Two cases of espionage in Kosovo show the interest of the Serbian Security Information Agency (BIA) in people connected to radical Islamist circles – from collecting information to, according to the Kosovo Prosecution, identifying people who could serve as targets for contact and recruitment.
While experts say such activities may have security and counterterrorism purposes, they warn that they could also be part of a broader Belgrade strategy to create intelligence networks and expand political influence in Kosovo.
Kosovo authorities arrested Fehim Sali on August 13, on suspicion of committing the criminal offense of espionage, an offense punishable by at least five years in prison.
In the request of the Kosovo Special Prosecution for detention, which Radio Free Europe (REL) has seen, it is stated that Sali had provided a BIA official with information about the political situation in Kosovo and had identified members of the Kosovo Intelligence Agency.
According to the same document, he had also provided information about people "belonging to the Wahhabi sect", as well as other people "who he later proposed to the BIA official as possible targets for contact and recruitment".
The prosecution said that among the evidence there are transcripts of conversations "from which it results that the suspect has established and maintained contacts with the BIA official and has provided relevant information and various forms of assistance during the recruitment of other persons."
Sali, who is also a Serbian citizen, had traveled to Serbia. During a search of his home, four phones and 40,000 euros were found on him.
"The well-founded suspicion was also confirmed by the defendant's own statement, which describes in detail his incriminating actions, providing the ways and meeting places of communication and provision of information and assistance to the Serbian BIA," states the Special Prosecution's request for a 30-day detention, which the court approved.
What is Wahhabism?
REL approached Serbia's BIA regarding these allegations, but received no response.
This is not the only case.
In June of this year, the Basic Court in Pristina sentenced Hysri Selimi to six years in prison for espionage in favor of the BIA, for which, according to the indictment, he had worked for more than 15 years.
Selimi had traveled to Syria in late 2015 and joined the terrorist organization, the Islamic State. After returning to Kosovo, he had served a prison sentence for participating in terrorist organizations.
Prokuroria pretendoi se ai i kishte dhënë BIA-s informacione për numrin e shqiptarëve që iu bashkuan Shtetit Islamik, mënyrën e organizimit dhe veprimtarinë e tyre në Siri, si dhe informacione të tjera pas kthimit të tij në Kosovë.
Sipas aktakuzës, për këto të dhëna ai merrte nga BIA deri në 700 euro në muaj. Selimi i mohoi akuzat dhe u deklarua i pafajshëm.
Predrag Petroviq nga organizata joqeveritare Qendra e Beogradit për Politika të Sigurisë (BCBP) vlerëson se mbledhja e të dhënave për grupe të radikalizuara mund të shpjegohet me interesat e sigurisë së Serbisë.
Megjithatë, eksperti për siguri dhe politikë të jashtme me bazë në Uashington, Adrian Shtuni, thotë se çështja duhet parë edhe në kontekstin më të gjerë të veprimtarisë së shërbimeve serbe në Kosovë.
Shtuni, bashkëpunëtor i Qendrës Ndërkombëtare për Luftimin e Terrorizmit, thotë për REL-in se të dhënat e inteligjencës për rrjetet ekstremiste islamiste dhe tendencat e radikalizimit kanë vlerë të qartë për luftën kundër terrorizmit dhe monitorimin e kërcënimeve.
Por, sipas tij, rastet e Salit dhe Selimit – të parë së bashku me prioritetet më të gjera të Serbisë në Kosovë – “tregojnë për objektiva që shkojnë përtej kësaj”.
“BIA serbe dhe shërbimet e lidhura me të e shohin Kosovën si një çështje kyç të sigurisë kombëtare dhe jo si një objektiv të zakonshëm të inteligjencës së jashtme”, thotë Shtuni.
Në këtë kontekst, ai shton se operacionet e lidhura me Salin dhe Selimin duhet parë edhe si pjesë e prioriteteve më të gjera që synojnë “ruajtjen e politikës së mosnjohjes së Kosovës, ndërtimin dhe zgjerimin e levave të ndikimit në Kosovë dhe kufizimin e konsolidimit të Kosovës si shtet sovran”.
Petroviq, ndërkaq, vlerëson se Serbia e “mbivlerëson” rrezikun nga terrorizmi i dhunshëm dhe ekstremizmi që mund të burojnë nga komunitetet selefiste, me qëllim që vendeve perëndimore t’ua paraqesë rajonin si një hapësirë me potencial destabilizues, por edhe si një kërcënim të mundshëm për vetë Evropën.
“Në njëfarë mënyre, duket sikur luajnë me kartën e frikës që ende ekziston lidhur me këtë çështje”, thotë Petroviq për REL-in.
A po përpiqet BIA t’i forcojë rrjetet selefiste në Kosovë?
Një burim brenda Prokurorisë së Kosovës i tha REL-it se shërbimi serb i inteligjencës “punon aktivisht për krijimin e një imazhi më negativ për Kosovën” dhe se një nga mënyrat për ta bërë këtë është “forcimi i rrjeteve selefiste/vehabiste dhe nxitja e formimit të grupeve më të mëdha”.
“Qëllimi është të fuqizohet një narrativ i caktuar dhe t’i paraqitet bashkësisë ndërkombëtare, duke pretenduar se në Kosovë ekzistojnë rrjete vehabiste dhe se, për këtë arsye, vendi nuk është në gjendje të funksionojë vetë si shtet demokratik”, tha burimi.
REL-i nuk ka mundur ta konfirmojë në mënyrë të pavarur pretendimin se BIA po përpiqet t’i forcojë rrjete të tilla në Kosovë.
Adrian Shtuni thotë se duhet bërë një dallim i qartë mes mbledhjes së të dhënave të inteligjencës dhe monitorimit të zhvillimeve brenda komuniteteve të radikalizuara, në njërën anë, dhe identifikimit e propozimit të rekrutëve të mundshëm me qëllim zgjerimin e një rrjeti agjentësh, në anën tjetër.
“Kjo është tabloja më e gjerë, e cila përputhet me mënyrën se si shtetet me mosmarrëveshje të pazgjidhura territoriale zakonisht e orientojnë punën e shërbimeve të tyre të inteligjencës”, thotë ai.
Shtuni vë në pah se nga viti 2024 deri më 2026, autoritetet e Kosovës kanë arrestuar persona me profile të ndryshme nën dyshimin se kanë bashkëpunuar me shërbimin serb të inteligjencës.
Sipas pretendimeve të organeve hetuese të Kosovës në këto raste, të dyshuarit ishin angazhuar, mes tjerash, për mbledhjen e të dhënave operative të policisë, identifikimin e zyrtarëve të Agjencisë së Kosovës për Inteligjencë, ndikimin në narrativët për ngjarjet e periudhës së luftës, mbledhjen e informacioneve politike dhe të situatës në terren, si dhe komprometimin e institucioneve.
Në mesin e personave që përballen me akuza për spiunazh para organeve të drejtësisë në Kosovë janë edhe Bojan Jevtiq, toger i Policisë Kufitare të Kosovës, dhe Jellena Gjukanoviq, e cila kishte punuar në Organizatën për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë (OSBE) në Kosovë.
Pse rrjetet selefiste janë me interes për BIA-n?
Predrag Petroviq nga BCBP-ja thotë se Kosova dhe Bosnje e Hercegovina janë dy nga vatrat kryesore në Ballkanin Perëndimor ku është shfaqur ekstremizmi islamist dhe se interesimi i shërbimit serb të inteligjencës për këtë fenomen nuk është i ri.
“Qëllimi është që, përmes personave që keni rekrutuar, të fitoni njohuri për aktivitetet e tyre, në mënyrë që të mund t’i parandaloni rreziqet dhe kërcënimet ndaj sigurisë së Serbisë, sepse komuniteti vehabist është identifikuar si një mjedis nga i cili potencialisht mund të dalin ekstremistë të dhunshëm, madje edhe terroristë”, thotë Petroviq.
Një interes tjetër i shërbimit serb të inteligjencës për mbledhjen e informacioneve rreth rrjeteve islamiste, sipas Petroviqit, është mundësia që këto të dhëna t’i ndajë me shërbimet perëndimore të sigurisë, për të cilat kjo çështje është lart në listën e prioriteteve.
“Komunitetet selefiste apo vehabiste janë nën vëzhgimin e vazhdueshëm të këtyre shërbimeve të sigurisë. Në këtë mënyrë, shërbimi serb pozicionohet si një partner relevant për shkëmbimin e informacioneve dhe si një aktor që mund të ketë të dhëna të rëndësishme nga terreni”, thotë Petroviq.
Shtuni, në anën tjetër, vlerëson se rekrutimi brenda rrjeteve radikale islamiste mund të tregojë edhe për përpjekje për “instrumentalizimin e tyre në funksion të objektivave të Serbisë apo të shërbimit të inteligjencës, çka shkon përtej monitorimit pasiv të zhvillimeve të sigurisë”.
“Maintaining agent networks within sensitive social and religious circles creates opportunities for future influence, destabilization or exploitation of crises. As explained earlier, this fits with longer-term patterns of action of Serbian intelligence services in Kosovo, which aim to limit the full consolidation of Pristina’s authority and create or exploit instability when this serves broader interests,” he says.
Shtuni emphasizes that an eventual penetration of the Serbian BIA into radical Islamist networks in Kosovo could have consequences for Kosovo's internal security, interethnic relations and the already fragile relations between Kosovo and Serbia. /Taken from Radio Free Europe
