Presidenti amerikan Donald Trump ka paralajmëruar një valë të re presioni ekonomik ndaj Iranit, të cilën e ka quajtur “Dita D ekonomike”. Masa synon të godasë jo vetëm Iranin, por edhe çdo shtet apo kompani që vazhdon të bëjë biznes me Teheranin.
Kërcënimi vjen në një moment kur konflikti SHBA-Iran duket i bllokuar. Gati gjashtë muaj pas premtimeve të Trumpit për një fitore të shpejtë, një zgjidhje ushtarake apo marrëveshje negociuese ende nuk duket pranë.
Detajet e fushatës së re nuk janë bërë ende publike. Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, pritet t’i shpjegojë masat më 24 gusht. Ai ka paralajmëruar se Washingtoni mund të marrë masa ndaj çdo vendi që, sipas tij, i siguron Iranit një rrugëdalje ekonomike.
“Kushdo që vazhdon të bëjë biznes me Iranin, të transferojë para, të blejë naftën iraniane apo të kryejë transport detar me të, do të përballet me fuqinë e plotë të Thesarit dhe qeverisë amerikane”, ka deklaruar Bessent.
Zëvendëspresidenti JD Vance e ka cilësuar presionin ekonomik si një fazë të re të konfliktit dhe si mjetin më efektiv për të arritur objektivat amerikane.
Irani është mësuar me sanksionet
Teherani është përballur me sanksione amerikane për dekada. Presioni u shtua ndjeshëm pasi administrata e parë Trump u tërhoq nga marrëveshja bërthamore e vitit 2015 dhe rivendosi sanksione të gjera ndaj Iranit.
Në konfliktin aktual, SHBA-të ka ndërmarrë tashmë një fushatë të quajtur “Economic Fury”, që kombinon sanksionet financiare me një bllokadë detare ndaj porteve iraniane.
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se Irani ka zhvilluar mekanizma për t’iu shmangur kufizimeve. Sipas tyre, Teherani përdor anije të fshehta për transportin e naftës, kompani ndërmjetëse dhe rrjete tregtare që ndryshojnë vazhdimisht.
Ekspertët thonë se sa herë që një kanal mbyllet, Irani përpiqet të krijojë një tjetër.
SHBA-të mund të godasin edhe aleatët
Pika më e rëndësishme e strategjisë së re amerikane është se presioni mund të shtrihet përtej Iranit.
Washingtoni mund të vendosë sanksione ndaj institucioneve financiare dhe kompanive në vende të treta që ndihmojnë Iranin të shesë naftë, të transferojë para ose të anashkalojë sistemin financiar amerikan.
Në shënjestër mund të përfshihen edhe vende që kanë marrëdhënie të rëndësishme me SHBA-të, si Turqia dhe Iraku, ndërsa Kina paraqet një sfidë edhe më të madhe.
Ekspertët vlerësojnë se suksesi i kësaj fushate do të varet kryesisht nga gatishmëria e këtyre vendeve për t’iu bindur kërkesave amerikane. Për shumë institucione financiare, kërcënimi i humbjes së aksesit në dollarin amerikan mund të jetë shumë i kushtueshëm.
Por është e paqartë nëse Kina dhe shtete të tjera do të pranojnë të ndjekin politikën e Uashingtonit ndaj Iranit.
A mund të funksionojnë sanksionet?
Sanksionet mund ta rëndojnë më tej ekonominë iraniane, të kufizojnë të ardhurat nga nafta dhe ta vështirësojnë aksesin e Teheranit në sistemin financiar ndërkombëtar.
Por problemi për administratën Trump është se Irani tashmë jeton nën një regjim shumë të ashpër sanksionesh dhe ka mësuar t’u përshtatet atyre.
Ekspertët e cituar nga BBC paralajmërojnë se masat e reja mund të zgjerojnë “rrezen ekonomike” të sanksioneve, por nuk është e sigurt se do ta detyrojnë Iranin të ndryshojë kurs.
Sipas Imran Bayoumi, ekspert i gjeostrategjisë në Këshillin Atlantik, njoftimi i ri duket më shumë si shenjë e frustrimit të SHBA-ve pasi mjetet e tjera nuk kanë dhënë rezultatin e dëshiruar.
Pyetja kryesore, sipas tij, mbetet se çfarë synon realisht administrata Trump të arrijë në Iran.
Nëse Kina, Turqia, Iraku dhe vende të tjera vazhdojnë të tregtojnë me Teheranin, aftësia e Iranit për të shmangur sanksionet mund të mbetet e konsiderueshme.
Për këtë arsye, “Dita D ekonomike” mund të shkaktojë dëme të mëtejshme ekonomike në Iran, por pa një strategji më të gjerë politike dhe diplomatike, nuk është e qartë nëse presioni i ri do të jetë i mjaftueshëm për të ndryshuar sjelljen e Teheranit.
