Lufta e nisur nga Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli kundër Iranit më 28 shkurt zgjati 109 ditë. Asaj i dha fund një memorandum i mirëkuptimit midis Uashingtonit dhe Teheranit i nënshkruar më 18 qershor.
Megjithatë, kostoja në jetë njerëzore dhe në para u rrit me shpejtësi gjatë luftës ndërsa pasojat u shtrinë përtej kufijve të rajonit. Kostoja totale ende po llogaritet, por më poshtë janë disa nga shifrat që dimë.
Të vdekurit e luftës
Sipas vlerësimeve, më shumë se 3,000 iranianë u vranë gjatë luftës. Në të njëjtën kohë, sipas autoriteteve izraelite, janë vrarë edhe 26 izraelitë. Mijëra njerëz nga të dyja palët janë plagosur. Ushtria amerikane ka njoftuar se 13 anëtarë të saj kanë humbur jetën.
Në të njëjtën kohë, sulmet e Izraelit ndaj Libanit, në kontekstin e luftës rajonale që shpërtheu në Lindjen e Mesme, kanë marrë jetën e 3,700 personave, sipas Ministrisë së Shëndetësisë libaneze.
Ndërkohë, sulmet iraniane në Lindjen e Mesme, veçanërisht në shtetet e Gjirit, kanë shkaktuar gjithashtu viktima të konsiderueshme, përfshirë edhe punëtorë nga vendet e Azisë Jugore. Ushtria amerikane vrau gjithashtu 3 marinarë civilë indianë në një sulm ndaj një anijeje tregtare pranë Omanit.
Incidenti më vdekjeprurës që përfshinte viktima civile ishte sulmi me raketa amerikane në një shkollë vajzash në Minab, të Iranit. Sulmi amerikan ndodhi në ditën e parë të luftës dhe rezultoi me vdekjen e të paktën 175 personave, shumë prej të cilëve ishin vajza shkolle.
Kostoja financiare
Ekonomia e Iranit ishte në krizë të thellë edhe para luftës, me sanksionet perëndimore si një nga shkaqet kryesore. Por tani ekonomia është në rënie të lirë. Çmimet e ushqimeve dhe mallrave të tjera bazë janë rritur ndjeshëm dhe jeta e përditshme është një luftë për mbijetesë për shumë njerëz.
Shkalla e shkatërrimit nga bombardimet amerikane dhe izraelite në Iran është e jashtëzakonshme, me qindra shkolla dhe institucione shëndetësore të dëmtuara ose të shkatërruara, sipas Gjysmëhënës së Kuqe.
Për taksapaguesit dhe konsumatorët amerikanë, kostoja totale e luftës është të paktën 132 miliardë dollarë, sipas një vlerësimi nga “Moody's Analytics”. Kjo shifër përfshin shpenzimet ushtarake, rritjen e çmimeve të energjisë dhe mallrave, si dhe normat e interesit, tha Mark Zandi, krye-ekonomist i kompanisë.
Sipas zëvendëssekretarit të Mbrojtjes të SHBA-së, Steven Feinberg, Pentagonit i duhen 80 miliardë dollarë për të mbuluar kostot e luftës me Iranin, si dhe shpenzime të tjera që nuk lidhen me luftën.
Një zyrtar i lartë i Pentagonit i tha Kongresit muajin e kaluar se kostoja për ushtrinë ishte rreth 29 miliardë dollarë. Megjithatë, ky vlerësim nuk përfshinte, për shembull, koston e riparimit të më shumë se një duzine bazash amerikane në Lindjen e Mesme që u dëmtuan rëndë nga sulmet iraniane. Ai gjithashtu përfshin kostot e përgjithshme të riparimit dhe mirëmbajtjes, si dhe mbajtjen në det të grupeve të sulmit të transportuesve të avionëve.
Në të njëjtën kohë, vlen të përmendet se Irani shkaktoi dëme serioze edhe në asetet e tjera amerikane në rajon, duke përfshirë një avion radar ushtarak në një pistë në Arabinë Saudite, si dhe në kompleksin e ambasadës amerikane në Riad.
Rritja e çmimit të energjisë
Sipas “Gjurmuesit të Kostos së Energjisë gjatë Luftës në Iran” të Universitetit Brown, amerikanët kanë paguar rreth 60 miliardë dollarë më shumë për benzinë dhe naftë që nga fillimi i luftës për shkak të rritjes së çmimeve. Kjo do të thotë rreth 460 dollarë më shumë për familje.
Kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli hynë në luftë me Iranin, amerikanët paguanin mesatarisht 2.98 dollarë për galon në stacionin e benzinës. Që atëherë, çmimet e benzinës janë rritur ndjeshëm dhe tani kanë rënë në rreth 4 dollarë për galon.
Çmimet e naftës u rritën ndjeshëm kur ushtria iraniane sulmoi anijet tregtare në Ngushticën e Hormuzit, duke ndërprerë në mënyrë efektive rrjedhën e naftës nga kjo zonë detare e rëndësishme.
Megjithatë, çmimi global i naftës bruto ka rënë ndjeshëm që nga njoftimi i Memorandumit të Mirëkuptimit. Aktualisht, ajo luhatet rreth 80 dollarë për fuçi . Megjithatë, në mars, çmimet kishin arritur deri në rreth 120 dollarë për fuçi .
Këto çmime të larta të karburantit janë transmetuar në të gjithë zinxhirin e furnizimit dhe kanë çuar në një rritje të shumë kostove të tjera që lidhen me karburantin, siç janë çmimet e udhëtimit ajror, si dhe transporti i lëndëve të para dhe produkteve industriale.
Shtrenjtim deri te plehrat dhe ushqimi
Ndërprerjet në tregtinë globale të shkaktuara nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit kanë çuar nga ana tjetër në një rritje të ndjeshme të çmimeve të mallrave bazë, siç është squfuri, një përbërës kyç në disa plehra.
Në një raport të Këshillit për Marrëdhëniet me Jashtë të publikuar më parë këtë muaj, Maximo Torero Callen, kryeekonomist në Organizatën e Ushqimit dhe Bujqësisë, tha se ndërprerjet në Ngushticë do të kishin pasoja që “shtrihen përtej bujqësisë , duke kërcënuar rritjen e çmimeve të ushqimeve, inflacionin më të lartë të ushqimeve, rritjen më të ulët ekonomike dhe rritjen e urisë në nivel global”. ©LAPSI.al
