Nga Thomas Gutschker, "Frankfurter Allgemeine Zeitung"/ Brukseli u entuziazmua për atë që u quajt "Super e Marta". Për herë të parë që nga viti 2002, katër konferenca ndërqeveritare mbi zgjerimin e BE-së ishin në axhendë për një ditë të vetme: me Ukrainën, Malin e Zi, Moldavinë dhe Shqipërinë. Proceset përkatëse padyshim kanë marrë vrull, por duke i parë më nga afër, ka pak arsye për entuziazëm për 3 nga 4 vendet. Vetëm Mali i Zi i vogël aktualisht mund të ushqejë shpresa realiste për anëtarësim - megjithëse jo aq shpejt sa mund të mendojnë disa.
Komisioni Evropian i ka ndarë 35 kapitujt e procesit të pranimit - në të cilët ligji i BE-së duhet të transpozohet në ligjin kombëtar - në 6 fusha tematike gjithëpërfshirëse, të njohura si “Grupe”.
Grupi i parë, që trajton çështjet themelore që lidhen me sundimin e ligjit dhe korrupsionin, duhet të hapet i pari dhe të mbyllet i fundit. Vetëm kur një vend të ketë përmbushur objektivat e ndërmjetëm në këtë fushë, kapitujt e tjerë mund të mbyllen përkohësisht. Këto kanë qenë rregullat që nga viti 2020.
“Grupi” i parë për Ukrainën dhe Moldavinë u hap një muaj më parë. Të martën, pasoi një tjetër – “grupi” i gjashtë, që kishte të bënte me marrëdhëniet e jashtme, konkretisht miratimin e Politikës së Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë dhe marrëveshjet e tregtisë dhe asociimit që Bashkimi ka lidhur me vendet e treta. Ky hap ishte padyshim një sukses për të dy vendet, pasi ruan vrullin e tyre. Megjithatë, ai nuk i përmbushi pritjet e deklaruara publikisht të Kievit se të pesë “grupet” e mbetura do të hapeshin njëkohësisht.
Hungaria ngadalëson përparimin e Ukrainës
Hungaria po i pengonte gjërat. Kryeministri Péter Magyar i dha fund qëndrimit pengues të paraardhësit të tij, Viktor Orbán. Megjithatë, ai vendosi dy kushte: Së pari, Kievi duhet të zbatojë praktikisht garancitë e tij për mbrojtjen e pakicës hungareze në Transkarpati; së dyti, nuk do t'i jepet një procedurë e përshpejtuar. Në fund të qershorit, Budapesti bllokoi një letër të përbashkët nga shtetet anëtare drejtuar Ukrainës dhe Moldavisë (të cilat trajtohen në mënyrë të barabartë) duke njoftuar hapjen e 5 Grupeve të mbetura. Justifikimi i dhënë ishte se një hap i tillë mund të krijonte përshtypjen e trajtimit preferencial.
Në atë kohë, Hungaria ishte zyrtarisht i vetmi vend që po ngurronte. Megjithatë, diplomatët raportojnë se shtete të tjera u fshehën pas Budapestit. Franca dhe Holanda përmenden si shembuj. Shtete të tjera që nuk kanë qenë anëtare të BE-së për një kohë shumë të gjatë reagojnë gjithashtu me ndjeshmëri kur Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy bën thirrje për një gjykim të përshpejtuar. Mosmarrëveshja e tij e fundit me Poloninë mbi trajtimin e Ushtrisë Kryengritëse Ukrainase, të cilën Zelenskyy e nderon si heronj, ndërsa Polonia e lidh atë me vrasjen e dhjetëra mijëra civilëve, ka lënë gjurmë.
Pranimi i Kievit vetëm pas vitit 2034?
Prandaj, ka të ngjarë që “Grupe” të tjera të hapen gradualisht dhe të mbeten të varura nga përplasjet dypalëshe. Kjo zvogëlon perspektivën e pranimit që në vitin 2028, siç promovohet nga Zelenskyy. Diplomatët me përvojë të BE-së parashikojnë një datë pas vitit 2034 dhe kështu shpjegojnë pse nuk ka nevojë të parashikohet anëtarësimi i Ukrainës në negociatat e vazhdueshme për kuadrin financiar 2028-2034.
Prandaj, Gjermania ka propozuar "anëtarësi të asociuar" me status vëzhguesi - si një hap i përkohshëm. Këshilli Evropian është planifikuar të debatojë për këtë në tetor. Ekspertët thonë se vetëm 15% e planit dhjetëpikësh të reformës së sundimit të ligjit, i dakordësuar në fund të vitit 2025 nga Komisionerja e Zgjerimit Marta Kos dhe Zëvendëskryeministri Taras Katschka, i cili është përgjegjës për këtë çështje, është zbatuar deri më tani.
Vërejtje fyese për Shqipërinë
Në të kundërt, në fund të majit, shtetet anëtare vërtetuan se vendi kandidat, Shqipëria, kishte arritur objektivat e ndërmjetëm për sundimin e ligjit. Prandaj, të martën u bë e mundur mbyllja provizore e 3 kapitujve për herë të parë: ata mbi shkencën dhe kërkimin, arsimin dhe kulturën, dhe marrëdhëniet me jashtë. Dy kapitujt e parë konsiderohen të thjeshtë sepse ligji i BE-së është i menaxhueshëm dhe përgjegjësia kryesore u mbetet shteteve anëtare.
Megjithatë, në Bruksel bie në sy se diplomatët privatisht flasin me përçmim për Shqipërinë, duke e akuzuar vendin për "korrupsion sistemik" të vazhdueshëm. Ata tregojnë raste të mundshme në të cilat qeveria e kryeministrit Edi Rama mund të jetë e përfshirë, por të cilat ende nuk janë ndjekur penalisht. Në Indeksin e fundit të Perceptimit të Korrupsionit të publikuar nga Transparency International, Shqipëria ra nga vendi i 80-të në të 91-tin. Dëgjohet vazhdimisht, megjithëse jo publikisht, se pranimi i Tiranës në BE është "jashtë diskutimit" dhe do të dështonte në çdo rast për shkak të një referendumi në Francë.
Mali i Zi mbetet vendi më i largët në rrugën drejt anëtarësimit në BE. Të martën, dy kapituj të tjerë u mbyllën përkohësisht, duke e çuar totalin në 16, pothuajse gjysma. Komisioni synon të përfundojë negociatat deri në fillim të vitit të ardhshëm; një draft traktati i pranimit tashmë është duke u negociuar paralelisht. "28 deri në vitin 2028" është motoja e Komisioneres Kos, një figurë e mirëpritur në Podgoricë. Megjithatë, edhe kjo duket jorealiste. Diplomatët parashikojnë se ratifikimi nga shtetet anëtare do të zgjasë 2 vjet - duke supozuar se gjithçka shkon mirë. ©LAPSI.al
