Shqipëria hyn në fazën përfundimtare të procesit të anëtarësimit në BE nga një pozicion i fortë stabiliteti makroekonomik. Rritja ekonomike është ndër më të lartat në Europë, inflacioni mbetet i kontrolluar, borxhi publik është ulur dhe bilancet e jashtme janë përmirësuar.
Megjithëse këto kushte mbështesin anëtarësimin, konvergjenca afatgjatë me BE-në do të varet më shumë nga forcimi i institucioneve sesa nga stabilizimi i mëtejshëm makroekonomik.
Analiza gjen pak prova që anëtarësimi në BE shkakton inflacion të qëndrueshëm. Përvojat e Sllovenisë, Kroacisë dhe Bullgarisë tregojnë se inflacioni pas anëtarësimit është nxitur kryesisht nga goditjet globale, kërkesa e brendshme dhe çmimet e energjisë.
Kuadri aktual i Shqipërisë për shënjestrimin e inflacionit, politika monetare dhe shkalla e lartë e integrimit ekonomik me BE-në sugjerojnë se anëtarësimi ka pak gjasa të krijojë presione të qëndrueshme inflacioniste.
Përfitimet kryesore të anëtarësimit në BE burojnë nga reformat institucionale. Procesi i anëtarësimit kërkon një sistem gjyqësor më të pavarur, me më shumë transparencë, një administratë publike më profesionale dhe masa më të forta kundër korrupsionit.
Përvoja e zgjerimeve të mëparshme tregon se këto reforma rrisin besimin e investitorëve, ulin kostot, forcojnë të drejtat e pronës dhe mbështesin rritjen afatgjatë të produktivitetit. Edhe pse Shqipëria ka bërë progres, sfidat mbeten në kontrollin e korrupsionit, shtetin e së drejtës dhe llogaridhënien publike.
Tranzicioni sjell rreziqe, përfshirë emigrimin e fuqisë punëtore, presionin mbi bizneset e vogla, pabarazitë rajonale, rritjen e kostove të pronave dhe reduktimin e fleksibilitetit të pavarësisë politike.
Megjithatë, përvoja ndërkombëtare sugjeron se këto sfida zakonisht tejkalohen nga përfitimet afatgjata që sjell forcimi i institucioneve, qeverisja më e mirë dhe integrimi më i thellë në tregun e përbashkët europian.
Stabiliteti makroekonomik
Shqipëria ruan një nga pozicionet makroekonomike më të forta në Europë. E mbështetur nga këto kushte të favorshme, qeveria po ndjek reforma ambicioze me synimin për t’u anëtarësuar në Bashkimin Europian deri në vitin 2030. Rritja ekonomike pritet të mbetet e fortë, rreth 3.5–3.6% gjatë viteve 2025–2026, megjithëse rreziqet që vijnë nga mjedisi i jashtëm janë shtuar.
Shqipëria ka hapur të 33 kapitujt e negociatave dhe tre prej tyre tashmë janë mbyllur. Reformat janë të përqendruara në përmirësimin e klimës së biznesit, forcimin e kapitalit njerëzor, avancimin e dixhitalizimit dhe konsolidimin e shtetit të së drejtës.
Këto përpjekje mbështeten nga 922 milionë euro në kuadër të Planit të Rritjes së BE-së për Ballkanin Perëndimor. Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) ka publikuar projeksione ekonomike për Shqipërinë deri në vitin 2030, të cilat tregojnë prirje pozitive dhe sugjerojnë stabilitet makroekonomik.
Pavarësisht këtij progresi, mbeten sfida të rëndësishme strukturore. Rritja e produktivitetit vazhdon të jetë e kufizuar, të ardhurat për frymë mbeten dukshëm nën mesataren e BE-së dhe ende ekzistojnë boshllëqe në kapitalin njerëzor, qeverisje dhe në rregullimin e biznesit.
Inflacioni
Vetë anëtarësimi në Bashkimin Europian nuk pritet të shkaktojë një rritje të madhe ose të përhershme të inflacionit në Shqipëri.
Shqipëria nuk do ta adoptonte automatikisht Euron me hyrjen në BE, pasi ky është një proces i veçantë që kërkon përmbushjen e kritereve të inflacionit, disiplinës fiskale, stabilitetit të kursit të këmbimit dhe normave të interesit.
Përveç këtyre kritereve, merren parasysh edhe faktorë të tjerë që lidhen me integrimin dhe konvergjencën ekonomike. Tabela më poshtë paraqet afatin ndërmjet anëtarësimit në BE dhe adoptimit të Euros nga vendet që janë anëtarësuar së fundmi në Bashkimin Europian./ Monitor
