[audio mp3="https://cdnimpuls.com/lapsi.al/wp-content/uploads/2024/11/NY-Times-Armet-berthamkre-nuk-jane-kthyer.mp3"][/audio]
Në ditën e 1000-të të luftës në Ukrainë, presidenti Volodymyr Zelensky përfitoi nga gatishmëria e re e Uashingtonit për të lejuar që raketat me rreze të gjatë të përdoren për të gjuajtur thellë në Rusi. Deri në këtë fundjavë, Presidenti Biden kishte refuzuar të lejonte sulme të tilla me armë amerikane, nga frika se mund të nxisnin Luftën e Tretë Botërore.
Në të njëjtën ditë, Rusia njoftoi zyrtarisht një doktrinë të re bërthamore, të cilën e kishte sinjalizuar dy muaj më parë, duke deklaruar për herë të parë se do të përdorte armë bërthamore jo vetëm si përgjigje ndaj një sulmi që kërcënonte mbijetesën e saj, por edhe si përgjigje ndaj çdo sulmi që përbënte një “kërcënim kritik” për sovranitetin dhe integritetin e saj territorial. Çfarë përshkruhet në doktrinë është një situatë shumë e ngjashme me atë që po ndodh në rajonin e Kurskut, pasi raketat balistike të prodhuara nga Amerika goditën arsenalet e armëve ruse.
Dhe kishte një tjetër detaj në udhëzimet e Rusisë për përdorimin bërthamor: Për herë të parë, Rusia deklaroi se ka të drejtën për të përdorur armë bërthamore kundër një shteti që zotëron vetëm armë konvencionale, por nëse mbështetet nga një fuqi bërthamore. Ukraina, e mbështetur nga Shtetet e Bashkuara, Britania dhe Franca, tre nga pesë shtetet origjinale të armatosura bërthamore, duket se është shteti që kishte në mendje presidenti i Rusisë, Vladimir Putin.
Megjithatë, u duk qartë se në Uashington për doktrinën ruse nuk u shqetësua njeri. Zyrtarët e hodhën poshtë doktrinën si gjë pa vlerë sa i përket kërcënimeve bërthamore. Në vend të frikës nga ndryshimi i doktrinës ruse, qyteti ishte i mbushur me spekulime se kush do të zgjidhej sekretar i Thesarit, ose nëse Matt Gaetz, një ish-kongresmen i rrethuar nga akuza për seks dhe drogë, megjithëse nuk u akuzua kurrë, mund t'i mbijetonte procesit të konfirmimit për t'u bërë prokuror i përgjithshëm.
Lufta e Ukrainës ka ndryshuar shumë gjëra: I ka dhënë fund qindra mijëra jetëve dhe ka shkatërruar miliona të tjera, ka tronditur Europën dhe ka thelluar armiqësinë midis Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara. Por ajo ka nxitur gjithashtu Uashingtonin dhe botën për përdorimin e ripërtërirë të armëve bërthamore si mjeti përfundimtar i negociatave (përkthen lapsi.al) Ideja që një nga nëntë vendet që tani posedon armë bërthamore, me Iranin në prag për t’u bërë i dhjeti, mund të shtypë butonin ka më shumë gjasa të lodhë zyrtarët, se sa të shtyjë një mbledhje në Këshillin e Sigurimit të Kombeve të Bashkuara.
"Kjo është një tentative për të trembur audiencën në Europë dhe në një masë më të vogël në Shtetet e Bashkuara, për të hequr dorë nga mbështetja për Ukrainën," tha Matthew Bunn, një profesor i Harvardit i cili ka gjurmuar rreziqet bërthamore për dekada. “Probabiliteti aktual afatshkurtër i përdorimit bërthamor rus nuk është rritur. Probabiliteti afatgjatë i luftës bërthamore ndoshta është rritur pak, sepse gatishmëria e SHBA-së për të mbështetur sulmet thellë në Rusi po përforcon urrejtjen dhe frikën e Putinit ndaj Perëndimit dhe ka të ngjarë të provokojë reagime ruse që do të rrisin frikën dhe urrejtjen perëndimore ndaj Rusisë."
Vendimi i Biden për t'i lejuar ukrainasit të përdorin raketat me rreze të gjatë veprimi, të njohura si Sistemet e Raketave Taktike të Ushtrisë, ose ATACMS, ishte një ndryshim i madh në politikën e SHBA.
Presidenti i sapozgjedhur Donald Trump, i cili do të inaugurohet pas rreth nëntë javësh, ka premtuar të kufizojë mbështetjen e SHBA për Ukrainën, ndërsa mburrej gjatë fushatës se do t'i japë fund luftës "për 24 orë". Për Putin, doktrina e re bërthamore është e fundit nga disa përpjekje për ta kthyer arsenalin më të madh bërthamor në botë në diçka që bota mund t'i frikësohet përsëri, duke i dhënë atij ndikimin global që ekonomia e tij e gazit dhe luftës deri tani nuk mundet.
Në një deklaratë nga Këshilli i Sigurisë Kombëtare, administrata Biden dënoi doktrinën e re, por nuk tregoi asnjë ndjenjë alarmi. Nuk kishte asnjë ndryshim në qëndrimin bërthamor të Rusisë, vuri në dukje deklarata, dhe kështu nuk kishte nevojë për një ndryshim në nivelet e alarmit të Shteteve të Bashkuara. Kuptimi themelor ishte se të gjitha ishin fjalë, se Putin po përpiqej të krijonte për vete justifikime të reja për të kërcënuar me bomba bërthamore. Por asnjë nga kufizimet mbi Putinin nuk kishte ndryshuar.
“Pavarësisht nga pragu që ai mund të përpiqet të vendosë, vendimi i Putinit për të përdorur një armë bërthamore jostrategjike në çdo vend, në çdo kohë, në çdo shkallë do të përballej me pasoja të rënda, siç e ka theksuar vazhdimisht Presidenti Biden,” tha Vipin Narang, profesor në M.I.T. dhe ekspert bërthamor i cili kohët e fundit u kthye nga një detyrë dy-vjeçare në Pentagon. Atje ai punoi në "udhëzimin e përdorimit bërthamor" të ri, kryesisht të klasifikuar për Shtetet e Bashkuara. Udhëzim ky që fokusohet më shumë në arsenalin në rritje të Kinës dhe partneritetin e saj me Rusinë.
"Putinit do t'i duhet të llogarisë mirë reagimet e SHBA-së dhe të globit, dhe menaxhimin e përshkallëzimit të një lufte kur përdor armë bërthamore," vuri në dukje zoti Narang. “Edhe me këto rishikime të doktrinës ruse, unë jam ende shumë i sigurt se qëndrimi konvencional dhe bërthamor i SHBA-së dhe NATO-s janë në gjendje të pengojnë përdorimin e armëve bërthamore nga Rusia dhe të rivendosin pengesat nëse Putini bën ndonjë llogari gabim."
Mundësia që Putin të bëjë ndonjë llogaritje të gabuar duket e ulët. Ai ka qenë i kujdesshëm gjatë gjithë luftës në lidhje me nisjen e ndonjë sulmi të hapur ndaj vendeve të NATO-s, të cilat ai dëshiron t'i mbajë jashtë luftës. Dhe Shtetet e Bashkuara kanë pasur ndonjëherë frikë se ai mund të shpërthejë me të vërtetë një armë bërthamore, veçanërisht në tetor 2022, kur zyrtarët e inteligjencës amerikane përgjuan biseda mes gjeneralëve rusë që nxitën frikën se Putin do të përdorte një armë bërthamore në fushëbetejë kundër një baze të ushtrisë ukrainase ose ndonjë objektivi tjetër.
Biden u tha të pranishmëve në një mbledhje fondesh në Nju Jork në atë kohë se Shtetet e Bashkuara ishin më afër një shkëmbimi bërthamor se në çdo kohë që nga kriza e raketave Kubane, duke tmerruar disa në dhomë. Por kjo nuk ndodhi. Dhe, siç vëren z.Narang, “një prag bërthamor nuk përcaktohet nga fjalët, por nga ekuilibri i parandalimit dhe rëndësia e situatës; ndryshimet në doktrinën e deklaruar nuk ndryshojnë aspak ekuilibrin e parandalimit midis SHBA-së, NATO-s dhe Rusisë.”
Sidoqoftë, kjo nuk ishte bota që liderët perëndimorë parashikuan për mesin e viteve 2020. Epoka e pas Luftës së Ftohtë filloi me çmontimin e armëve ruse dhe amerikane me një ritëm të ashpër. Kur Bashkimi Sovjetik u shemb, Ukraina dorëzoi mijëra armë atomike në këmbim të garancive të sigurisë nga Rusia, Shtetet e Bashkuara dhe vende të tjera. Shumë ukrainasve i vjen keq për atë që bënë edhe sot e kësaj dite. Bombat e tyre bërthamore u kthyen në karburant për energjinë bërthamore, u dërguan në Shtetet e Bashkuara dhe për vite me radhë u përdorën për të ngrohur shtëpitë në të gjithë Shtetet e Bashkuara.
Vetëm 15 vjet më parë, Presidenti Barak Obama përfytyroi një botë pa armë bërthamore, edhe nëse ai moment nuk do të vinte në jetën e tij. Dhe ai uli rëndësinë e tyre në strategjinë amerikane.
Ato ditë kanë mbaruar. Putin, për të treguar se ka një shtrirje të re, ka vendosur armë bërthamore në Bjellorusi. Së shpejti ai nuk do të përballet me asnjë kufizim për armët e tij më të fuqishme bërthamore, raketat balistike ndërkontinentale që mund të arrijnë në Shtetet e Bashkuara, pasi në 15 muaj traktati i fundit që kufizon numrin e armëve të tilla strategjike që Uashingtoni dhe Moska mund të vendosin, i quajtur "Fillimi i Ri", skadon dhe ka pak mundësi që të firmoset sërish.
Tashmë po flitet, mes demokratëve dhe republikanëve, për nevojën për të zgjeruar arsenalin e Amerikës për të llogaritur partneritetin e ri Rusi-Kinë, dhe mundësinë që ata të mund të përdorin armët e tyre së bashku.
Mesazhi i vërtetë i strategjisë së rishikuar të Putin nuk është se armët bërthamore janë kthyer, por se ato nuk janë zhdukur kurrë.
The New York Times, përshtati në shqip ©LAPSI.AL
