukshëm të ndryshme nga ajo e vitit 2021", tha në një intervistë për DW Isabelle Werenfels, eksperte e Magrebit në Institutin Gjerman për Çështje Ndërkombëtare dhe të Sigurisë (SWP).
Në atë kohë, Maroku kishte një interes të qartë të politikës së jashtme për të ushtruar presion mbi Spanjën në mosmarrëveshjen për Saharën Perëndimore. Sot, në rast të një lëvizjeje të orkestruar qëllimisht të migracionit, Rabati do të kishte "shumë për të humbur mbi të gjitha, besueshmëri dhe investime ndërkombëtare".
Hulumtuesi i migracionit Jochen Oltmer nga Universiteti Osnabrück gjithashtu paralajmëroi kundër nxitimit në përfundime në një intervistë me DW.
"Është e rëndësishme të mbahet mend se shumë interesa të ndryshme po bashkohen këtu", tha ai. Situata unike e Ceutës si një enklavë evropiane në tokën afrikane, dekada të tëra modelesh migrimi, rrjetet sociale dhe shpresat e shumë njerëzve për një jetë më të mirë formojnë sfondin e këtyre ngjarjeve.
Ndërsa Werenfels kryesisht thekson kostot politike për Rabatin, Oltmer formulon përgjegjësinë e autoriteteve marokene shumë më ashpër.
"Një kalim i tillë kufitar nuk do të kishte ndodhur kurrë, nëse pala marokene nuk do të kishte mbyllur të paktën një sy në mënyrë aktive", thotë ai. Pa këtë sjellje, një stuhi kufitare e kësaj madhësie do të kishte qenë vështirë e imagjinueshme.
Wernerfels nuk është kundër këtij vlerësimi. Edhe ajo e konsideron të mundur që Maroku donte të dërgonte një sinjal politik - për shembull, në sfondin e afrimit të fundit të Spanjës me Algjerinë dhe vendimit për t'u dhënë shtetësi spanjolle të gjithë banorëve të Saharasë Perëndimore të lindur para shtatorit 1977.
"Por ka një ndryshim të konsiderueshëm midis një sinjali politik dhe një lëvizjeje migrimi të orkestruar në këtë shkallë", thekson ajo.
Që Rabati e planifikoi këtë të fundit i duket "jo shumë e besueshme", por jo e pamundur. Megjithatë, ajo thekson se situata e përgjithshme e informacionit mbetet jashtëzakonisht e paqartë.
Çështja e përgjegjësisë
Oltmer, nga ana tjetër, argumenton se ka prova të konsiderueshme që sugjerojnë se Marokupo ndiqte interesat e veta politike. Për vite me radhë, vendi e ka parë veten si një partner të domosdoshëm të Evropës në politikën e migracionit dhe ka theksuar vazhdimisht se sa i varur është Bashkimi Evropian nga bashkëpunimi.
Në të njëjtën kohë, konflikti mbi Saharën Perëndimore dhe rivaliteti me Algjerinë luajnë një rol të rëndësishëm. Prandaj, ai "në fund të fundit nuk mund ta imagjinojë që ngjarjet e fundit do të kishin qenë të mundura pa një interes specifik nga ana marokene".
Pikërisht në këtë pikë, Werenfels mbështet një perspektivë më të nuancuar. Ajo dyshon se Maroku mund të ketë dashur të dërgojë një sinjal. Megjithatë, kjo mund të ketë pasur efekt të kundërt. Është e vështirë të imagjinohet që Maroku do të donte të rrezikonte një përçarje të qëndrueshme me Spanjën dhe BE-në.
Kjo është edhe më e vërtetë duke pasur parasysh se Maroku, së bashku me Spanjën dhe Portugalinë, po organizon Kupën e Botës të FIFA-s dhe është gjithashtu shumë i varur nga furnizimet me gaz nga Spanja. Në vitin 2025, një e katërta e eksporteve të gazit të Spanjës shkuan në Marok.
Edhe nëse Maroku donte të dërgonte një sinjal, kjo nuk do të thotë automatikisht se ai organizoi qëllimisht një lëvizje migrimi të kësaj madhësie. Rreziqet politike dhe ekonomike do të ishin të mëdha, sipas tyre.
Nuk ka prova të aktivitetit nga shtetet e tjera
Të dy ekspertët nuk shohin prova të besueshme se shtete të tjera ishin pas ngjarjeve. Werenfels e konsideron të mundshme që qeveritë ose aktorët politikë mund të kenë provuar të shfrytëzojnë mundësinë për interesat e tyre politike dhe të kenë vepruar si përforcues të ngjarjeve.
