A few months after the creation of a bipartisan parliamentary commission to examine the need for a new territorial reform, the socialists proposed a new map of the country's division, calling for the merger of 15 small municipalities and their union with large municipalities.
The SP proposal was based on several analytical documents drafted by commission experts, including an Urban Index that showed how the majority of current municipalities, 51 out of 61, were experiencing depopulation and population aging.
Figures based on the 2023 census show how these municipalities are experiencing demographic contraction and the number of elderly people now exceeds the number of children, while the country's population tends to concentrate in urban centers.
Experts in urban planning, sociology, and economics consider this moment a 'demographic crisis' and read this trend as a process that is simultaneously affecting the economy, society, and the way the territory is organized, and will produce an economic and sociological crisis for these areas in the future.
"The data is an alarm bell for us as a state," Doriana Musai, an architect and urban planner, tells BIRN, adding that the fact that only 14.2% of the country's population lives in 30 municipalities with a low urban index, while 15 of them have less than 10,000 inhabitants shows how much the population has been displaced.
The analytical report based on the data from this index shows us a process of depopulation that has been going on for decades, a process that, according to Musai, shows that Albania has lost about a quarter of its population since 1989, the average age has increased from 35.3 to 42.5 years, while the doubling of the elderly dependency ratio shows us the combined effect of the emigration of the young population, the decrease in birth rates and the aging of the remaining population.
She considers these data as signals of a 'long-term demographic crisis'.
"So, we don't just have fewer residents. We have fewer young people, fewer young families, and an increasingly weak basis for demographic reproduction and economic development of the territories," argues Musai.
According to her, when the active population migrates from the suburbs, labor, capital, demand for services, and people's ability to build a future move with it.
“Loss of ability to imagine the future”
Një nga elementët më domethënës të këtij indeksi ka të bëjë me plakjen e popullsisë që tregon se ka më pak lindje dhe nga bashkitë periferike po largohen kryesisht të rinjtë ose njerëzit në moshë pune.
Për ekspertë të sociologjisë dhe ekonomisë kjo tablo sjell një dobësim të ekonomisë lokale, të shërbimeve dhe jetës sociale në zonat që humbin popullsi.
“Pas çdo shifre ka njerëz, familje, të rinj që largohen, prindër që mbeten dhe komunitete që gradualisht ndryshojnë. Për mua, pikërisht këtu fillon leximi sociologjik i fenomenit”- i tha BIRN-it, Shkëlzen Hasanaj, profesor i sociologjisë në Universitetin e Studimeve Ndërkombëtare (UNINT), Romë.
“Një komunitet fillon të varfërohet shumë përpara se të boshatiset fizikisht”, shton Hasanaj.
Momenti kritik, sipas tij, vjen kur të rinjtë nuk e imagjinojnë më të ardhmen e tyre në vendin ku kanë lindur.
Fakti që të rinjtë, njerëzit në moshë pune, profesionistët dhe të arsimuarit janë një pjesë e rëndësishme e këtij migrimi, sipas tij, e kthen shpopullimin në një proces selektiv, ku territoret nuk humbasin thjesht banorë, por pikërisht grupet që do të duhej të garantonin vazhdimësinë e tyre demografike dhe ekonomike.
“Një qytet nuk humbet vetëm një numër banorësh; humbet njerëzit që nesër do të krijonin familje, do të hapnin një aktivitet, do të punonin si mjekë, mësues, inxhinierë apo sipërmarrës dhe do të merrnin pjesë në jetën e komunitetit”- thotë Hasanaj.
Ai e quan këtë një formë të ‘shpopullimit selektiv’ dhe “dobësim i riprodhimit social të territorit”.
Ai flet për pasojat që shfaqen fillimisht në jetën e përditshme; më pak të rinj do të thotë më pak familje të reja dhe fëmijë, më pak nxënës në shkolla dhe më pak fuqi punëtore. Më pas dobësohen aktivitetet ekonomike dhe shërbimet, duke krijuar një cikël ku largimi prodhon kushtet për një tjetër largim.
Për ekonomistin Klodian Muço edhe pse urbanizimi shihet si një pjesë e zhvillimit ekonomik të një vendi, ai ka pasoja negative në ekonominë e zonave që braktisën dhe në ekonominë e vendit në përgjithësi.
“Problemet lindin më vonë. Në momentin kur njerëzit lëvizin nga periferia në qendër këto zona braktisën, bie cilësia arsimore, bie siguria shëndetësore, bie prodhimi bujqësor e blegtoral”-, tha ai për BIRN.
Kështu, ajo që në afat të shkurtër mund të duket si përfitim nga përqendrimi ekonomik në disa zona urbane, sipas Muços, “në afatgjatë krijon një faturë më të lartë për vendin”.
“Territoret periferike humbasin fuqi punëtore dhe aktivitet ekonomik, ndërsa qytetet pritëse përballen me kosto gjithnjë e më të larta për banim, transport dhe shërbime”- shton ai.
Dhe ky proces, sipas Muços, mund të ushqejë më tej migracionin e jashtëm; të rinjtë që fillimisht largohen nga fshati ose qyteti i vogël drejt Tiranës apo Durrësit mund të përballen me kosto të lartë jetese, mungesë strehimi të përballueshëm dhe probleme infrastrukturore dhe hapi tjetër shihet largimi nga vendi.
“Gjeografia e pabarazisë”
Shifrat e Indeksit Urban tregojnë për ndryshim në strukturën urbane të Shqipërisë dhe një polarizim të lartë mes disa qendrave ku ka tendencën të përqendrohet popullsia e vendit, siç është boshti Tiranë-Durrës.
Por ky përqëndrim, sipas ekspertëve, nuk vjen pa pasoja, pasi në qendrat urbane rritet presioni mbi banesat, transportin, infrastrukturën dhe koston e jetesës.
Dorina Pojani, pedagoge e planifikimit urban në Universitetin e Queensland, Australi, e sheh fenomenin e shpopullimit të periferisë drejt qendrave urbane si pasojë e shumë faktorëve, një ndër më të rëndësishmet është mungesa e politikave urbane për të parandaluar ose ngadalësuar këtë fenomen.
“Ndodhemi në krizë demografike në dy pikpamje; Rënia e lindshmërisë dhe migracioni i jashtëm dhe i brendshëm dhe shkak për këtë janë kushtet e këqija ekonomike, mungesë e një sistemi arsimor cilësor, mungesa e shërbimeve cilësore, infrastruktura dhe punësimi”- i tha ajo BIRN duke shtuar se “mbyllja ose tkurrja e shkollave, dobësimi i shërbimeve dhe mungesa e punës e bëjnë largimin gjithnjë e më të arsyeshëm për banorët që kanë mbetur”.
Në këtë kontekst ajo konsideron shqetësuese një polarizim edhe më të madh urban, ku nga njëra anë kemi një Tiranë pa infrastrukturë të përshtatshme për të përballuar këtë përqendrim, ndërsa territoret periferike humbasin funksionet e tyre.
Ndërsa sociologu Hasanaj sheh me shqetësim jo vetëm pakësimin e popullsisë në shifra, por organizimin shoqëror që do të krijohet në këto territore në kushtet e një shpopullimi në rritje.
“Nëse tendencat vazhdojnë, shoh rrezikun e një Shqipërie gjithnjë e më të polarizuar: disa qendra do të përqendrojnë popullsinë, ekonominë, universitetet, profesionistët dhe shërbimet, ndërsa territore të tjera do të humbasin gradualisht jo vetëm banorë, por edhe funksionet e tyre sociale”- thotë ai.
Kjo mund të krijojë sipas tij “një gjeografi të pabarazisë”, ku mundësitë e një të riu varen gjithnjë e më shumë nga vendi ku ai lind dhe rritet.
Për Hasanajn, ky është një problem thellësisht sociologjik, sepse territori fillon të shndërrohet në një faktor që prodhon dhe riprodhon pabarazi.
Në një tablo të pas disa dekadave ai parashikon ekzistencën e qyteteve në hartën administrative, por më të varfra në jetën sociale.
“Sepse, për mua, qyteti nuk është vetëm ndërtesë, rrugë apo shesh. Qyteti është shkolla, familja, puna, kafeneja, tregu, universiteti, marrëdhëniet mes njerëzve, aktiviteti kulturor dhe ndjenja se aty mund të ndërtosh jetën tënde”.
Harta e re nuk ofron zgjidhje
Në raportin analitik hartuar nga ekspertë të Komisionit Parlamentar për Reformën Territoriale konstatohet polarizimi urban si pasojë e këtij urbanizimi.
Propozimi ligjor i PS-së ofron si ‘zgjidhje’ shkrirjen mekanike të disa bashkive në mesin e atyre që paraqiten me tregues të dobët duke çuar kështu numrin e njësive të vetëqeverisjes vendore nga 61 në 46, por pa ofruar mekanizma ligjore për menaxhimin e këtij fenomeni.
For experts, a new territorial map that only reduces the number of municipalities does not solve the problem and that after 10 or 20 years, Albania may find itself again facing the same question: "how many people are left to give life to the territory they govern."
Pojani suggests that the solution cannot be the further concentration of everything in a few large cities, but the creation of several small agricultural, industrial and urban centers that have an economy, services, cultural life and the construction of road infrastructure and transport connections with larger cities.
"A functional network of roads and railways would enable residents to live in smaller towns and have access to jobs and services in larger centers," she suggests, or conversely, "the country risks a double paradox: the suburbs empty out while the centers become congested."
On the other hand, Musai warns that a reform based primarily on population numbers could produce the opposite effect: demographic weakness could be used as an argument to further distance governance from territories that are already weakened.
She suggests that this reform address the causes of this depopulation, which are; employment, services, infrastructure, education, the local economy and territorial ties.
"The rush to make a new administrative reform may attempt to manage the consequences of these crises, but it cannot replace policies that should address the causes. Without addressing the cause of depopulation, we risk worsening the crisis and inadvertently contributing to the further emptying of territories from people," concludes Musai. /Taken from Reporter.al
