The Special Court for Corruption and Organized Crime, GJKKO, adopted a new regulation on July 17 that sets out guidelines for security and conduct in its premises. This decision, accompanied by a voluminous 532-page commentary, simultaneously affects media and journalist access to the court.
In a separate section dedicated to media relations, the commentary entry, written by judge and acting president of the GJKKO, Erjon Bani, asserts that the transparency of justice is “a constitutional value” in a democratic society. However, the document adds that the new restrictions are not aimed at censorship, but rather aim to achieve “a balance between the transparency of judicial activity, the protection of fundamental rights and the guarantee of institutional security.”
Despite this justification, the translation of these principles into concrete restrictive articles has raised the alarm of journalists and media organizations. What the court calls an “integrated system of institutional governance” is seen by journalists on the ground and media organizations as an attempt at censorship and restriction of freedoms.
Field reporters and organizations point out that these rules go beyond the need for solemnity and security. They criticize the lack of prior consultation with the media and journalists, and also raise concerns that, in addition to the accreditation requirement, the regulation has a series of bureaucratic authorization requirements for attending hearings that should be public, hindering the work of journalists. They also say that the regulation duplicates the guidelines for communication with the media, adopted after lengthy consultations by the High Judicial Council.
“We are not against rules that guarantee the proper conduct of the judicial process. On the contrary, we believe that they are necessary. But any restrictions must be proportionate, justified and based on the law,” Isa Myzyraj, a representative of the Association of Journalists of Albania (AGSH), told BIRN.
The Union of Albanian Journalists (UGSH) was the harshest in its stance, seeing the regulation as a guide to violating the Constitution and freedom of expression.
"These two documents instruct and order how journalists are prevented from reporting and broadcasting, but mainly how they are limited from recording the facts that occur in court," says a public statement from the UGSH.
Kryetari i Gjykatës, Erjon Bani nuk iu përgjigj pyetjeve të BIRN deri në publikimin e këtij shkrimi.
Hyrje me autorizim
Ndryshe nga praktika e deritanishme e dyerve të hapura për seancat publike, rregullorja e re kushtëzon praninë e medias me kërkesa specifike kohore, pavarësisht nëse gazetari është i pajisur me një kartë akreditimi me afat 1-vjeçar.
Sipas nenit 93, pika 3 e rregullores, përfaqësuesit e medias duhet të paraqesin kërkesë pranë administratës së Gjykatës “jo më vonë se 24 orë përpara zhvillimit të saj, nëpërmjet formularit elektronik”. Të njëjtat afate zbatohen edhe për kërkesat për regjistrim filmik, fotografim apo transmetim.
Për gazetarët që mbulojnë çështjet e gjyqësorit, kjo kërkesë përbën një bllokim për mbulimin e seancave dhe një ngarkesë burokratike të pajustifikuar, e cila bie sipas tyre ndesh me Kushtetutën.
“Unë duhet të jem e lirë të ndjek ato seanca që më lejon ligji,” tha Klodiana Lala, gazetare e televizionit News 24 për BIRN, ndërsa shtoi se kërkesa për autorizime dhe formularë ishte një ngarkesë burokratike që e bënte të pamundur punën.
“Unë mund të ndjek 10 seanca në ditë, a mund ta bëj unë këtë për secilën? Është e pamundur”, theksoi ajo.
Gazetari Armand Bajrami i televizionit A2 është gjithashtu kritik.
Ai vuri në dukje se miratimi paraprak për ndjekjen e një seance – kur Kushtetuta dhe kodet garantojnë gjyqe publike – si dhe aplikimi i një rotacioni që i jep gjykatës rol aktiv në përzgjedhjen e gazetarëve, “kufizon drejtpërdrejt dhe në mënyrë të pajustifikuar të drejtën kushtetuese të publikut për informim”.
Një zyrtar i GJKKO-së, në kushte anonimati, sqaroi se kërkesat për autorizim do të aplikohen vetëm për rastet specifike kur sallat mund të jenë të pamjaftueshme. Ai tha se pika 3 e nenit lidhej me pikën 2 për rastet e tejkalimit të kapacitetit, dhe se kjo bëhej me vendim të kryesuesit të seancës; media njoftohej paraprakisht që të mund të plotësonte kërkesën për pjesëmarrje.
“Në rastet kur kemi shumë të pandehur dhe parashikohet që salla mund të mbushet tej kapaciteteve, njoftohet media dhe u thuhet atyre që kanë interes të ndjekin seancën të paraqesin kërkesë 24 orë përpara, që të merren masat për akomodimin e tyre,” sqaroi ai.
Megjithatë, as në komentar e as në rregullore nuk përcaktohet qartë se kur vihet në lëvizje mekanizmi i pikës 3, i cili kërkon autorizim 24 orë para seancës. Në komentar vihet në dukje se “kur vendet janë të mjaftueshme dhe nuk ekzistojnë rrethana të posaçme sigurie ose organizimi, nuk ka arsye të aktivizohen mekanizmat e rotacionit, shortit dhe regjistrimit të posaçëm”. Sipas komentarit, “në këtë situatë zbatohet drejtpërdrejt parimi i pikës 1: përfaqësuesit e akredituar kanë të drejtë të ndjekin seancën në varësi të vendeve të disponueshme”.
Pamje me regji qendrore
Një nga kufizimet me të cilin do të përballen reporterët është ndalimi i telefonave celularë, të cilët shërbejnë si mjete parësore për komunikim me redaksitë dhe përditësimin e lajmeve në kohë reale. Gazetarët e patën të kufizuar përdorimin e tyre deri në vitin 2024, kur u miratua një rregullore e re e komunikimit me mediat nga Këshilli i Lartë Gjyqësor. Pas saj, gjykatat lejuan kalimin e gazetarëve me celularë në sallën e gjyqit, por rregullorja e re e ndalon shprehimisht këtë.
Neni 93, pika 16 e rregullores thekson qartë se përfaqësuesit e medias autorizohen të qëndrojnë në vendet e përcaktuara “pa mbajtur ose përdorur telefona celularë, kamera, aparate fotografike ose pajisje të tjera elektronike”.
Isa Myzyraj e konsideroi këtë masë plotësisht joproporcionale.
“Ndalimi i përdorimit të telefonit celular nuk i shërben administrimit të drejtësisë, por kufizon në mënyrë të pajustifikuar të drejtën kushtetuese të informimit publik, sidomos nën dritën e gjyqeve historike që po mbahen,” theksoi ai.
Të njëjtin pretendim ka edhe gazetari Armand Bajrami, i cili thotë se rregullorja “është konceptuar në njëanshmëri të plotë nga hartuesit, pa asnjë konsultim me gazetarët që ushtrojnë veprimtarinë e tyre pranë GJKKO-së”.
Ndërkohë, përtej ndalimit të pajisjeve, Gjykata po tenton të marrë vetë rolin e “regjisorit” të seancave. Neni 95, pika 9 përcakton se kur ka interes të lartë publik ose kërkohet nga nevojat e kapacitetit, trupi gjykues mund të urdhërojë që regjistrimi i pamjeve të realizohet nëpërmjet sistemit të ashtuquajtur “media pool”. Përmes këtij sistemi, aksesi pamor kontrollohet tërësisht nga infrastruktura e gjykatës, duke përjashtuar vëzhgimin e pavarur.
Për gazetaren Klodiana Lala, këto masa përkthehen në një “bunkerizim” të gjykatës. “Është censurë e hapur,” u shpreh ajo.
Terma subjektivë dhe sanksione drastike
Analiza e tekstit të rregullores zbulon gjithashtu terma të gjerë që mund të interpretohen në disfavor të transparencës. Neni 97 ndalon median të filmojë, fotografojë apo intervistojë personat e arrestuar gjatë hyrje-daljeve, nëse këto veprime “cenojnë sigurinë, dinjitetin ose zhvillimin e sigurt” të atij momenti. Koncepti i “cenimit të dinjitetit” mbetet thellësisht subjektiv dhe rrezikon të përdoret si mburojë nga zyrtarët e lartë të akuzuar për korrupsion, për të shmangur kamerat.
Sanksionet për shkeljen e këtyre rregullave janë të rënda. Sipas Nenit 98, për cenimin e rendit apo solemnitetit, ndaj gazetarit vendoset masa e pezullimit të akreditimit deri në 6 muaj. Revokimi total i akreditimit bëhet edhe për filmimin e personave në kundërshtim me kufizimet.
Këto masa drastike vendosen me urdhër të kryetarit të Gjykatës, pa parashikuar një mekanizëm të qartë të apelimit administrativ. Gjithashtu, rregullorja merr përsipër të sanksionojë “përdorimin e inteligjencës artificiale për krijimin e materialeve mashtruese”, një çështje që i përket pas-publikimit redaksional dhe gjykatave civile, e jo rregulloreve të brendshme të një gjykate penale.
"In these two documents, there is no appeal mechanism; if a journalist or media outlet is rejected, there is no procedure to challenge the decision," UGSH emphasizes.
Journalist Armand Bajrami sees this as a premise to discriminate against reporters. “The regulation creates obstructive, punitive and discriminatory premises for journalists, consequently limiting the possibility to inform the public in real time about developments of interest in the GJKKO,” he said.
Both journalists' organizations have called for the implementation of this regulation to be stopped and for its consultation with the media, criticizing the court for presuming the media as a threat to order. "The concept of presuming the media as a threat to order contradicts the principle of publication of the judgment," concludes UGSH. /Taken from Reporter.al
