Teksa udhëheqësit e NATO-s përgatiten për një samit në Turqi javën e ardhshme, planet për një samit të aleancës në Shqipëri vitin e ardhshëm janë vënë në dyshim për shkak të rezistencës nga administrata Trump dhe pakënaqësisë mes anëtarëve të NATO-s me shpenzimet e ulëta të Tiranës për mbrojtjen. Lajmin e konfirmuan për Reuters një diplomat i NATO-s, një zyrtar evropian dhe tre persona të njohur me çështjen.
Një projekt-deklaratë për samitin e NATO-s javën e ardhshme në Ankara nuk përmendi mbajtjen e takimit të ardhshëm në Shqipëri, pavarësisht një deklarate të mëparshme se ai do të zhvillohej atje, thanë këta persona.
Ky veprim vjen teksa anëtarët evropianë të NATO-s kërkojnë t’i tregojnë Presidentit të SHBA-së Donald Trump në Ankara se kanë bërë përparim në premtimet për shpenzimet e mbrojtjes dhe se kanë shmangur përplasjet e hapura me udhëheqësin amerikan.
Pasiguria mbi fatin e samitit të aleancës në Shqipëri vjen gjithashtu pasi Reuters raportoi në prill se NATO po shqyrton përfundimin e praktikës së saj të fundit të mbajtjes së samiteve vjetore, një veprim që mund të shmangte takime potencialisht të tensionuara me Trump gjatë mandatit të tij.
Një nga njerëzit e njohur me diskutimet tha se shpenzimet e mbrojtjes së Shqipërisë janë të tilla që nëse NATO mban një samit në vend në vitin 2027, Trump mund të mërzitet, duke provokuar tituj negativë.
Një diplomat evropian tha se versioni i fundit i tekstit vëren se udhëheqësit mezi presin takimin e tyre të radhës, pa specifikuar një kohë apo vend.
“Draftet janë drafte, jo vendime”, tha një zëdhënës i qeverisë shqiptare për Reuters kur u pyet për mungesën në draft-deklaratë, e cila është në proces negociatash dhe mund të ndryshojë.
Shtëpia e Bardhë nuk pranoi të komentojë. Një zyrtar i NATO-s tha se nuk kishin asnjë koment të menjëhershëm.
Vëmendja te shpenzimet e mbrojtjes
Vitet e fundit, deklaratat zyrtare në samitet e NATO-s zakonisht kanë bërë referencë të qartë për vendndodhjen e samitit pasues.
Në një samit në Hagë vitin e kaluar, udhëheqësit thanë në deklaratën e tyre se “ne mezi presim takimin tonë të radhës në Turqi në vitin 2026, i ndjekur nga një takim në Shqipëri”.
Në të njëjtin samit, udhëheqësit e NATO-s iu përgjigjën kërkesave të Trump duke u zotuar të shpenzojnë 5% të PBB-së për mbrojtjen dhe masa të lidhura me të brenda një dekade.
Vendet premtuan të shpenzojnë 3.5% të PBB-së për mbrojtjen thelbësore - siç janë trupat dhe armët - dhe 1.5% për masa më të gjera të lidhura me mbrojtjen, siç është siguria kibernetike.
Por, teksa shumë vende të NATO-s kanë rritur buxhetet e tyre të mbrojtjes gjatë muajve të fundit, disa vende kanë hasur vështirësi të përmbushin objektivin e mëparshëm të aleancës për të shpenzuar 2% të PBB-së për mbrojtje.
“Kur shikoni të gjithë 2%-in, pothuajse të gjithë aleatët janë në 2%”, tha Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, në një konferencë për shtyp në fillim të këtij muaji.
"Vitin e kaluar, Shqipëria, Çekia, Sllovenia nuk ishin, por ato janë zotuar qartë të arrijnë më shumë se 2% këtë vit. Dhe pastaj këto tre vende, kur shikon pamjen e përgjithshme, është një numër vërtet i vogël", - tha ai.
Shqipëria planifikon masa për të përputhur zotimin e NATO-s
Qeveria e Shqipërisë tha në një deklaratë për Reuters se po “përfundonte masat e nevojshme fiskale për të përafruar shpenzimet e mbrojtjes dhe ato që lidhen me mbrojtjen të Shqipërisë për vitin 2026 me trajektoren e rënë dakord nga aleatët e NATO-s në Samitin e Hagës”.
“Sapo të miratohen këto masa në ditët në vijim, shpenzimet e mbrojtjes dhe të lidhura me mbrojtjen të Shqipërisë për vitin 2026 do të arrijnë në 2.6% të PBB-së, në përputhje me Metodologjinë e Shpenzimeve të Mbrojtjes të NATO-s. Nga kjo, 2.2% e PBB-së përfaqëson shpenzimet bazë të mbrojtjes, ndërsa 0.4% e PBB-së përfaqëson shpenzime të tjera të lidhura me mbrojtjen dhe sigurinë”, shtoi ajo.
Një diplomat evropian tha se Shqipëria në fund të fundit mund të organizojë një samit.
"Ata po shtojnë intensitetin, do të shohim se ku do të përfundojnë", tha diplomati, duke shtuar: "Unë ende besoj se samiti i ardhshëm do të jetë në Shqipëri".
©Raportimi nga Lili Bayer dhe Andrew Gray në Bruksel, Gram Slattery në Uashington dhe Fatos Bytyci në Tiranë; Raportim shtesë nga Sabine Siebold në Berlin; Redaktimi nga Andrea Ricci. /Përshtati në shqip LAPSI.al
