portofolin e bankave, ky ekspozim nuk duhet dalluar nga financimi i barazuar automatikisht me financimin e drejtpërdrejtë të shoqërive të ndërtimit”, shton ai.
Pra, edhe pse ekspozimi i drejtpërdrejtë ndaj bankave mbetet relativisht i ulët, sektori është i varur nga vazhdimësia e shitjeve, ritmi i arkëtimeve dhe funksionimi i zinxhirit të pagesave mes ndërtuesve, klientëve dhe furnitorëve. Kjo varësi, paralajmëron z. Sulanjaku, e bën sektorin të ndjeshëm ndaj çdo ndërprerjeje në ciklin e parasë: një vonesë në arkëtime mund të përkthehet shpejt në shtyrje pagesash ndaj furnitorëve, shtim të detyrimeve të papaguara dhe rritje të presionit financiar përgjatë gjithë zinxhirit të ndërtimit.
“Ky rrezik bëhet më i ndjeshëm në një mjedis ku financimi formal bankar nuk është burimi kryesor i kapitalit, pasi kompanitë kanë më pak hapësirë për të amortizuar goditjet e përkohshme të likuiditetit përmes linjave të kreditimit ose rifinancimit bankar. Për rrjedhojë, qëndrueshmëria financiare e sektorit varet jo vetëm nga niveli i shitjeve të kontraktuara, por edhe nga shpejtësia reale e kthimit të tyre në para”.
Ky model krijon edhe një rrezik të rëndësishëm: atë të likuiditetit. Nëse arkëtimet nga klientët vonohen, nëse shitjet ngadalësohen ose nëse furnitorët kërkojnë pagesa më të shpejta, kompanitë mund të përballen me presion të menjëhershëm mbi flukset hyrëse të parasë dhe mbi aftësinë për të shlyer në kohë detyrimet operative.
Në përfundim, bilancet e kompanive sugjerojnë se ndërtuesit e mëdhenj nuk mbështeten në mënyrë dominuese te financimi i drejtpërdrejtë bankar. “Megjithatë, kjo nuk e zvogëlon rëndësinë e sektorit bën sektorin më pak të rëndësishëm për sistemin financiar.
Përkundrazi, ekspozimi i bankave ndaj tregut të pasurive të paluajtshme mbetet i konsiderueshëm përmes kredisë për individë dhe biznese që blejnë prona, kredi e cila shpesh shërben si burim indirekt financimi për projektet e ndërtimit gjatë fazës së zhvillimit.
Për këtë arsye, vlerësimi i rrezikut të sektorit matet jo vetëm nga niveli i huasë bankare në bilancet e ndërtuesve, por nga i gjithë zinxhiri i financimit të tregut imobiliar edhe lidhja mes ritmit të shitjeve, kredisë hipotekore, arkëtimet nga klientët dhe detyrimet ndaj furnitorëve”, thotë Z.Sulanjaku.
A do të materializohet vala e re e pritshme e ndërtimit?!
Nga viti 2025, INSTAT-i nuk e publikon më të plotë sipërfaqen e lejeve të dhëna për ndërtim, pasi jep vetëm informacion mbi lejet e ndërtimit bazuar në të dhënat e siguruara nga bashkitë.
INSTAT-i ka sqaruar se në të dhënat e raportuara nuk përfshin lejet mbi 7 kate që jepen nga Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU). Si rrjedhojë, në vitin 2025, sipërfaqja e deklaruar e lejeve ishte vetëm 1.3 milionë metra katror (gati përgjysmim), e dhënë kjo vetëm nga bashkitë.
Ndonëse KKTU ka dhënë vazhdimisht leje ndërtimi për kulla e resorte, nuk ka pasur transparencë se sa është sipërfaqja e dhënë për ndërtim në vitin 2025 dhe në 5 muajt e parë të 2026-s.
Një vlerësim indirekt bazuar në rritjen e fortë të të ardhurave nga taksa e infrastrukturës sugjeron për një valë të re ndërtimi.
Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, vetëm të ardhurat nga taksa e ndikimit në infrastrukturë arritën në 18.3 miliardë lekë për 6 muajt e parë të vitit 2026, me trefishim nga e njëjta periudhë e vitit 2025.
Për krahasim, për gjithë vitin 2024 u mblodhën 18.6 miliardë lekë nga taksa e infrastrukturës dhe në vitin 2025, rreth 16 miliardë lekë. Rreth 68% e kësaj shume u arkëtua vetëm nga Tirana.
Ndryshe nga cikli i fundit, që u përqendrua kryesisht në Tiranë, vala e re duket se ka përfshirë jo vetëm kryeqytetin, por edhe bregdetin. Në Himarë, arkëtimet u rritën me 300%, në Sarandë me 576%, në Durrës me 58%, në Kavajë me 37%.
Në zonën e plazhit të Golemit janë dhënë leje për ndërtime të larta, në Jug janë dhënë leje të shumta për resorte, për një pjesë të të cilave ka filluar dhe rezistenca publike si ajo në Zvërnec.
Koha do të tregojë nëse projektet e parashikuara do të konkretizohen, apo do të mbeten vetëm në letër për shkak të mungesës së financimit ose dobësimit të kërkesës.
Megjithatë, në Shqipëri, çdo parashikim mbetet i vështirë, pasi në ekuacion hyn gjithmonë edhe një faktor i paparashikueshëm: flukset informale./Monitor
