Nga Washington Post/ Mijëra shqiptarë po protestojnë kundër një resorti luksoz të planifikuar të ngrihet në një rrip të paprekur të bregdetit mesdhetar dhe të mbështetur nga vajza e Presidentit Donald Trump, Ivanka Trump dhe bashkëshorti i saj, Jared Kushner.
Protestat, të cilat ngrenë shqetësimin në lidhje me ruajtjen, transparencën dhe lidhjet e projektit me familjen Trump, filluan të dielën, pasi makineri të rënda filluan të punonin në projektin, i cili ka dy pjesë: një zhvillim përgjatë bregdetit Adriatik dhe një tjetër resort në ishullin e pabanuar të Sazanit aty pranë.
Në një intervistë që u botua po atë ditë, Ivanka Trump foli gjatë për projektin, duke e quajtur atë "kulminacionin e të gjithë përvojës sime në pasuri të paluajtshme".
"Është një ishull privat i pabesueshëm dhe i bukur prej 1,400 hektarësh në mes të Mesdheut", tha ajo në podcastin e David Senra, duke përshkruar se si ajo dhe Kushner u bënë të vetëdijshëm për zonën.
“Ishim në varkën e një miku dhe ndaluam për të notuar. Në fakt, kështu e gjetëm. Notuam deri në ishull, bëmë një shëtitje - zbathur gjatë gjithë rrugës, deri në majë. Dhe thjesht u magjepsëm. Dhe mbeti me ne që atëherë.”
Protestuesit në Shqipëri, përfshirë ambientalistët, thonë se toka bregdetare e synuar për zhvillim është ndër më të pastrat dhe më të rëndësishmet ekologjikisht të Mesdheut, duke përfshirë duna bregdetare shekullore, laguna, pyje dhe këneta që shërbejnë si habitate për jetën e egër të larmishme.
Projekti është një “zhdukje e natyrës”, thotë Joni Vorpsi, një protestues dhe anëtar i Mbrojtjes dhe Ruajtjes së Mjedisit Natyror në Shqipëri.
Taulant Bino i Shoqatës Ornitologjike Shqiptare tha se zona është një “korridor zogjsh” që është “jashtëzakonisht i rëndësishëm” për speciet migratore. Një projekt me ndërtesa të larta "nuk përputhet fare me statusin e zonës së mbrojtur sepse nuk ka të bëjë fare me peizazhin që kemi trashëguar në zonë", tha ai.
Protestat vazhduan në ditën e pestë të enjten, me tabela që kritikonin Trump dhe Kushner dhe të tjera që godisnin kryeministrin shqiptar Edi Rama, i cili është anëtar i Bordit të Paqes të Trump.
"Asnjë parajsë turistike nuk është ndërtuar mbi jetë të shkatërruara", shkruhej në një tabelë. Një tjetër tregonte çiftin Kushner - Trump duke shëtitur një qen me fytyrën e Ramës.
Aktivistët argumentojnë se qeveria shqiptare po ndryshon ose po anashkalon ligjet mjedisore për përfitimin e tyre personal. Një tjetër poster tregonte udhëheqësin shqiptar duke i dhënë Ivanka Trump një çelës të etiketuar "Zvërneci", duke thënë "Shijoje!"
"Shqipëria nuk është në shitje", tha Sidorela Vatnikaj, një aktiviste në protestën e së enjtes. Ajo tha se demonstruesit synojnë të “shfuqizojnë projektin që nuk ishte publik” dhe “të shfuqizojnë këtë ideologji kur një autokrat mund të vendosë se çfarë mund të bëjë me tokën dhe të drejtat tona”. Ajo gjithashtu dëshiron që qeveria të shfuqizojë ligjet që lejojnë ndërtimin në tokë të mbrojtur.
“Ne jemi këtu për të protestuar për të drejtat tona, por edhe për të ndërtuar një imagjinatë kolektive se një Shqipëri tjetër pa autokratë është e mundur”, tha ajo.
Rama ka përdorur mediat sociale për të mbrojtur projektin dhe për të qortuar kritikët e tij.
Ai e ka përshkruar projektin si nxitjen që Shqipëria, një ish-shtet komunist, ka nevojë për t'u bërë një lojtar kryesor në industrinë turistike luksoze që po përfiton ekonomikisht pjesë të tjera të Ballkanit.
“Ne nuk duam dhe nuk mund të jemi një destinacion turistik me kosto të ulët”, tha Rama në vitin 2023. “Për ta sqaruar, ajo që mund të gjenerojnë 400 jahte është e barabartë me atë që mund të fitohet nga 40,000 vizitorë me kosto të ulët.”
Përfaqësuesit e Affinity Projects të Ivanka Trump dhe Kushner nuk iu përgjigjën menjëherë një kërkese për koment.
Ndër zonat më të ndjeshme të përcaktuara për zhvillim është zona bregdetare ekologjikisht e ndjeshme e Zvërnecit.
Ky segment i bregdetit shqiptar ka qenë i ndaluar për zhvilluesit si një peizazh i mbrojtur, me shenja që madje ndalojnë kampingun, tregoi një udhëtim i Washington Post në vend në vitin 2024. Qeveria shqiptare në vitin 2024 ndryshoi ligjin për t'i bërë vend objekteve turistike të nivelit të lartë "5 yje ose më shumë".
Të enjten, Rama postoi një video të firmës që ai tha se "investitorët e Zvërnecit kanë kontraktuar" për arkitekturën e peizazhit, duke thënë se "ekipi i yjeve" "nuk do të sjellë kurrë pasoja negative për natyrën, përkundrazi, ata do të sjellin një nivel harmonie" midis natyrës dhe zhvillimit. Ai aludoi për "4 miliardë eurot e investitorëve që forca të caktuara po bëjnë çmos për t'i hequr nga duart e Shqipërisë"
Protestuesit po bëjnë thirrje për më shumë transparencë në lidhje me përfshirjen e Affinity Partners, kompanisë private të kapitalit që Kushner krijoi pasi vjehrri i tij humbi garën për rizgjedhje në vitin 2020. Kushner mori 3 miliardë dollarë financim, sipas dosjes së kompanisë në Komisionin e Letrave me Vlerë, duke përfshirë 2 miliardë dollarë nga fondi sovran i pasurisë i Arabisë Saudite. Megjithëse Kushner fillimisht sugjeroi se do të vinte pjesën më të madhe të parave në zhvillim në Izrael, ai e ka kthyer vëmendjen te vendet e Ballkanit, përfshirë Serbinë.
Në fund të vitit të kaluar, firma private e kapitalit e Kushner planifikoi të ndihmonte në zhvillimin - dhe më pas u tërhoq - e një projekti luksoz prej 500 milionë dollarësh me një hotel të markës Trump, apartamente luksoze, dyqane dhe një muze në një ish-shtab ushtarak jugosllav në kryeqytetin e Serbisë. Mes polemikave mbi mbrojtjen e trashëgimisë kulturore dhe akuzave për korrupsion serb, Affinity Partners u tërhoq nga projekti, duke thënë në një deklaratë se "projektet kuptimplote duhet të bashkojnë në vend që të ndajnë".
Qeveria shqiptare dha miratimin paraprak për projektin e Ishullit Sazan të propozuar nga Kushner në fund të vitit 2024.
Në një intervistë me The Post në vitin 2024, Kushner pranoi se përfitoi nga marrëdhëniet e zhvilluara gjatë kohës që ishte në qeveri, por bëri dallimin midis shitjes së ekspertizës dhe krijimit të një kompanie investimi.
"Shumë njerëz" largohen nga qeveria dhe "ata në një farë mënyre shesin shërbimet e tyre, e dini, bazuar në marrëdhëniet e tyre. Unë nuk doja ta bëja këtë", tha Kushner. "Unë gjithmonë kam qenë investitor". ©Përshtati në shqip LAPSI.al
