In a hall packed with State Police employees on October 19, Prime Minister Edi Rama divided the protest into two fronts and promised a reward of 2,500 euros for each frontline police employee.
"For all the resistance, for all the sacrifice, for all the courage and above all for the dignity with which you are facing not only these...we will immediately make available to you an amount of 2,500 euros for each member of staff who is on this front, because you not only have stress, but you also need to spend extra money at this moment," Rama declared.
Within a day, the Council of Ministers opened a fund of 759 million lek for the remuneration of 2,821 police officers, who for two weeks have been fighting student protests with tear gas, pressurized water, batons and rubber bullets.
The protests of recent weeks have radicalized into clashes and damage to public and private property, as the demands of four months of peaceful protests fell on deaf ears.
After successive reforms to increase public trust, the Albanian State Police is once again suffering from the perception of a politicized institution, especially in the senior leadership ranks. The wearing of blue uniforms during the anti-government protests of recent weeks raises questions about its even more extreme politicization.
Although giving a bonus for extended working hours is not automatically illegal, according to security expert Redion Qirjazi, there is a risk that officers will read it "as personal gratitude from the authorities."
"How can an employee make the distinction that he is being evaluated for service to the state and not to the government," asks Qirjazi, director of the Mary Ward Loreto Foundation.
Romario Shehu, a researcher at the Institute for Democracy and Mediation, is also concerned about the message the government's decision conveys in the context of the protests.
“When the government financially rewards officers after massive protests against it, in a context where there are reasonable allegations of excessive use of force, especially against minors, there is a risk that the decision will be perceived as political approval of police actions,” Shehu said.
Accountability in the shadows
Sipas legjislacionit shqiptar, Policia e Shtetit është një institucion i depolitizuar i administratës shtetërore, por marrëdhëniet e saj me pushtetin kanë qenë historikisht të ndërlikuara. Studime të kryera nga Instituti për Demokraci dhe Ndërmjetësim ngrenë prej vitesh shqetësimin për ndikimin politik në polici.
Sipas një anketimi të disa viteve më parë, rreth 50% e punonjësve të policisë ishin dakord me pohimin se drejtuesit politikë e përdorin Policinë e Shtetit për qëllime politike dhe korruptive.
Gjatë protestave të javëve të fundit, veprimet e Policisë së Shtetit janë vënë shpesh në pikëpyetje për shkak të forcës joproporcionale të ushtruar ndaj të rinjve, përdorimit të gazit lotsjellës apo të plumbave të gomës ndaj protestuesve. Ndërkohë, dhjetra arrestime janë shpallur të paligjshme nga gjykatat.
Ekspertët e shoqërisë civile bëjnë thirrje që mbështetja politike dhe shpërblimet nuk duhet të lënë në hije llogaridhënien për veprimet e kryera gjatë protestës.
Sipas Romario Shehut nga IDM, edhe pse menaxhimi i protestave mbart sfida të mëdha operacionale, nuk e përjashton policinë nga detyrimi për të respektuar ligjin, proporcionalitetin dhe të drejtat e njeriut.
“Veprimet e paligjshme të policisë duhet të hetohen dhe të trajtohen përmes mekanizmave përkatës, dhe të bëhen transparente për publikun,” thotë Shehu.
Edhe Qirjazi thekson nevojën e hetimit të veprimeve të policisë ndaj protestave studentore.
“Duhet të ruhen pamjet, urdhrat operacionalë dhe raportet e përdorimit të forcës, të identifikohen përgjegjësit dhe të hetohen edhe urdhrat e dhënë,” thotë Qirjazi.
“Kompensimi i punës së kryer dhe vlerësimi i ligjshmërisë së sjelljes janë çështje të veçanta. Shpërblimi nuk duhet të japë imunitet; ankesa nuk duhet të barazohet me fajësi,” shtoi më tej ai.
Më shumë mbikëqyrje
Pas përplasjeve të dhunshme më 21 tetor, Avokati i Popullit konstatoi mbipopullim të bllokut të sigurisë, ku protestuesit flenë në dysheme, të miturit mbahen në dhoma me të rritur dhe ankesa për dhunë dhe mohim të drejtash.
Sipas monitorimit, ankesat për dhunë policore gjatë protestave nuk ishin dokumentuar, ndërkohë që ishin evidentuar raste të punonjësve të policisë apo automjeteve të tyre të paidentifikuara.
Shkelje të tilla kërkojnë sipas ekspertit Romario Shehu jo vetëm hetime, por edhe një mbikëqyrje më efektive parlamentare dhe institucionale.
“Komisioni për Çështjet e Brendshme dhe të Mbrojtjes duhet të kërkojë shpjegime nga Drejtori i Përgjithshëm i Policisë së Shtetit për menaxhimin e protestave aktuale, dhe masat e marra për shqyrtimin e shkeljeve të pretenduara,” tha Shehu për BIRN.
Ndërkohë, Qirjazi kërkon që vendimi financiar dhe zbatimi i tij t’u nënshtrohen kontrolleve institucionale. Sipas tij, Policia e Shtetit duhet të mbështetet në kritere standarde, dokumentim të saktë për çdo përfitues dhe raportim të veprimeve mbi bazën e të dhënave konkrete, duke respektuar privatësinë dhe nevojat operacionale.
He also suggests that the decision and its implementation could be audited by relevant institutions, including Parliament, the Ombudsman and the Supreme State Audit Office, in order to guarantee democratic control and political impartiality./ BIRN
