Protestat filluan 41 ditë më parë për shkak të planeve për të ndërtuar infrastrukturë turistike në ishullin e Sazanit dhe në rajonin Vjosë-Nartë, të dyja zona të mbrojtura natyrore. Ajo që filloi si kundërshtim ndaj një projekti të vetëm është shndërruar që atëherë në një lëvizje më të gjerë që kërkon transparencë, llogaridhënie dhe respekt për sundimin e ligjit.
Michel De Maegd (LE/BEL), anëtar i Dhomës së Përfaqësuesve të Belgjikës, (pjesë e koalicionit qeverisës) ka njoftuar se do ta pyesë Ministrin e Jashtëm të Belgjikës lidhur me zhvillimet. Në një intervistë me “EU Perspectives”, ai argumenton se pranimi i Shqipërisë duhet të gjykohet nga angazhimi i saj ndaj vlerave evropiane, jo vetëm nga reformat e arritura në letër.
Ju i përshkruani protestat si më shumë sesa një mosmarrëveshje për një projekt turistik. Çfarë zbulojnë ato për gjendjen e demokracisë, transparencës dhe sundimit të ligjit në Shqipëri?
Ato zbulojnë një kërkesë më të gjerë nga qytetarët shqiptarë për transparencë, llogaridhënie dhe respekt për sundimin e ligjit. Shumë njerëz nuk janë domosdoshmërisht kundër zhvillimit ekonomik apo investimeve të huaja si të tilla. Ajo që ata vënë në dyshim është mënyra se si merren vendimet: kush vendos, mbi çfarë baze, me cilat garanci dhe për përfitimin e kujt.
Shqetësimet e ngritura nga qytetarët janë shqetësime thellësisht evropiane: mbrojtja e mjedisit, konsultimi publik, institucionet e pavarura, transparenca dhe lufta kundër korrupsionit. Në këtë kuptim, këto protesta nuk duhen parë si pengesë në rrugën evropiane të Shqipërisë. Përkundrazi, ato tregojnë se një pjesë e konsiderueshme e shoqërisë shqiptare dëshiron një Shqipëri më evropiane, të bazuar në rregulla, të drejta dhe llogaridhënie demokratike. Nuk është roli im të ndërhyj në zgjedhjet e brendshme politike të Shqipërisë, por çdo vend që dëshiron të anëtarësohet në Bashkimin Evropian duhet t'u përgjigjet shqetësimeve të qytetarëve përmes dialogut, transparencës dhe respektimit të standardeve evropiane.
Ju argumentoni se pranimi i Shqipërisë në BE duhet të gjykohet mbi vlerat po aq sa edhe mbi reformat teknike. A ka qenë BE mjaftueshëm e vendosur me qeverinë e kryeministrit Edi Rama, apo i ka dhënë përparësi gjeopolitikës mbi standardet demokratike?
Shqipëria është një partnere e rëndësishme dhe perspektiva e saj evropiane duhet të mbështetet. Por mbështetja për zgjerimin nuk mund të nënkuptojë uljen e standardeve tona. Anëtarësimi në BE nuk është vetëm një proces teknik. Është gjithashtu një çështje vlerash, besimi dhe besueshmërie. Sundimi i ligjit, lufta kundër korrupsionit, pavarësia gjyqësore, mbrojtja e mjedisit dhe kultura demokratike nuk janë çështje dytësore. Ato janë në zemër të projektit evropian.
E kuptoj që BE-ja duhet të marrë në konsideratë edhe stabilitetin gjeopolitik në Ballkanin Perëndimor. Por konsideratat gjeopolitike nuk duhet të na bëjnë kurrë të jemi të dobët në standardet demokratike. Nëse qytetarët në një vend kandidat mendojnë se BE-ja hesht kur vlerat evropiane janë nën presion, atëherë besueshmëria e procesit të zgjerimit dobësohet. Pra, pikëpamja ime është e qartë: BE-ja duhet të vazhdojë të mbështesë pranimin e Shqipërisë, por duhet të jetë gjithashtu e vendosur, konsistente dhe kërkuese.
Protestat janë përqendruar në zhvillimet turistike të planifikuara për zonat e mbrojtura, duke përfshirë ishullin e Sazanit dhe rajonin Vjosë-Nartë. A duhet që Komisioni të vendosë mbrojtje më të forta mjedisore si kusht për pranimin e Shqipërisë?
Po, mbrojtja e mjedisit duhet të jetë pjesë e kushteve të bashkangjitura në rrugën evropiane të Shqipërisë. Kjo nuk është një çështje anësore. Mbrojtja e natyrës, biodiversitetit dhe zonave të mbrojtura është pjesë e acquis evropiane. Nëse Shqipëria dëshiron të anëtarësohet në Bashkimin Evropian, ajo duhet të përputhet me standardet evropiane, duke përfshirë standardet mjedisore. Në këtë rast, shqetësimet lidhen me zona shumë të ndjeshme, duke përfshirë ishullin e Sazanit dhe rajonin Vjosë-Nartë. Këto nuk janë zona të zakonshme zhvillimi.
Ato kanë vlerë ekologjike dhe rëndësi simbolike. Përpara se çdo projekt të ecë përpara, duhet të ketë një vlerësim të plotë, të pavarur dhe publik të ndikimit në mjedis. Gjithashtu, duhet të ketë transparencë mbi investitorët, të drejtat e tokës, lejet dhe garancitë e ofruara komuniteteve lokale. Investimet e huaja janë të mirëseardhura, por ato duhet të jenë të ligjshme, transparente, të qëndrueshme dhe në përputhje me standardet evropiane. Një vend kandidat nuk mund të përparojë drejt anëtarësimit në BE duke dhënë përshtypjen se zonat e mbrojtura mund të dobësohen ose anashkalohen për investitorë të fuqishëm.
Ju keni njoftuar se do ta pyesni Ministrin e Jashtëm të Belgjikës në lidhje me këto zhvillime. Çfarë veprimesh konkrete duhet të ndërmarrin Belgjika dhe institucionet e BE-së nëse shqetësimet për korrupsionin, mbrojtjen e mjedisit dhe qeverisjen demokratike vazhdojnë?
Belgjika vepron gjithmonë brenda kornizës evropiane, me seriozitet dhe qëndrueshmëri. Së pari, ne duhet të kërkojmë transparencë të plotë për projektin: investitorët, lejet, çështjet e tokës, studimet mjedisore dhe konsultimet publike. Së dyti, BE-ja duhet të këmbëngulë në një vlerësim të plotë dhe të pavarur të ndikimit në mjedis përpara se të ndodhë ndonjë zhvillim i pakthyeshëm. Së treti, Komisioni duhet të monitorojë nga afër nëse legjislacioni dhe praktika e Shqipërisë mbeten në përputhje me acquis evropiane, veçanërisht në mjedis, prokurimin publik, anti-korrupsionin dhe sundimin e ligjit. Së katërti, nëse shqetësimet serioze vazhdojnë, BE-ja duhet ta bëjë të qartë se disa kapituj të anëtarësimit nuk mund të mbyllen derisa të respektohen standardet e kërkuara.
Kjo nuk ka të bëjë me ndëshkimin e popullit shqiptar. Përkundrazi, ka të bëjë me mbrojtjen e besueshmërisë së së ardhmes së tyre evropiane. Belgjika duhet të vazhdojë të mbështesë perspektivën e Shqipërisë në BE, duke përfshirë edhe përmes një angazhimi më të fortë diplomatik, por gjithmonë në bazë të meritës, reformave dhe respektit për vlerat evropiane. Mesazhi duhet të jetë: po për të ardhmen evropiane të Shqipërisë, por jo në kurriz të sundimit të ligjit, transparencës apo mbrojtjes së mjedisit.
Shumë shqiptarë mbështesin anëtarësimin në BE, por mendojnë se udhëheqësit evropianë kanë reaguar shumë dobët. Çfarë mesazhi do t'u dërgonit atyre që protestojnë sepse besojnë se vlerat evropiane nuk po mbrohen vazhdimisht?
Mesazhi im për qytetarët shqiptarë është respekt dhe mbështetje. Unë mbështes të drejtën për të demonstruar në mënyrë paqësore, për të mbrojtur të drejtat e dikujt dhe për të kërkuar transparencë, llogaridhënie dhe mbrojtje të mjedisit. Këto janë kërkesa legjitime. Ato janë gjithashtu kërkesa thellësisht evropiane. Kur qytetarët kërkojnë sundimin e ligjit, që vendimet publike të jenë transparente, që natyra të mbrohet dhe që institucionet të jenë të përgjegjshme, ata po flasin gjuhën e Bashkimit Evropian.
Dua gjithashtu të jem i qartë: nuk më takon mua, si parlamentar belg, të vendos se kush duhet ta qeverisë Shqipërinë. Këtë e vendosin populli dhe institucionet shqiptare. Por mund të them se e ardhmja evropiane e Shqipërisë duhet të ndërtohet me qytetarët e saj, jo kundër tyre. Bashkimi Evropian duhet t'i dëgjojë shqetësimet e tyre. Mbështetja e anëtarësimit të Shqipërisë do të thotë mbështetje e aspiratës së popullit shqiptar për të jetuar në një vend të qeverisur nga standardet evropiane. Mobilizimi i tyre nuk duhet të nënvlerësohet. Duhet të kuptohet si një thirrje për një Shqipëri më të fortë, më transparente dhe më evropiane. /Julian Kasapi, EU Perspectives
