“Njeriu që bota do ta njihte si Theodore Kaczynski mori vëmendje në vitin 1978 pas shpërthimit të bombës së tij të parë rudimentare të bërë në shtëpi në Universitetin e Çikagos." Aty filloi hetimi i FBI-së për njeriun që për gati 18 vjet terrorizoi Shtetet e Bashkuara me bombat e tij të dërguara me postë, dhe të cilin autoritetet e quajtën "Unabomber".
Kur vdiq 3 vjet më parë, Ted Kaczynski ishte 81 vjeç. Ai kishte qenë në burg që nga viti 1998, kur u dënua me 4 burgime të përjetshme për kryerjen e 16 bombardimeve midis viteve 1978 dhe 1995. Këto sulme, të kryera pa një motiv të qartë ose plan të saktë, vranë 3 persona dhe plagosën 23 të tjerë.
Në shtator të vitit 1995, manifesti i tij u botua në “Washington Post” dhe “New York Times”, duke paralajmëruar publikun për rreziqet e teknologjisë. Pas vdekjes së tij dhe zhvillimit të inteligjencës artificiale, ky tekst tërhoqi vëmendje, duke bërë që disa ta konsideronin atë si një pionier, të aftë për të parashikuar rreziqet e teknologjisë dhe për ta imituar atë. Megjithatë, 31 vjet më parë, botimi i atij teksti ishte një autogol i pabesueshëm për të.
Njeriu që për gati 18 vjet kishte arritur të trondiste Shtetet e Bashkuara dhe t'i shpëtonte paq, u fut në kurth nga vëllai dhe kunata e tij, të cilët e njohën stilin e tij të të shkruarit në manifest. Kështu mori fund “gjuetia” më e gjatë dhe më e shtrenjtë ndaj një njeriu në historinë e SHBA-së. Tashmë një film i ri, i titulluar “Unabomber”, në Netflix ka rikthyer historinë e tij, e cila filloi me një diplomë në matematikë në Harvard.
Diplomimi nga Harvard në moshën 20 vjeç
Theodore John Kaczynski lindi në vitin 1942 në Çikago nga prindër të klasës punëtore, 10 vjet para vëllait të tij David. Me një IQ prej 167 (shumë mbi mesataren), Ted shpejt u bë një talent në matematikë. Fqinjët e përshkruanin atë si "inteligjent, por të vetmuar", një përshkrim që edhe shokët e tij të dhomës e ndanin gjatë viteve të kolegjit. Falë talenteve të tij, ai anashkaloi vitin e parë të shkollës së mesme dhe vitin e fundit të shkollës së mesme, duke u diplomuar në moshën 15-vjeçare.
Në moshën 16-vjeçare, falë një burse, ai filloi të ndiqte Universitetin e Harvardit, ku u diplomua në moshën 20-vjeçare, dhe më pas u regjistrua në Universitetin e Michiganit. Peter Duren, ish-profesori i tij, e përshkroi atë si një matematikan "shumë origjinal", me ide të mira dhe një punë të shkëlqyer në Berkeley, ku në moshën 25-vjeçare u bë profesor asistent, "për të nisur në një karrierë të shkëlqyer".
Në vitin 1966, në moshën 24-vjeçare, ai organizoi një takim me një psikiatër për t'iu nënshtruar tranzicionit të gjinisë, por teksa ishte në sallën e pritjes, ai ndryshoi mendje dhe diskutoi çështje të tjera gjatë seancës. Më pas, tha ai, "u ndje aq i zemëruar saqë mendoi të vriste psikiatrin dhe njerëz të tjerë që urrente", duke kujtuar atë moment si një pikë kthese.
Në vitin 1969 - papritmas dhe pa shpjegime - ai u largua nga akademia, dha dorëheqjen nga Berkeley dhe u tërhoq në Montana, në një qytet rural me vetëm 1,000 banorë.
Projekti Sekret MK-Ultra i CIA-s
Kur ishte në Harvard, Kaczynski mori pjesë për një kohë në një studim të personalitetit të kryer nga Dr. Henry Murray. Në vitin 2018, CIA zbuloi se këto takime ishin pjesë e projektit MK-Ultra.
MK-Ultra, do të zbulohej më vonë, ishte emri i koduar për një program sekret kërkimor të CIA-s për kontrollin e mendjes, të drejtuar nga Zyra e Inteligjencës Shkencore. Ai përfshinte përdorimin klandestin të shumë llojeve të drogave si LSD, si dhe metodave të tjera (të përshkruara si torturë e vërtetë), për të "manipuluar gjendjet mendore individuale dhe për të ndryshuar funksionin e trurit".
Libri “CHAOS”, nga gazetari Tom O'Neill, spekulon se edhe krimineli amerikan Charles Manson mund të ketë marrë pjesë në programin MK-Ultra. Por nuk ka dokumente të deklasifikuara për ta vërtetuar këtë.
Megjithatë është e sigurt se Kaczynski ishte një nga 22 studentët që iu nënshtruan studimit, por nuk ka prova se ai u torturua ose u drogua, edhe pse ai pretendon se e ka bërë këtë. Ai gjithashtu pretendon se programi përbëhej nga një sulm psikologjik i zgjatur dhe stresues, me studentët që mbaheshin në karrige dhe lidheshin me elektroda për të monitoruar reagimet e tyre emocionale. Sipas regjistrimeve, gjatë asaj periudhe (midis viteve 1959 dhe 1962), Kaczynski ishte "emocionalisht i qëndrueshëm".
Megjithatë, sipas avokatëve të tij mbrojtës, disa probleme emocionale dhe të "kontrollit të mendjes" që dolën më vonë mund të shpjegohen nga lidhjet me pjesëmarrjen në atë program.
Jeta në një kasolle në Montana
Në vitin 1971, pas dy vitesh në shtëpinë e prindërve të tij në Illinois, Kaczynski ndërtoi një kasolle jashtë Lincoln, një qytet i vogël në Montana, pa energji elektrike ose ujë të rrjedhshëm, dhe u zhvendos aty i vetëm. Brenda, ai vendosi një shtrat, dy karrige, disa bagazhe, një sobë me gaz dhe shumë libra. Qëllimi i tij ishte të jetonte në vetmi të plotë, deri në pikën e sabotimit - përfshirë zjarrvënien - të vendeve të ndërtimit pranë kasolles së tij.
Bombat e dërguara me postë dhe një e mbajtur në aeroplan
Nga viti 1978 deri në vitin 1995, Kaczynski dërgoi me postë ose dorëzoi bomba gjithnjë e më të sofistikuara, duke vrarë 3 persona dhe duke plagosur 23 të tjerë. Shënjestrat e tij ishin akademikë, dyqane elektronike dhe linja ajrore.
Ai dërgoi dy bombat e para në Universitetin Northwestern në Illinois. Në vitin 1978, një oficer policie universitare u plagos ndërsa në vitin 1979, një student. Të dy pësuan prerje dhe djegie të lehta. Bomba e parë mbërriti si një pako e drejtuar profesorit të inxhinierisë së materialeve Buckley Crist; e dyta ishte fshehur në një kuti purosh dhe e lënë mbi një tavolinë.
Bomba e tretë u ngarkua në fluturimin e “American Airlines” nga Çikago në Uashington D.C., më 15 nëntor 1979. Për fat të mirë, pajisja lëshoi vetëm tym, por nuk shpërtheu siç ishte planifikuar. Duke u gjendur në mes të fluturimit, oficerët e policisë u detyruan të bënin një ulje emergjente, ndërsa 12 persona u trajtuan për thithje të tymit. Kaczynski më vonë deklaroi se ishte i lehtësuar që bomba nuk kishte shpërthyer, pasi objektivi ishte "shumë i padallueshëm".
Bomba e katërt iu drejtua Percy Wood, presidentit të United Airlines. Wood pësoi prerje dhe djegie të rënda në pjesën më të madhe të trupit dhe fytyrës. Nga viti 1981 deri në vitin 1985, ishte përsëri radha e universiteteve. Së pari, ai i drejtoi një letër-bombë një profesori të inxhinierisë elektrike në Universitetin e Utah, e cila u çaktivizua; pastaj, në vitin 1982, ai dërgoi një tjetër në Universitetin Vanderbilt në Tennessee, duke plagosur një sekretar të universitetit.
Në fund, ai dërgoi dy në Berkeley, duke plagosur një profesor (i cili pësoi djegie të rënda) dhe një student (i cili humbi shikimin e pjesshëm në syrin e majtë dhe 4 gishta). Më pas, ai dërgoi një bombë - e cila u çaktivizua - në Divizionin e Fabrikimit Boeing në Auburn, Washington, dhe një tjetër në Universitetin e Michiganit, duke plagosur një profesor dhe asistentin e tij.
3 viktimat
Vrasja e parë ndodhi në vitin 1985, kur një bombë e mbushur me gozhda dhe shrapnel shpërtheu në parkingun e një dyqani kompjuterësh në Sacramento, duke vrarë pronarin Hugh Scrutton. Ai dërgoi një tjetër bombë pako në vitin 1987, në një dyqan tjetër kompjuterësh në Salt Lake City, duke plagosur rëndë një burrë.
Më pas ai bëri një pauzë 6-vjeçare dhe ndaloi së dërguari bomba deri në vitin 1993. Ai u kthye në vitet 1990 me dy sulme brenda një jave të vetme. Bombat pako mbërritën në shtëpitë e gjenetistit amerikan Charles Epstein dhe akademikut David Gelernter. Të dy humbën disa gishta. Së fundmi, dy sulmet e fundit vdekjeprurëse: në vitin 1994, ekzekutivi i reklamave Thomas J. Mosser vdiq duke hapur një bombë me pako të dërguar në shtëpinë e tij në New Jersey, dhe në prill të vitit 1995, ai vrau Gilbert Brent Murray, president të Shoqatës së Pylltarisë së Kalifornisë.
Sipas “New York Times”, Murray u shpërfytyrua aq shumë nga shpërthimi saqë familjes së tij iu lejua ta shihte vetëm nga gjunjët poshtë për një lamtumirë të fundit.
Hetimet
Duke marrë parasysh se objektivat e sulmeve të tij ishin kryesisht universitetet dhe linjat ajrore, FBI filloi ta quante me emrin e koduar UNABOM (Bombardues Universitar dhe Ajror), prandaj erdhi edhe nofka “Unabomber”. Megjithatë, objektivat ishin të rastësishëm, motivet të paqarta dhe bombat ishin ndërtuar nga materiale rudimentare si copa druri, kordone llambash dhe mbetje të ndryshme... Asgjë e dobishme nuk mund t'i ndihmonte agjentët ta identifikonin atë.
Kështu, në vitin 1993, FBI vendosi një shpërblim prej 1 milion dollarësh. Linja telefonike pa pagesë e ngritur për këtë rast mori mbi 50,000 raporte. Por ndryshimi erdhi vetëm me publikimin e manifestit të tij.
Manifesti dhe "Profecitë"
Në prill të vitit 1995, Kaczynski dërgoi një manifest prej 35,000 fjalësh kundër teknologjisë dhe shoqërisë moderne në “Washington Post” dhe “New York Times”, të titulluar "Shoqëria Industriale dhe e Ardhmja e saj", në të cilin ai theksoi nevojën për t'u rikthyer në një stil jetese më rural, para-industrial. Në këmbim të publikimit, autori premtonte të ndalojë vrasjet.
Fillimisht, manifesti u lexua nga disa njerëz, duke e njohur atë si ideologjinë e një krimineli, por më pas, me kalimin e viteve (sidomos pas vdekjes së tij), gjithnjë e më shumë njerëz i rivlerësuan deklaratat e tij. Njëri prej tyre ishte Luigi Mangione, 28-vjeçari i dënuar për vrasjen e Brian Thompson, CEO i gjigantit të sigurimeve shëndetësore “UnitedHealthcare”.
Në paragrafin e parë të manifestit, Kaczynski shkroi se progresi teknologjik "e ka bërë jetën të pakënaqshme", "çoi në vuajtje të përhapura psikologjike" dhe "shkaktoi dëme të rënda në botën natyrore".
Në paragrafin 156, të cilin shumë e citojnë në epokën e inteligjencës artificiale, ai shkruan se "teknologjitë e reja kanë tendencë ta ndryshojnë shoqërinë në një mënyrë të tillë që bëhet e vështirë ose e pamundur për një individ të funksionojë pa përdorur atë teknologji".
Në paragrafin 174, ai paralajmëroi se në të ardhmen, për shkak të teknologjisë, "puna njerëzore nuk do të jetë më e nevojshme".
Ekziston një emër në internet për ata që mbështesin teoritë e tij: Tedpilled. Ai gjen ndjekës veçanërisht në krahun e djathtë të politikës amerikane, të nxitur nga pesimizmi dhe paranoja rreth teknologjisë. Pas vdekjes së Kaczynskit, Joe Allan, një kontribues në podkastin “War Room” të Stephen K. Bannon, argumentoi se "vizioni i zymtë i Tedit ia vlen të reflektohet". Por edhe Elon Musk ka treguar interes për këtë temë. "Ai mund të mos jetë gabim", shkroi ai në X në lidhje me fjalinë e parë të manifestit, e cila thotë: "Revolucioni Industrial dhe pasojat e tij kanë qenë një katastrofë për njerëzimin".
Duke u kthyer në vitin 1995, falë atij mesazhi dhe një telefonate nga një farë David Kaczynski, FBI arriti në një pikë kthese.
Telefonata nga vëllai dhe kunata e tij
Linda Patrik, një profesoreshë filozofie, ishte duke kaluar pushimet në Francë me bashkëshortin e saj, David Kaczynski - i cili nuk e kishte parë vëllanë e tij Ted për gati 10 vjet - kur ajo has në një gazetë pariziene që përmbante një seri artikujsh mbi Unabomberin amerikan.
Sa më shumë lexon, aq më shumë dyshime fillojnë të shfaqen në mendjen e saj. Në vitin 2016, ajo i tha BBC-së se, "Pothuajse çdo ditë lexoja këto artikuj dhe kruaja kokën duke menduar: “Uau, kjo me të vërtetë duket si vëllai i Dave”.
Artikujt zbulojnë një pasion për zdrukthëtarinë dhe teknologjinë, si dhe vendet ku shpërthyen bombat, qytetet ku jetonte ose punonte kunati i saj. Pastaj doli manifesti dhe dyshimet u bënë të sigurta: ishte Ted. "E pashë Dave duke lexuar faqen e parë dhe shprehja e tij ndryshoi rrënjësisht," tha Linda.
"Ai nuk ishte larë me muaj."
Falë dëshmive të bashkëshortëve - dhe disa letrave të shkruara nga Ted që vëllai i tij ia dha FBI-së - hetuesit mblodhën prova të mjaftueshme për të marrë një urdhër arresti. Më 3 prill 1996, dyzet oficerë u shfaqën në kasollen prej kompensate ku jetonte Ted dhe e arrestuan atë. Brenda shtëpisë, ata gjetën dy bomba të gatshme dhe 40,000 faqe ditarësh në të cilat ai i përshkruante eksperimentet dhe aktivitetet e tij si Unabomber.
Kur FBI e nxori nga kabina, ai iu shfaq botës si një eremit "me sy të egër, flokë të gjatë dhe mjekër të gjatë". Sipas vëllait të tij, ai ishte i çrregullt, "nuk ishte larë me muaj dhe rrobat i kishte të grisura".
Gjyqi dhe dënimi me burgim të përjetshëm
Në prill të vitit 1996, gjykata federale e akuzoi atë për 10 krime, duke përfshirë transportin, dërgesën dhe përdorimin e paligjshëm të eksplozivëve, si dhe vrasjen e dy personave në Kaliforni dhe një të treti në New Jersey.
Ndërsa psikiatrit e përfshirë në gjyq i konsideruan shkrimet e tij si prova të skizofrenisë, avokatët e tij u përpoqën të deklaronin se ishte i çmendur. Kaczynski, megjithatë, u rebelua, duke u përpjekur të përfaqësonte veten në gjykatë, duke rrezikuar dënimin me vdekje. Më në fund, pas një tentative vetëvrasjeje në qelinë e tij, ai u deklarua fajtor, duke shmangur kështu dënimin me vdekje. Ai u dënua me burgim të përjetshëm pa mundësinë e apelimit.
Në burgun e sigurisë maksimale ku mbahej në Kolorado, ai u miqësua me të burgosur si Ramzi Ahmed Yousef, bombarduesi i Qendrës Botërore të Tregtisë në vitin 1993, dhe Timothy J. McVeigh, bombarduesi i Oklahoma City i ekzekutuar në vitin 2001, me të cilët ndante libra dhe diskutonte politikë. Natën e 9 qershorit 2023, ai kreu vetëvrasje duke varur veten me një lidhëse këpucësh të lidhur me një mjet ndihmës për ecje. Ai ndodhej në një qeli në Burgun Federal Butner në Karolinën e Veriut.
Shtëpia e tij u zhvendos nga periferitë e Lincoln. Deri në vitin 2019, ajo ishte në ekspozitë në Newseum në Uashington, D.C., përpara se të çmontohej dhe të rindërtohej në një depo të FBI-së. ©Përgatiti LAPSI.al
