In early September, the coastal town of Himara was engulfed by flames burning olive groves in the hills of the Potami area. Tourists and residents were urgently evacuated as smoke engulfed the town.
A preliminary assessment by local authorities indicates dozens of centuries-old olive tree roots burned, as well as several completely destroyed houses.
Other hotbeds of fires appeared earlier this month in several areas of the country, mainly in pastures and forests, while official figures speak of thousands of hectares of land affected by fires during the summer.
During the months of July-August alone, the State Authority for Geospatial Information (ASIG) has identified 5,210.4 hectares of land affected by fires across the country.
According to data provided to BIRN, the largest area was recorded in the Shkodër region with 2,416 hectares, followed by Lezha with 1,278 hectares, Dibra with 642.4 hectares and Tirana with 631 hectares. In the Durrës, Fier and Elbasan regions, 105, 97 and 41 hectares of affected land were recorded, respectively.
However, this area does not constitute the final balance of fires nationwide.
ASIG clarifies that this figure refers only to 14 areas measured at the request of the National Civil Protection Agency, while the measurement process is continuing for other areas affected by the fires.
In an independent measurement using a similar methodology, spatial expert at the Food and Agriculture Organization, FAO, Flavio Vata discovered over 6,200 hectares of burned land by August 18.
The difference does not necessarily mean that one measurement is wrong and that the results may vary depending on the satellite images, the period analyzed, the minimum fire area and the land categories included in the calculation.
But what is important, according to Vata, is that the figures are treated by institutions "as a serious signal about how we manage forests and the territory."
Environmental expert Ornela Çuçi also warns that the size of the fires should not be read only through a single figure, but as a recurring risk that requires measures to be taken to prevent them.
"The alarm signal is not just the number 5,200. It is the fact that we have a recurring risk, with great variability and the potential for extreme seasons," Çuçi said.
Për ekspertin e mjedisit, Mihallaq Qirjo, vrojtimi mbi rastisjen dhe shkallën e përhapjes së zjarreve na dëshmon se ata janë intensifikuar gjysmën e dytë të muajit gusht.
“Është shtuar thatësira e tokës dhe temperatura e saj është rritur, pra kushte favorizuese për shkaktim dhe përhapje zjarresh dhe me gjithë përkeqësimin e situatës, ka zjarrvënie të reja,” konstatoi Qirjo.
Të papërgatitur për ndryshimet klimatike
Qeveria shqiptare e ka identifikuar rritjen e rrezikut nga zjarret si pasojë të pritshme të ndryshimeve klimatike në disa dokumente zyrtare. Në Strategjinë Kombëtare për Zvogëlimin e Riskut nga Fatkeqësitë 2023–2030, theksohet fakti që modelet klimatike parashikojnë temperatura më të larta, periudha më të gjata thatësire dhe më pak reshje, veçanërisht gjatë verës, duke rritur frekuencën dhe ashpërsinë e zjarreve dhe duke zgjatur sezonin e tyre.
Në dokumente të tjerë për ndryshimet klimatike dhe planet kombëtare të përshtatjes ndaj tyre janë parashikuar masa që lidhen me parandalimin, monitorimin, paralajmërimin e hershëm, forcimin e kapaciteteve institucionale dhe menaxhimin e riskut.
Edhe ekspertët vlerësojnë se ndryshimet klimatike janë një faktor i rëndësishëm në shkaktimin e zjarreve ose në përhapjen e lartë të tyre edhe kur ato shkaktohen nga njeriu. Megjithatë, ata konsiderojnë se institucionet kanë dështuar në marrjen e masave për parandalimin dhe menaxhimin e situatës.
Bazuar në analizat e tij si ekspert, Vata thotë se rritja e temperaturave, thatësira dhe deficiti i lagështisë po krijojnë kushte më të favorshme për zjarret ekstreme.
“Po hyjmë në një periudhë ku anomalitë ekstreme mund të bëhen gjithnjë e më të rëndësishme për menaxhimin e rrezikut,” thotë ai.
Ai vë në pikpyetje aftësinë e vendit për të përdorur kapacitetet që ka në dispozicion, siç janë teknologjitë satelitore dhe aksesin në sistemet europiane Copernicus/EFFIS, në integrimin e një sistemi të vetëm operacional që të lidhë parandalimin, monitorimin, paralajmërimin e hershëm, reagimin dhe rehabilitimin pas zjarrit.
Në këtë kuptim, shton Vata, “mendoj se objektivi nuk duhet të jetë thjesht të dimë sa hektarë janë djegur pasi sezoni ka përfunduar, por të dimë sa më shpejt se ku po fillon një zjarr, sa shpejt po përhapet, çfarë po prek, kush është i ekspozuar dhe ku duhet të ndërhyhet”.
Ai vë në dukje se dobësitë kryesore lidhen me nevojën për një qasje më të integruar ndaj zjarreve: parandalimin e rrezikut përmes identifikimit të zonave me risk të lartë dhe menaxhimit të vegjetacionit, monitorimin në kohë reale përmes integrimit të të dhënave satelitore optike dhe termike, ngritjen e sistemeve të hershme të paralajmërimit dhe lidhjen e informacionit satelitor me strukturat që marrin vendime dhe ndërhyjnë në terren.
Ornela Çuçi e vendos të njëjtin problem në planin e funksionimit institucional.
Shqipërisë, sipas saj, nuk i mungojnë institucionet, por lidhja mes tyre si një sistem i vetëm i menaxhimit të riskut.
"If our institutions meet for the first time at the fire, then they met too late," says Çuçi.
She argues that the management of a forest fire should not begin with the mobilization of firefighters, municipalities, Civil Protection or Armed Forces after the fire appears, but rather begins with the identification of high-risk areas, the state of vegetation, potentially flammable material, access routes and preventive measures.
According to her, the National Forestry Agency and local government forestry structures should intervene before the emergency, while satellite information and civil protection structures should be linked to decision-making and intervention on the ground.
“The problem is that the institutions we have still do not function adequately as a single risk management system,” she adds.
On the other hand, Mihallaq Qirjo speaks about the need to prepare forest fire risk maps and take concrete measures on the ground, from the creation of protective infrastructure and the preliminary positioning of vehicles near risk areas, to the involvement of communities in the prevention and management of burned areas.
"The awareness of communities, specifically rural populations living near forests, is weak, disorganized, and of poor quality. The forest fire protection infrastructure requires improvement, protective equipment should be stationed in forests, and water reservoirs should be created in forests that are at high risk," he says.
Qirjo also highlights the lack of a technical document for the treatment of burned forest areas, which according to him should be based on the revitalization of nature itself in the first years and then the process should be assisted with interventions that imitate nature. /Taken from Reporter.al
