Nga Ariel Brunner*/ Shkatërrimi i ekosistemit Vjosë - Nartë në Shqipëri nuk është lajm i rremë siç pretendon kryeministri i Shqipërisë Edi Rama. Është realitet. E di, sepse isha atje kur filloi.
Më 7 maj, rrugët e Tiranës ishin të qeta. Shoqata për Ruajtjen dhe Mbrojtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA), partner i BirdLife International, priste 19 ekspertë të ruajtjes së mjedisit nga Partnerët Evropianë të BirdLife për një konferencën tonë vjetore. Ne shkuam me kolegët tanë në deltën e Vjosës, deltën e fundit të lumit me rrjedhje të lirë në Mesdhe dhe një strehë për më shumë se 200 lloje zogjsh, duke përfshirë flamingot dhe pelikanët dalmatë, breshkat e detit që folezojnë dhe fokat mesdhetare, të cilat janë në rrezik kritik. Mendonim se kishim shkuar për të inspektuar një aeroport të ndërtuar në kundërshtim të hapur me ligjin në mes të kënetave.
Për tmerrin tonë, hymë drejt e në një kantier të ri e të gjerë ndërtimi në zemër të zonës së mbrojtur. Pamë ekskavatorë që po shkatërronin plazhin. Kamionë që hidhnin zhavorr dhe hapnin rrugë përmes dunave të lashta dhe pyjeve me pisha. Një shpues ishte në punë në shpatin e kodrës. Asnjë licencë e afishuar, asnjë kompani e emërtuar, asnjë leje mjedisore e asnjë lloji.
Ne vepruam menjëherë. Të nesërmen në mëngjes, më 8 maj, i shkrova kryeministrit dhe ministrit të tij të mjedisit, duke i paralajmëruar për dëme serioze dhe pjesërisht të pakthyeshme. Ne njoftuam Komisionin Evropian, delegacionet e BE-së në Tiranë dhe shtypin.
PPNEA, OJQ-ja më e vjetër mjedisore në vend, tashmë në vitin e saj të 35-të, udhëhoqi situatën nga terreni. Së pari me protesta në vend më 15 maj, pastaj jashtë Ministrisë së Mjedisit më 26 maj, dhe më pas përsëri në atë vend me banorët vendas më 30 maj. Në momentin e protestës së tretë, vendi ishte i rrethuar me tela me gjemba dhe rojet i keqtrajtuan në mënyrë agresive demonstruesit. Një video e një burri që e zvarrisnin u përhap në internet. Brenda disa ditësh, historia u bë globale dhe kur media e lidhi përdhosjen me një skemë masive të pasurive të paluajtshme të mbështetur nga vajza e Presidentit të SHBA-së Donald Trump, Ivanka, dhe dhëndri i tij, Jared Kushner, shkalla e korrupsionit të mundshëm doli menjëherë në pah.
Kjo është më e madhe se zogjtë. Një ligatinë e mbrojtur u përket të gjithëve. Nuk është një pasuri që një qeveri mund t'ia shesë një miliarderi të huaj në errësirë. Ajo që po ndodh në Vjosë - Nartë është një provë e diçkaje më themelore: nëse institucionet e Shqipërisë ekzistojnë për t'i shërbyer popullit të saj, apo për t'u shërbyer marrëveshjeve të saj. Shqipëria dëshiron të bashkohet me Bashkimin Evropian, një klub me rregulla, të ndërtuar mbi premisën se qeveritë janë përgjegjëse ndaj qytetarëve dhe ligji ka një domethënie. Vjosë-Narta është një provë pikërisht për këtë premisë.
Tani bota po shikon me qindra mijëra protestues që mbushin rrugët e Tiranës. Buldozerët janë tërhequr, gardhet janë larguar dhe laguna e Nartës është rilidhur me detin. Mirë. Por dunat e rrafshuara, pyjet e prera dhe zhavorri i derdhur mbi rërë nuk shërohen vetë. Një tërheqje taktike, e cila do të lejonte që vandalizmi të rifillonte sapo të fikeshin kamerat, nuk është mjaftueshëm e mirë.
Dëmi duhet të riparohet dhe e ardhmja e terrenit duhet të sigurohet që kjo sagë të marrë fund vërtet.
Vetë ligji ka filluar të zbatohet. Prokuroria Speciale e Shqipërisë kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar ka ngrirë asetet e kompanisë së tokës të mbështetur nga Kushner, e cila qëndron pas skemës, një pjesë e një hetimi në zgjerim për mashtrim me pronat në vendpushimin prej 4 miliardë dollarësh, siç ka raportuar Projekti i Raportimit të Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit. Protesta publike nxit sundimin e ligjit dhe duhet të pasojë procesi i rregullt ligjor.
Po, algoritmet e mediave sociale kanë amplifikuar postimet keqdashëse, të cilat përmbajnë ndyrësi antisemite dhe konspiracion të egër. Asnjë nga këto nuk e ndryshon atë që pashë. Imazhet janë në telefonin tim dhe në ato të kolegëve të mi nga 19 vende. Mes nesh ishte një profesor i shquar i drejtësisë, disa nga ornitologët më të mirë të Evropës dhe ambientalistë të përkushtuar me dekada përvojë. Fytyrat tona janë publike, emrat tanë janë të njohur, duart tona janë të pastra. Ne nuk jemi as robotë dhe as agjentë të huaj.
Pra, jo, Kryeministër Rama, nuk po përballeni me luftë asimetrike nga armiqtë e Shqipërisë. Po përballeni me fakte. Dhe kur i mohoni ato, njerëzit zemërohen. Zogjtë nuk njohin kufij dhe as ne. Nëse zbatoni ligjin dhe ndërtoni një ekonomi që mbron në vend që të shfrytëzojë trashëgiminë natyrore të popullit tuaj, do të gjeni tek PPNEA dhe BirdLife partnerë të ndershëm. Do të mirëprisja takimin tuaj ballë për ballë. Deri atëherë, ne do të vazhdojmë t'i japim zë natyrës, duke iu përmbajtur në mënyrë të rreptë fakteve që rrjedhin nga ADN-ja jonë.
*Ariel Brunner është Drejtor Rajonal i BirdLife International, një nga partneritetet më të mëdha në botë për ruajtjen e natyrës. Ai ka kaluar më shumë se 20 vjet duke avokuar për ligje më të forta për natyrën në të gjithë Evropën dhe Azinë Qendrore.
©Marrë nga Al Jazeera, përshtati në shqip LAPSI.al
