Nga Tom Burgis, The Guardian/ Në një rrugicë të Sarajevës me grafite, një shteg të çon pranë një kopshti të mbipopulluar deri në një derë të bardhë. Përtej është zyra e regjistruar e një kompanie që është në prag të fitimit të kontratave me vlerë më shumë se 1 miliard dollarë.
“AAFS Infrastructure and Energy” është pranë sigurimit të një koncesioni për të ndërtuar dhe operuar një tubacion nëpër Ballkan, për të lejuar që gazi fosil i transportuar nga SHBA-ja të zëvendësojë furnizimet që vijnë nga Rusia. “Ky mund të jetë projekti më i rëndësishëm i infrastrukturës ndonjëherë në Bosnjë dhe Hercegovinë”, - thotë një nga zyrtarët më të lartë të vendit, i cili, ashtu si të tjerët, kërkon të mbetet anonim për të pasur mundësi për të folur mbi negociatat delikate.
Kompania nuk ka asnjë të dhënë për të provuar diçka të afërt me këtë lloj biznesi. Ajo që ka, janë lidhjet personale me Donald Trump.
Një nga përfaqësuesit e AAFS është një avokat nga Uashingtoni i cili ka përfaqësuar familjen Trump në çështjet politike. Tjetri është vëllai i ish-këshilltarit të sigurisë kombëtare të presidentit. Të dy ishin pjesë e një fushate që është shumë e rëndësishme për Trump: përpjekja për të përmbysur humbjen e tij në zgjedhjet presidenciale të vitit 2020.
Një hetim i “The Guardian”, bazuar në intervista me zyrtarë aktualë dhe ish-zyrtarë boshnjakë dhe amerikanë, dokumente të zbuluara dhe dokumente të korporatave, ka shqyrtuar kompaninë e panjohur që është futur në luftën globale për supremaci në energji. Hetimi ofron një pamje të asaj se si po ndryshojnë marrëdhëniet ndërkombëtare nën një presidencë që po zbeh vijat ndarëse midis politikës qeveritare dhe pasurimit të familjes në pushtet dhe atyre përreth saj.
“Në botën tonë aktuale, ekziston një logjikë që njerëz të lidhur me administratën të përfshihen në projekte ose investime të mëdha ekonomike”, - thotë një ish-zyrtar i lartë amerikan në rajon. “Është e pakëndshme, por shumë nga politika e vendit tim është e pakëndshme këto ditë.”
Në ish-Jugosllavi, rreziqet janë më të larta sesa vetëm se kush mund të pasurohet. Ndërhyrja e SHBA-së mund të minojë marrëveshjen e paqes që ajo ndërmjetësoi në vitin 1995 për t'i dhënë fund një lufte që vrau 100,000 njerëz, shumë prej të cilëve civilë myslimanë boshnjakë të masakruar nga paraushtarakët serbë. Një brez më vonë, udhëheqësit etnikë të Bosnjës ende po manovrojnë për të marrë avantazhe.
Zyrtarët amerikanë nuk i kanë lënë udhëheqësit e Bosnjës për atë që dëshiron administrata Trump: miratimin për tubacionin e AAFS.
Lidhjet Maga të AAFS
Kur gazeta “The Guardian” trokiti në adresën e AAFS në Sarajevë, një grua thërriti nga dritarja e një kati të sipërm se përfaqësuesi i saj lokal do të kthehet së shpejti. Amer Bekan mbërrin disa minuta më vonë. Një burrë i madh, në moshë të mesme, ai thotë se zyra e AAFS do të zhvendoset në një ndërtesë të madhe me 100 punonjës.
CV-ja online e Bekanit e quan atë një “investitor dhe sipërmarrës me përvojë të gjerë”. Ai e ka provuar edhe politikën. Pasi doli i fundit me 116 vota në një garë për kryetar bashkie në Sarajevën qendrore në vitin 2016, një tjetër fushatë në vitin 2020 çoi në akuzimin e tij për abuzim me zgjedhjet për përfitime personale, një akuzë që ai e mohoi.
Bekan regjistroi një kompani boshnjake të quajtur AAFS në vitin 2021. Vetëm pasi solli partnerët e tij amerikanë vitin e kaluar, ajo pati sukses të madh. As ai dhe as ata nuk do të thonë se si u njohën.
AAFS e Bekanit tani është në pronësi të një kompanie amerikane me të njëjtin emër që u regjistrua në nëntor. E vendosur në një zonë turistike pranë lumit Potomac, adresa që AAFS jep për zyrën e saj në Uashington ndodhet midis një restoranti libanez dhe një pub-i irlandez. Një tabelë e identifikon atë si ambientet e “Binnall Law Group”.
Jesse Binnall është një avokat që lufton për kauzën e Maga. Ai ishte ndihmës në fushatën e vitit 2016 që e çoi Trumpin në Shtëpinë e Bardhë. Në vitin 2020, ai ishte një zë kryesor që minoi fitoren e Joe Biden. Ai deklaroi: "Donald Trump fitoi... pasi të jepni llogari për mashtrimet dhe parregullsitë që ndodhën". Ai mbrojti Trumpin dhe djalin e tij më të madh, Donald Trump Jr, kundër një padie që kërkonte t'i bënte ata përgjegjës kur protestuesit u përpoqën të përmbysnin rezultatin duke sulmuar ndërtesën e Kapitolit.
Që nga rikthimi i Trump në pushtet vitin e kaluar, Binnall ka siguruar një zgjidhje prej 1.25 milion dollarësh nga departamenti i drejtësisë për Michael Flynn, i cili ishte për një kohë të shkurtër këshilltar i sigurisë kombëtare gjatë mandatit të parë të presidentit. Pavarësisht se pranoi se e kishte gënjyer FBI-në në lidhje me kontaktet e fshehta me Rusinë, Flynn pretendoi një ndjekje penale të gabuar.
Binnall u njoh gjithashtu me vëllain e Flynn, Joe, një sipërmarrës në kujdesin shëndetësor. Ata ishin bashkë në fushatën për të diskredituar fitoren e Biden. Flynn shërbeu si president i një prej mjeteve më të financuara të lëvizjes, “Projekti Amerikan”. Ai ishte këshilltar në fushatat presidenciale të Trump në vitet 2020 dhe 2024.
Shtëpia e Bardhë ia kaloi pyetjet departamentit të shtetit, i cili deklaroi: “Tubacioni i gazit Southern Interconnection, i cili ka qenë një përparësi [e qeverisë amerikane] për tre administratat e fundit, do të zgjerojë dhe diversifikojë sektorin e energjisë të Bosnjës dhe Hercegovinës, duke i dhënë BiH-së kontroll më të madh mbi furnizimin e saj me energji duke siguruar qasje në gaz natyror të bazuar në treg dhe duke zvogëluar varësinë nga një burim i vetëm, jo i besueshëm.”
Kualifikimet e Flynn dhe Binnall për një sipërmarrje infrastrukturore në Ballkan nuk janë menjëherë të dukshme. Por që kur ata u bashkuan, projekti ka gëzuar mbështetjen e plotë të administratës Trump.
Asnjë proces tenderimi konkurrues
Diskutimet fillestare të Binnall, Flynn dhe Bekan me zyrtarët boshnjakë vjeshtën e kaluar ishin rreth një rinovimi prej 300 milionë dollarësh të dy aeroporteve. Më pas, zyrtarët boshnjakë sugjeruan që të merrnin përsipër një projekt shumë më të rëndësishëm: tubacionin e Ndërlidhjes Jugore.
SHBA-të e kanë mbështetur prej kohësh planin për të lidhur Bosnjën me një terminal gazi në bregdetin e Kroacisë, gjë që do të zvogëlonte ndikimin e Vladimir Putinit në Evropën Jugore. Gjatë kohës së Biden, ideja ishte që kompania shtetërore e gazit e Bosnjës të drejtonte projektin. Por interesat konkurruese të fraksioneve etnike të Bosnjës shkaktuan vonesa pas vonese.
Ndërsa disa zyrtarë boshnjakë ishin të kujdesshëm ndaj dorëzimit të projektit te interesa private të huaja, të tjerë e panë përfshirjen e një kompanie të lidhur me Trump si një shans për të thyer bllokimin.
Koha po mbaronte. Bosnja është kandidate për t'u anëtarësuar në BE dhe Brukseli ka vendosur një afat deri në shtator 2027 për të ndaluar blerjen e gazit nga Rusia, burimi i të gjithë furnizimit të Bosnjës.
Disa figura të larta boshnjake llogaritën se komisionimi i një kompanie amerikane mund të ndihmonte jo vetëm sigurinë energjetike, por edhe sigurinë në një rajon ku lufta është një kujtim i gjallë. Siç thotë Bekan: “Qeveria amerikane mbron investimet e saj.”
Megjithatë, disa analistë kanë frikë se Bosnja rrezikon të ndërrojë një bullizues me një tjetër. Askush nuk duket se dëshiron të rrezikojë zemërimin e Trump, edhe nëse kjo do të thotë t'ia besojë shpresat e tij për një arterie të re energjetike një sipërmarrjeje pa aftësi të demonstruar për ta realizuar atë.
I pyetur se cilët janë aksionarët e AAFS, Bekan thotë se janë Binnall dhe Flynn plus të tjerë që nuk pranon t’i tregojë. Ai sugjeron se financimi mund të vijë nga “fondet e investimeve në Shtetet e Bashkuara”, por thotë se nuk mund të japë më shumë informacion.
Binnall thotë: “Ne jemi ekipi i duhur për këtë. Asnjë grup tjetër nuk kombinon praninë në terren në Bosnjë me mbështetje të fortë në Amerikë. Dhe jemi të emocionuar që po e bëjmë këtë hap sepse besojmë se Bosnjë-Hercegovina është e ardhmja.”
Një propozim konfidencial i AAFS-së, i parë nga “The Guardian”, thotë se tubacioni do të kushtojë 300 milionë euro dhe 900 milionë euro të tjera për tre termocentrale, me financim që nuk do të vijë nga shteti boshnjak, por nga kapitali dhe borxhi. Ai nuk specifikon se çfarë fitimesh presin Flynn, Binnall dhe të tjerët e përfshirë.
Në mars, ligji i ri boshnjak përcaktoi që AAFS duhet të jetë kontraktori i tubacionit. Nuk ka pasur asnjë tender konkurrues, mënyra e zakonshme për të siguruar që kontratat t'i takojnë një ofertuesi kompetent për një çmim të drejtë.
Transparency International tha: “Vendosja e një praktike të tillë në një vend me një nga nivelet më të larta të korrupsionit në Evropë do të çonte në pasoja katastrofike në zbatimin e projekteve me rëndësi strategjike, siç është tubacioni i gazit Southern Interconnection.”
Disa ditë më vonë, siç zbuloi gazeta “The Guardian”, ambasadori i BE-së u dërgoi udhëheqësve të Bosnjës një paralajmërim privat se ata duhet të konsultohen me Brukselin për çdo ndryshim në politikën energjetike për të “shmangur humbjen e mundësive për integrim të mëtejshëm, si dhe të mundësive financiare”.
SHBA-të nuk dekurajohen. “Ky partneritet forcon pavarësinë energjetike dhe i jep fund varësisë nga gazi rus”, postoi ambasada e saj në Sarajevë në X në prill. “Një epokë e re për sigurinë energjetike në Ballkanin Perëndimor ka filluar.”
Megjithatë, asnjë epokë e re nuk do të fillojë derisa të ndërtohet projekti “Ndërlidhja Jugore”. Që kjo të ndodhë, administrata Trump do të ketë nevojë për miqësinë e njeriut që dëshiron ta shpërbëjë vendin.
Ultranacionalistët duan të prishin marrëveshjen e paqes
Milorad Dodik, udhëheqësi ultranacionalist i serbëve të Bosnjës, deri vonë trajtohej si i përjashtuar nga Uashingtoni.
Administrata e Bidenit akuzoi Dodikun për abuzim me detyrën publike “për të grumbulluar pasuri personale përmes ryshfetit, ryshfetit dhe formave të tjera të korrupsionit” dhe zgjeroi sanksionet kundër tij dhe familjes së tij. “Retorika e tij përçarëse etno-nacionaliste pasqyron përpjekjet e tij për të… larguar vëmendjen nga aktivitetet e tij korruptive”, tha një deklaratë e Thesarit të SHBA-së. Dodik i quajti sanksionet “gënjeshtra”.
Kur Trump rimori presidencën, Dodik nisi një fushatë lobimi multimilionëshe për të kultivuar mbështetjen e administratës Trump dhe për të hequr sanksionet. Lobistët i cilësuan nacionalistët serbë të Dodik si aleatë të Trump kundër Islamit. Njëri prej tyre ishte Michael Flynn, i cili fitonte 100,000 dollarë për një muaj pune.
Në tetor, pa shpjegime, administrata Trump anuloi sanksionet. Më 7 prill, Donald Trump Jr, kujdestari i perandorisë së biznesit familjar, zbarkoi në Banja Luka, qytetin kryesor në gjysmën serbe të Bosnjës, për një aktivitet në nder të tij.
Djali i Dodikut, Igor, i bëri Trump Jr një pritje të ngrohtë. “Prania juaj flet shumë”, tha ai. “Ne varemi nga ju dhe mbështetemi tek ju. Në këmbim, ju, Amerika dhe administrata republikane e udhëhequr nga babai juaj do të keni një aleat të besueshëm, të sinqertë dhe të krishterë në këtë pjesë të botës.”
Michael Murphy, një ish-ambasador i SHBA-së në Bosnjë, thotë se Dodik po fiton favore në rrethet e Trump, ndërsa kërkon të shkatërrojë marrëveshjen e paqes të vitit 1995 duke shpallur rajonin serb të pavarur. “Ai dëshiron që ata të përqafojnë axhendën e tij më të gjerë. Për ta arritur këtë, nuk mund të prishë punën me tubacionin.” Ata që e mbështesin, shton ai, po “luajnë me zjarrin”.
Sipas marrëveshjes së ndarjes së pushtetit në Bosnjë, serbët mund të vënë veton ndaj tubacionit. Dodik, i cili mbetet udhëheqësi i tyre pavarësisht se hoqi dorë nga pozicioni i tij zyrtar, ka çdo arsye për ta bërë këtë. Ashtu si Viktor Orbán i mundur së fundmi në Hungari, Dodik është një aleat i Putinit. Tubacioni ekzistues i Bosnjës jo vetëm që sjell gazin rus, duke rritur ndikimin e Putinit në Ballkan, por ai gjithashtu kalon nëpër territorin e serbëve, duke u dhënë atyre kontroll mbi furnizimet me energji.
Por një politikan i lartë serb i Bosnjës thotë: “E pashë vetë këtë: Amerikanët këtu kanë një përparësi numër një dhe ky është tubacioni. Ata janë shumë, shumë të interesuar për këtë. Dodikut, si të gjithëve të tjerëve, iu tha: Mos luani me projektin.”
Trump Jr nuk e përmendi tubacionin apo AAFS gjatë eventit të tij. Por ai lavdëroi përfitimet e blerjes së gazit amerikan. "Kjo është diçka e qartë," tha ai . "Mund të zgjidhni kaq shumë probleme, si nga ana e biznesit ashtu edhe, sinqerisht, nga ana gjeopolitike, vetëm për këtë çështje. Mendoj se është një mundësi e madhe."
Më 21 prill, menjëherë pas vizitës së Trump Jr, Dodik tregoi se nuk do ta pengonte planin e Binnall dhe Flynn. Kjo e lë marrjen nën kontroll të një projekti të rëndësishëm energjetik evropian nga bashkëpunëtorët e Trumpit afër përfundimit. ©Përshtati në shqip LAPSI.al
