Në të njëjtën ditë kur Komisioni Europian publikoi raportin vjetor për sundimin e ligjit në Shqipëri, ku ngrinte shqetësime për pavarësinë e institucioneve, funksionimin e drejtësisë dhe klimën e investimeve, një tjetër sinjal kritik erdhi nga mediat europiane.
Gazetari Louis Auge i kushton një analizë të detajuar konfliktit që ka bllokuar Aeroportin e Vlorës, duke e trajtuar atë jo thjesht si një mosmarrëveshje mes dy ortakëve privatë, por si një provë të besueshmërisë institucionale të Shqipërisë në prag të negociatave për anëtarësim në Bashkimin Europian.
Artikulli rindërton të gjithë kronologjinë e përplasjes, nga konflikti mes Mabco-s, investitorit që zotëron 98% të koncesionit, dhe 2A Group me 2% të aksioneve, te vendimet e njëpasnjëshme të gjykatave që lanë jashtë kontrollit investitorin shumicë, mungesa e reagimit të institucioneve shtetërore dhe lidhjet që autori evidenton mes Valon Ademit, kompanive të tij dhe disa prej dosjeve më të rëndësishme të tenderëve publikë nën hetim.
Më tej, eureporter.co e vendos çështjen e Aeroportit të Vlorës në një kontekst më të gjerë, duke argumentuar se ajo ngjan me raste të mëparshme të investitorëve të huaj, si ai i Francesco Becchettit, dhe ngre pikëpyetjen nëse Shqipëria po krijon një model përsëritës konfliktesh që dëmton besimin e investitorëve dhe reputacionin e vendit në sytë e Bashkimit Europian. Më poshtë mund të lexohet i plotë artikulli me titullin origjinal: Përplasja për Aeroportin e Vlorës vë në provë besimin e investitorëve, ndërsa ora e anëtarësimit të Shqipërisë në BE vazhdon të ecë.
Një mosmarrëveshje për një nga projektet kryesore të infrastrukturës në Shqipëri po shfaqet si një provë e re për besueshmërinë institucionale të vendit, pikërisht në kohën kur Tirana po përpiqet të përshpejtojë rrugën drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian deri në vitin 2030.
Në qendër të çështjes është Aeroporti Ndërkombëtar i Vlorës, një projekt koncesionar që qeveria e kryeministrit Edi Rama e ka paraqitur vazhdimisht si një element kyç për zhvillimin ekonomik të Shqipërisë dhe për ambiciet e saj europiane. Aeroporti synohej të hapte një portë të re ndërkombëtare drejt bregdetit shqiptar në Adriatik. Në vend të kësaj, ai mbetet ende i papërfunduar, ndërsa afati i përfundimit, i parashikuar për shkurt 2026, ka kaluar prej kohësh. Ndërkohë, dy ortakët e projektit po përplasen për kontrollin e tij përmes sistemit gjyqësor shqiptar, të cilin njëri prej tyre tani pretendon se është përdorur kundër tij.
Investitori me 98% të aksioneve i nxjerrë jashtë nga partneri me 2%
Shoqëria koncesionare Vlora International Airport Sh.P.K. (VIA) është në pronësi shumicë të kompanisë zvicerane Mabco Constructions SA, e cila zotëron 98% të aksioneve dhe ka qenë financuesi kryesor dhe kontraktori i përgjithshëm i projektit. Pjesa e mbetur prej 2% zotërohet nga kompania shqiptare 2A Group Sh.p.k., e cila fillimisht ishte angazhuar për punimet e pistës dhe jo si investitor strategjik.
Sipas Mabco-s, ky raport pronësie është përmbysur përmes gjykatave shqiptare. Në gusht 2025, kompania zbuloi se 2A po pretendonte se kishte fituar 47% të kuotave të VIA-s, duke u mbështetur në një marrëveshje të pretenduar transferimi aksionesh, të cilën Mabco e konsideron të pavlefshme dhe të paautorizuar.
Si Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, ashtu edhe Qendra Kombëtare e Biznesit kanë konfirmuar më pas se një transferim i tillë nuk është kërkuar dhe as miratuar ndonjëherë, një procedurë e detyrueshme sipas marrëveshjes koncesionare që një transferim të prodhojë pasoja juridike.
Megjithatë, gjykatat shqiptare kanë vendosur një sërë masash të përkohshme sigurie, shpesh pa dëgjuar kompaninë, duke pezulluar të drejtën e votës së Mabco-s në VIA.
Mabco pretendon se, sa herë ka fituar në apel kundër këtyre masave, një gjykatë e shkallës së parë ka nxjerrë një tjetër vendim të përkohshëm, duke rivendosur kufizimet që sapo ishin rrëzuar.
Më 26 maj 2026, Mabco fitoi në Gjykatën e Lartë, por vetëm pak ditë më vonë, 2A arriti të siguronte masa të reja të përkohshme nga një gjykatë më e ulët, duke penguar sërish Mabco-n të rimerrte kontrollin operacional të projektit.
Rezultati praktik, sipas kompanisë, është se një aksioner minoritar me vetëm 2% të kuotave ka arritur të largojë nga kontrolli investitorin që zotëron 98% të projektit, duke përdorur sistemin gjyqësor si mekanizëm.
Qeverisja e bllokuar, projekti i paralizuar
Pasojat në terren kanë qenë konkrete.
Mabco thotë se është përjashtuar nga drejtimi i VIA-s, i është mohuar hyrja në kantier dhe përfaqësuesit e saj janë larguar në prani të zyrtarëve të Ministrisë së Infrastrukturës.
Kompania DAA International, e angazhuar për certifikimin dhe përgatitjen operacionale të aeroportit, thuhet se është penguar të hyjë në kantier, ndërsa pajisjet zjarrfikëse të nevojshme për certifikimin kanë mbetur të bllokuara për muaj të tërë në doganë.
Mabco ka kërkuar vazhdimisht një auditim të pavarur, të kryer nga një subjekt ndërkombëtar me reputacion, për të verifikuar faktet financiare dhe kontraktuale të konfliktit. Sipas kompanisë, një procedurë e tillë do të ishte praktikë standarde në një mosmarrëveshje të kësaj shkalle për një koncesion me rëndësi strategjike.
Këto kërkesa kanë mbetur pa përgjigje dhe, sipas Mabco-s, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, si partnere e shtetit në koncesion, nuk ka ndërmarrë asnjë angazhim domethënës për zgjidhjen e ngërçit gjatë pothuajse një viti.
Ndërkohë, Mabco ka depozituar një njoftim zyrtar për mosmarrëveshje kundër shtetit shqiptar, në bazë të Marrëveshjes Dypalëshe për Mbrojtjen e Investimeve mes Shqipërisë dhe Zvicrës.
Janë zhvilluar konsultime mes palëve, por deri tani Shqipëria e ka cilësuar çështjen si një konflikt privat mes ortakësh dhe jo si një problem që kërkon angazhim në nivel shtetëror.
Pjesë e një modeli më të gjerë?
Mosmarrëveshja për aeroportin vjen në një kontekst që është i njohur për ata që ndjekin Shqipërinë nga Brukseli.
Investimet e biznesmenit italian Francesco Becchetti në sektorin e medias dhe energjisë u përfshinë në hetime penale, sekuestrime asetesh dhe heqje licencash pas përplasjes së tij me qeverinë Rama. Më vonë, Becchetti fitoi një arbitrazh në ICSID kundër Shqipërisë me një dëmshpërblim mbi 100 milionë euro për shkelje të detyrimeve që burojnë nga marrëveshjet për mbrojtjen e investimeve.
Po ashtu, kompanisë çeke CEZ iu hoq licenca e shpërndarjes së energjisë elektrike në vitin 2013 pas një konflikti me autoritetet rregullatore, duke çuar në arbitrazh ndërkombëtar, i cili përfundoi me marrëveshje, por vetëm pasi dëmtoi reputacionin e Shqipërisë në sytë e investitorëve në sektorin e infrastrukturës.
Ndërkohë, janë ngritur edhe pikëpyetje mbi historikun e vetë 2A Group.
Kompania është themeluar nga Valon Ademi, ish-konsull nderi i Shqipërisë në Kosovë, i cili është gjithashtu përfaqësues ligjor i kompanisë kosovare Alko-Impex, shumica e aksioneve të së cilës zotërohen nga babai i tij.
Filiali shqiptar i Alko-Impex ka fituar 52 kontrata nga pushteti vendor me një vlerë prej rreth 25 milionë eurosh dhe është përballur me akuza publike për shkelje të procedurave të tenderimit dhe falsifikim dokumentesh, përfshirë edhe në një kontratë konsorciumi për ndërtimin e një segmenti të Unazës së Tiranës me vlerë rreth 450 milionë euro.
Ky projekt i Unazës është përfshirë në një nga hetimet më të rëndësishme të korrupsionit në Shqipëri.
SPAK ngriti akuza ndaj ish-zëvendëskryeministres Belinda Balluku në tetor 2025, duke e akuzuar për ndërhyrje në procedurat e prokurimit publik në shtatë projekte rrugore. Parlamenti më pas refuzoi t'i hiqte imunitetin, një vendim që ka tërhequr kritika edhe nga zyrtarët e Bashkimit Europian.
Administratori i Alko-Impex, Arbër Abazi, i cili sipas raportimeve ka lidhje familjare me Ballukun, iu kontrolluan banesa dhe zyrat nga SPAK dhe ai u mor në pyetje në prill 2026.
Pse kjo çështje ka rëndësi për Brukselin
Asgjë nga sa është paraqitur nuk provon se çështja e Aeroportit të Vlorës është diçka më shumë sesa një konflikt tregtar mes ortakëve.
Megjithatë, modeli që krijohet — një investitor i huaj shumicë i lënë jashtë kontrollit përmes një serie vendimesh të përkohshme gjyqësore, një kërkesë e pazgjidhur për verifikim të pavarur dhe një shtet partner që ka refuzuar të angazhohet për zgjidhjen e konfliktit — është pikërisht lloji i pasigurisë institucionale për të cilin zyrtarët e Bashkimit Europian kanë ngritur shqetësime gjatë procesit të anëtarësimit të Shqipërisë.
Ndërsa Tirana kërkon të bëhet pjesë e Bashkimit Europian brenda kësaj dekade, raste të tilla do të lexohen me shumë vëmendje në kryeqytetet europiane, jo vetëm si një mosmarrëveshje për një aeroport, por si një provë konkrete nëse gjykatat, autoritetet rregullatore dhe ministritë shqiptare mund të garantohen se do t'i trajtojnë investitorët e huaj në mënyrë të barabartë kur një projekt i madh hyn në konflikt.
Për momentin, aeroporti mbetet i papërfunduar, ndërsa investimi i Mabco-s, në praktikë, vazhdon të jetë jashtë kontrollit të vetë investitorit./ Eureporter.co
