Bllokada amerikane ndaj Iranit, një ngërç detar që Trump nuk mund ta fitojë shpejt
Bllokadat detare kërkojnë durim. Dhe durimi nuk është cilësia më e njohur e Donald Trump.
Kur Presidenti amerikan vendosi në prill bllokadën ndaj porteve iraniane, qëllimi ishte i qartë: të detyrohej Teherani të hapte shpejt Ngushticën e Hormuzit për trafikun tregtar. Por sipas ekspertëve ushtarakë, një bllokadë nuk e gjunjëzon armikun brenda javësh. Ajo funksionon, nëse funksionon, vetëm pas muajsh apo vitesh presioni.
Irani, ndryshe nga shumë vende të izoluara nga deti, ka alternativa. Ai ka mijëra kilometra kufij tokësorë me shtatë fqinjë dhe një linjë tregtare me Rusinë përmes Detit Kaspik. Kjo e ka bërë përplasjen më të gjatë dhe më të ndërlikuar sesa priste Uashingtoni.
“Është e vështirë ta detyrosh shpejt një kundërshtar të bjerë në gjunjë me një bllokadë”, thotë Michael Connell, specialist për ushtrinë iraniane në Center for Naval Analyses. “Është një gjë që funksionon me kalimin e kohës, por nuk është zgjidhje e shpejtë.”
Tani, ndërsa SHBA dhe Irani duket se po afrohen drejt një marrëveshjeje paqeje, heqja e bllokadës amerikane dhe rihapja e Ngushticës së Hormuzit janë ndër çështjet kryesore në tryezë. Nëse arrihet një marrëveshje, ajo do t’i jepte fund një prej përplasjeve më të pazakonta detare të kohëve moderne: një gjendjeje as paqeje, as lufte të hapur, mes dy kundërshtarëve shumë të pabarabartë, por që secili ka mënyrën e vet për të ushtruar presion në det.
Nga njëra anë është marina amerikane, me aeroplanmbajtëse bërthamore, avionë modernë dhe flotë gjigante. Nga ana tjetër është Irani, me skafe të shpejta, dronë, mina dhe raketa që mjaftojnë për të frikësuar kompanitë e transportit dhe siguruesit ndërkombëtarë.
Ngërçi në det ka treguar edhe një të vërtetë të vjetër të luftës: fitorja e shpejtë është e vështirë nëse nuk fiton dhe kontrollon territor në tokë. Një bllokadë detare synon mbytjen ekonomike dhe tregtare nga uji. Në pamje të parë duket më pak e përgjakshme, por mbart kosto dhe rreziqe të mëdha për të dyja palët.
SHBA thotë se bllokada ka krijuar presion të fortë ekonomik mbi Iranin. Admirali Brad Cooper, kreu i Komandës Qendrore Amerikane, deklaroi para Kongresit se tregtia nga dhe drejt porteve iraniane ka rënë në zero, duke e “shtrydhur Iranin ekonomikisht” dhe duke krijuar levë presioni për negociatat.
Por edhe Irani ka mënyrën e vet për të shkaktuar dhimbje ekonomike. Duke bllokuar apo rrezikuar eksporte si nafta, gazi, heliumi dhe plehrat kimike, Teherani mund të godasë jo vetëm Amerikën, por të gjithë zinxhirin global të furnizimit.
“Është bërë një garë vullnetesh, për të parë kush do të dorëzohet i pari”, thotë Connell.
Problemi është se bllokada është akt lufte sipas së drejtës ndërkombëtare dhe rreziku i përshkallëzimit është gjithmonë i pranishëm. Vetëm këtë javë, Irani lëshoi katër dronë sulmues mbi Ngushticën e Hormuzit, ndërsa ushtria amerikane goditi një stacion kontrolli dronësh në Bandar Abbas. Ishte hera e dytë brenda tre ditësh që forcat amerikane sulmonin objektiva në jug të Iranit, përfshirë edhe anije iraniane që dyshohej se po vendosnin mina.
Rreziku nuk kufizohet vetëm te palët ndërluftuese. Mbi 1.5 milionë njerëz po kalojnë në rajon për pelegrinazhin e Haxhit në Arabinë Saudite dhe një gabim ushtarak mund të rrezikojë jetë civilësh. Historia e kujton ende vitin 1988, kur gjatë luftës Iran-Irak, një kryqëzor amerikan ngatërroi një avion civil iranian me një avion luftarak dhe e rrëzoi mbi Ngushticën e Hormuzit, duke vrarë të 290 njerëzit në bord.
Edhe për SHBA-në, bllokada ka kosto të mëdha. Mbajtja e anijeve larg brigjeve amerikane është e shtrenjtë, lodh flotën dhe ekuipazhet, dhe i largon kapacitetet amerikane nga rajone të tjera strategjike, si Azia Lindore, ku Koreja e Jugut, Japonia dhe sidomos Tajvani mbështeten te prania detare amerikane.
Marina amerikane ka rreth dy duzina anije të përfshira në bllokadë, përfshirë dy aeroplanmbajtëse, shkatërrues me raketa të drejtuara, anije amfibe, minaheqëse dhe anije furnizimi. Por vendosja e gjatë në det ka kosto të mëdha njerëzore dhe teknike. Aeroplanmbajtësja USS Gerald R. Ford u kthye së fundmi në port pas 10 muajsh operacione në Atlantikun e Veriut, Mesdhe, Karaibe dhe Detin e Kuq, duke treguar se edhe një superfuqi lodhet kur shtrihet shumë.
“Marina amerikane mund të bëjë gjëra fenomenale për një kohë fenomenalisht të gjatë”, thotë admirali në pension Mike Franken. “Por në skaje gjërat fillojnë të konsumohen.”
Bllokada ka edhe kosto morale dhe psikologjike për ekuipazhet. Për marinarët, ajo është një përzierje e gjatë mërzie, pritjeje dhe tensioni të papritur. “Një bllokadë është gjë shumë e mërzitshme për t’u bërë”, thotë Andrew Lambert, profesor i historisë detare në King’s College. “Thjesht rri aty duke pritur që diçka të ndodhë.”
Sipas ekspertëve, SHBA do ta ketë shumë të vështirë të rihapë tregtinë nëpër Hormuz pa arritur një marrëveshje me Iranin. Mjafton që Teherani të ruajë një pjesë të flotës së tij të vogël, raketat bregdetare dhe dronët, për t’i mbajtur kompanitë e transportit dhe siguruesit në gjendje alarmi.
“Rrallëherë, për të mos thënë kurrë, një fushatë ushtarake e çarmatos plotësisht një kundërshtar pa ndryshim regjimi”, thotë James R. Holmes, ekspert i strategjisë detare në Naval War College.
Në fund, ngërçi në Hormuz tregon kufijtë e fuqisë amerikane dhe aftësinë e Iranit për të krijuar krizë me mjete shumë më të lira. SHBA mund të ketë flotën më të fuqishme në botë, por Irani ka mjaftueshëm dronë, mina, raketa dhe skafe për ta bërë çdo ditë të bllokadës të rrezikshme, të shtrenjtë dhe politikisht të vështirë.
Sa më gjatë të vazhdojë ky ngërç, aq më të mëdha bëhen kostot. Dhe pikërisht sepse nuk ka luftë të madhe të hapur, ekziston tundimi për ta lënë krizën të zvarritet. Por, siç paralajmërojnë ekspertët, ky është ndoshta rreziku më i madh: një krizë që duket e kontrolluar, derisa një gabim, një dron, një raketë apo një keqkuptim e kthen në shpërthim të plotë.
The New York Times, përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
