Kalendari tregonte 7 tetor 2023. Herët mëngjesin e së shtunës, mijëra militantë të Hamasit, hynë nga Rripi i Gazës duke kryer një inkursion të koordinuar në zonat e Izraelit jugor, duke vrarë civilë dhe duke marrë pengje. Numri i viktimave: mbi 1,300 të vdekur (shumica prej tyre civilë), mijëra të plagosur, 254 pengje dhe një plagë e paparë në zemër të fuçisë së barutit në Lindjen e Mesme. Shteti i Izraelit sapo kishte pësuar një sulm terrorist të paparë, më të përgjakshmin në historinë e vendit.
Pas kësaj, “Lindja e Mesme do të ndryshojë”, premtoi kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu, dhe kështu ndodhi. 3 vjet më vonë, shumë nga ato që dikur i merrnim si të mirëqena në Lindjen e Mesme kanë ndryshuar vërtet.
Megjithatë, që në fillim, një pyetje dominoi. A është e mundur që një shtet si Izraeli, me mekanizmat më të rreptë të kontrollit, mekanizmat me më shumë përvojë të sigurisë dhe shërbimet sekrete më të fuqishme, një shtet që kontrollonte se kush hynte dhe kush dilte nga Rripi i Gazës (zyrtarisht i bllokuar) të mos ishte në dijeni se një sulm kaq i madh ishte i afërt?
Pyetja është rikthyer në plan të parë tre vjet më vonë, teksa Izraeli po përgatitet për zgjedhjet parlamentare të 27 tetorit, të parat e mbajtura në vend që nga ngjarjet e 7 tetorit 2023.
Netanyahu kundër Golanit
Sara Netanyahu, gruaja e kryeministrit aktual, tha disa ditë më parë në një intervistë televizive në Kanalin 14 (pro-qeveritar) izraelit se Yair Golan, dikur zëvendëskomandant i forcave të armatosura izraelite, e dinte paraprakisht për sulmin e Hamasit.
“Ai ishte tashmë i veshur dhe ishte gati”, tha ajo në mënyrën e saj karakteristike, duke iu referuar Golanit, i cili "rastësisht" është një kundërshtar politik i burrit të saj. "Përhapja e komploteve kundër Yair Golan kalon një vijë të kuqe dhe kufizohet me çmendurinë. Ne dënojmë pa mëdyshje fjalët shpifëse dhe të rreme të Sara Netanyahut", - citoi në një deklaratë Partia Demokratike e qendrës së majtë e opozitës e udhëhequr nga Golan, një parti që po kandidon në zgjedhjet parlamentare të tetorit kundër Likud të Netanyahut.
Yair Golan - tashmë në pension prej vitit 2023 - ishte në të vërtetë një nga vullnetarët e parë që nxituan në vendngjarje mëngjesin e 7 tetorit 2023, kur kuptuan se çfarë po ndodhte, për të luftuar në beteja trup më trup kundër pushtuesve të Hamasit pranë kufirit të Gazës. A do të thotë kjo se ai dinte diçka paraprakisht? Gruaja e Benjamin Netanyahut u përpoq ta instrumentalizonte një skenar të tillë me sytë e saj të ngulur qartë te fletëvotimet e tetorit dhe teoritë e ndryshme të konspiracionit që tani po gjejnë veshë të hapur brenda kufijve izraelitë.
Teoritë e tradhtisë nga brenda
Sipas një sondazhi të kryer për Kanalin 13 të Izraelit gushtin e kaluar, 40% e izraelitëve dhe 63% e votuesve të koalicionit aktual të krahut të djathtë në pushtet besojnë se një lloj tradhtie e brendshme hapi rrugën për sulmet e 7 tetorit.
Brenda një konteksti të tillë - tani parazgjedhor - pyetja kthehet edhe me fort: A është e mundur që një shtet si Izraeli, të mos e dijë se një sulm kaq i madh kundër tij ishte i afërt?
Çfarë thotë Haaretz
Sipas asaj që raporton gazeta izraelite Haaretz në artikullin e saj të gjatë, ai që e dinte ishte vetë Netanyahu. Ai kishte marrë informacione se Hamasi ishte gati të kryente një sulm të madh, por zgjodhi ta minimizonte apo injoronte atë dhe nuk informoi asnjë nga krerët e forcave të sigurisë dhe shërbimeve të inteligjencës izraelite. Shlomi Eldar dhe Ruth Yuval shkruajnë në Haaretz se rreth 10 ditë para sulmeve të 7 tetorit, domethënë në fund të shtatorit 2023, kryeministri izraelit kishte marrë një telefonatë që zgjati rreth 45 minuta nga presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe, Sheikh Mohammed bin Zayed.
Duhet theksuar kalimthi se Emiratet i ishin bashkuar Marrëveshjeve të Abrahamit në shtator 2020, duke normalizuar marrëdhëniet e tyre me Izraelin.
“Bin Zayed foli drejtpërdrejt me Netanyahun. Këto biseda ndoqën një procedurë standarde. Një punonjës nga ambasada e Emirateve të Bashkuara Arabe erdhi në zyrën e kryeministrit izraelit, duke sjellë një pajisje telefonike të posaçme që siguronte konfidencialitetin e telefonatës”, - nënvizojnë Eldar dhe Yuval në faqet e gazetës (opozitare dhe kritike ndaj qeverisë së Netanyahut) Haaretz.
Megjithatë, kjo telefonatë ishte e ndryshme nga të tjerat. Sipas raportimeve, udhëheqësi i Emirateve të Bashkuara Arabe e telefonoi kryeministrin izraelit nga pallati në Abu Dhabi dhe ata folën për rreth 45 minuta. Gjatë asaj bisede, Mohammed bin Zayed thuhet se e paralajmëroi Netanyahun se udhëheqësi i Hamasit në Gaza, Yahya Sinwar, po planifikonte një operacion të madh kundër Izraelit. Sipas Haaretz, bin Zayed madje kishte argumentuar se ky operacion i Hamasit mund të destabilizonte të gjithë rajonin e Lindjes së Mesme dhe të minonte Marrëveshjet e Abrahamit.
Këshilltari palestinez
Gjatë asaj telefonate ishte i pranishëm edhe një këshilltar i ngushtë palestinez i Bin Zayed, i paidentifikuar, i cili thuhet se kishte emigruar nga Gaza në Abu Dhabi vite më parë dhe mbante lidhje me njerëz që ende jetonin në enklavën bregdetare palestineze në Mesdheun Lindor. Rastësisht, një palestinez që jeton në Abu Dhabi dhe ka ndërmjetësuar midis Izraelit dhe Hamasit në të kaluarën është Mohammed Dahlan, i cili vjen nga radhët e Fatahut.
Sipas këshilltarit të paidentifikuar, sundimtari i Emirateve i “shpjegoi” Netanyahut se Shinwar po “përgatitej për diçka të madhe”.
“Ai i tha Netanyahut se Izraeli duhet të jetë gati” dhe e nxiti atë t’i merrte seriozisht këto paralajmërime. Megjithatë, siç raporton Haaretz, “për habinë e udhëheqësit të Emirateve, kryeministri izraelit reagoi me qetësi relative”.
“Netanyahu tha se, sipas vlerësimit të tij, Hamasi kishte ndërmend të vepronte në Bregun Perëndimor dhe e siguroi bin Zayed se Izraeli ishte i përgatitur për çdo skenar”, - shkruajnë Shlomi Eldar dhe Ruth Yuval në Haaretz, duke zbuluar një pjesë të hulumtimit që bënë për një libër të ri që pritet të dalë në shitje me titullin “Peng: 843 ditë braktisjeje”.
Sipas Eldar dhe Yuval, bin Zayed e kishte informuar drejtorin e atëhershëm të CIA-s, William Burns, për telefonatën e tij të shtatorit 2023 me Netanyahun. Bin Zayed ndau me Burns ndjenjën që ai ishte përpjekur t'ia përcjellë Netanyahut se "diçka do të shpërthente atje". Ai gjithashtu i tha atij se kryeministri izraelit besonte se rajoni i paqëndrueshëm ishte Bregu Perëndimor. Megjithatë, sipas të njëjtit raport, Netanyahu jo vetëm që e injoroi paralajmërimin e udhëheqjes së Emirateve, por as nuk arriti të informonte krerët e shërbimeve ushtarake dhe të inteligjencës izraelite.
"Ofertat" e vitit 2023
Me interes të veçantë janë ato që pretendon Haaretz se kishin paraprirë, larg vëmendjes, në boshtin Izrael-Hamas, në periudhën nga fillimi i vitit 2023 deri në shtator të atij viti. Sipas botimit, Izraeli (agjencia e sigurisë së brendshme dhe kundërzbulimit Shin Bet), Hamasi (me një zëdhënës, Ghazi Hamad, i cili fliste hebraisht dhe kishte qenë i përfshirë në kontaktet sekrete që çuan në lirimin e ushtarit të rrëmbyer izraelit Gilad Shalit në vitin 2011, një lirim në këmbim të të cilit izraelitët kishin liruar udhëheqësin e mëvonshëm të Hamasit, Yahya Sinwar) dhe Fatah kishin zhvilluar bisedime gjatë asaj periudhe në vitin 2023, për të cilat egjiptianët nuk ishin në dijeni, bisedime që madje kishin bërë përparim të konsiderueshëm në lidhje me çështje të tilla si marrëveshjet e ardhshme në Rripin e Gazës (heqja e pjesshme e bllokadës së zonës, lehtësimi i tregtisë me botën e jashtme) dhe lirimi i të burgosurve.
Megjithatë, gjatë rrugës, pala e Netanyahut filloi të vononte disa nga vendimet që palestinezët prisnin (për shembull, në lidhje me lirimin e të burgosurve), dhe pala e Shinwar, e bezdisur, "humbi durimin" dhe u tërhoq nga bisedimet. Kjo thuhet se ndodhi në fillim të shtatorit 2023.
“U thoni izraelitëve se nëse nuk bëjnë përparim, unë po përgatis një surprizë të madhe për ta. Thuaju atyre të presin një tërmet. A ua përcolle mesazhin tim izraelitëve ? Përçoju mesazhin se unë po përgatis nënën e të gjitha surprizave. Një operacion të tmerrshëm. Diçka të jashtëzakonshme”, - thuhet se i tha Sinwar zëdhënësit të paidentifikuar të Fatah, i cili ishte i përfshirë në ato bisedime sekrete në dy raste të ndara, në fillim dhe në mes të shtatorit 2023. Nga ana tjetër, ky përfaqësues palestinez më pas nuk informoi drejtpërdrejt Shin Bet izraelit, të cilën ai “e kishte frikë”, por këshilltarin palestinez të udhëheqësit të Emirateve Mohammed bin Zayed, i cili nga informoi udhëheqjen e Emirateve, e cila kërkoi që Shin Bet izraelit të informohej, siç u bë përfundimisht më 15 shtator 2023.
Izraelitët, sipas Haaretz, u informuan për kërcënimet e Yahya Sinwar dhe i diskutuan ato në takimet me Ministrin e Mbrojtjes të atëhershëm, Yoav Galland, më 17 shtator, por nuk ndërmorën asnjë veprim parandalues. Në përpjekjen e tyre për të kuptuar se çfarë nënkuptonte Sinwar me një "sulm të papritur", disa zyrtarë të Shin Bet kishin raportuar në atë kohë se militantët e Hamasit mund të përpiqeshin të kapnin studiuesen izraelite Elizabeth Tsurkov, e cila ishte rrëmbyer dhe mbahej në Irak, me qëllim që të kërkonin lirimin e një numri më të madh palestinezësh në këmbim të lirimit të saj. Megjithatë, nga ana e tij, kur u informua se izraelitët nuk do të ndërmerrnin veprime të menjëhershme, Bin Zayed vendosi të kontaktonte menjëherë vetë Netanyahun. Kalendari tani tregonte fundin e shtatorit 2023.
Një telefonatë edhe nga Egjipti
Rastësisht, afërsisht në të njëjtën kohë, thuhet se Benjamin Netanyahu mori një telefonatë tjetër nga kreu i atëhershëm i inteligjencës egjiptiane, Abbas Kamel, i cili e paralajmëroi atë për "diçka të pazakontë, një operacion të tmerrshëm" që do të niste Hamasi. Sipas gazetarit Smadar Peri, i cili publikoi detajet e kësaj bisede në gazetën izraelite “Yedioth Ahronoth”, thuhet se Netanyahu iu përgjigj Kamel: "Ne kemi kontrollin në Gaza. Problemi ynë është me Bregun Perëndimor. Atje po i devijojmë forcat tona."
Sipas Haaretz, më 1 tetor 2023, pasoi një takim i ri i zyrtarëve të Shin Bet me Netanyahun, në të cilin u diskutuan edhe skenarë për eliminimin e "arrogantit" Yahya Sinwar. "Përgatitni plane për mua dhe unë do t'i shqyrtoj ato", - thuhet se i tha Netanyahu udhëheqjes së shërbimit të kundërzbulimit izraelit, pa i informuar ata për telefonatën që kishte marrë më parë nga udhëheqësi i Emirateve Mohammed bin Zayed (MBZ).
Mohimet dhe akuzat e ndërsjella
Pikërisht 3 vjet më vonë, e gjithë kjo po rikthehet në plan të parë në prag të zgjedhjeve izraelite më 27 tetor, duke rritur tensionet brenda kufijve të Izraelit.
Nga ana e tij, Benjamin Netanyahu i mohon kategorikisht akuzat kundër tij ("Nuk fola me presidentin e Emirateve të Bashkuara Arabe gjatë periudhës në fjalë, nuk mora asnjë paralajmërim prej tij", thotë ai) dhe kërcënon të ngrejë padi.
Opozita izraelite nuk e beson atë. "Netanyahu mori dhjetëra paralajmërime për 7 tetorin dhe i injoroi ato", akuzon ish-shefi i shtabit të IDF-së dhe udhëheqësi aktual i partisë opozitare Yashar, Gandhi Eisenkot, ndërsa ish-kryeministri Naftali Bennett, gjithashtu në opozitë, e bën kryeministrin aktual dhe udhëheqësin e Likud "përgjegjësin e drejtpërdrejtë dhe personal".
Sa i përket Yahya Sinwar, ai nuk mund ta konfirmojë ose mohojë, pasi ai u vra nga zjarri izraelit në Gaza në tetor 2024. ©Përshtati në shqip LAPSI.al
