October 4th marks the end of the six-month period during which, according to the Constitution, an acting president of Kosovo can hold the position.
Albulena Haxhiu, as the Speaker of the tenth legislature of the Assembly of Kosovo, began exercising the duties of president on April 4, when Vjosa Osmani's five-year term as head of state ended.
As a result of the failure to reach a consensus among parliamentary political parties on the name of the next president of Kosovo, the country went to early parliamentary elections.
The Assembly resulting from the June 7th elections has remained unconstituted, despite the constitutional deadline for such a thing having passed, while political entities still seem far from an agreement on the president.
What if the new head of state of Kosovo is not elected by October 4? Who would lead Kosovo after that date?
Interpretations vary, and such a situation is not foreseen by the highest legal act in Kosovo - the Constitution.
Experts on political and legal developments in Kosovo consider that there is no constitutional basis for the country to continue to be led by an acting president after the end of the six-month period.
But, the Vetëvendosje Movement - the party that won the last elections - estimates that the new Speaker of the Assembly could hold the position until the election of the new president.
Eugen Cakolli, a researcher at the Kosovo Democratic Institute (KDI), tells Radio Free Europe that the six-month period for the president to exercise his duties constitutes an absolute deadline, and as such cannot be repeated in any scenario.
Failure to elect a new president by October 4, according to Cakolli, constitutes the most dangerous constitutional scenario that Kosovo could face.
"In such a situation, the country would enter a constitutional terrain, which, besides being serious and dangerous, would necessarily require a submission to the Constitutional Court," he says.
Melos Kolshi, a legal researcher at the Kosovo Institute for Law (IKD), tells Radio Free Europe that after October 4, any continuation of the president's duties would be without constitutional basis, and would seriously violate the constitutional order.
He considers that the absence of a president with a constitutional mandate is not a formal issue - emphasizing the role that the president has in the functioning and formation of institutions, in representing the country, in security and defense, and in other procedures that the Constitution reserves to the head of state.
“Mungesa e një personi që ka bazë kushtetuese për t’i ushtruar këto kompetenca do ta vendoste vendin përballë një krize të re institucionale dhe kushtetuese, për të cilën Kushtetuta nuk ofron një mekanizëm të qartë zgjidhjeje”, thotë ai.
LVV: Ushtrues të ri të detyrës së presidentit deri në zgjedhjen e tij
Situata shihet ndryshe në LVV.
Deputeti i LVV-së në Kuvendin e Kosovës, Adnan Rrustemi, thotë se pozita e ushtruesit të detyrës së presidentit është e varur nga pozita e kryetarit të Kuvendit.
Sipas tij, pas zgjedhjes, kryetari i ri i Kuvendit nis ushtrimin e detyrës së presidentit deri në zgjedhjen e presidentit. Afati prej gjashtë muajsh, i përcaktuar nga Kushtetuta, nis të rrjedhë nga fillimi, me zgjedhjen e kryetarit të ri të Kuvendit, thotë ai.
“Është në frymën dhe përmbajtjen, por edhe në funksionin e Kushtetutës, që të garantojë vazhdimësi institucionale. Asnjëherë, e për asnjë arsye, vendi nuk mund të mbetet pa president apo pa ushtrues detyre të presidentit. Vakum institucional nuk mund të ketë në asnjë rrethanë”, deklaron Rrustemi për Radion Evropa e Lirë.
Cakolli nga KDI thotë se interpretimi që afati gjashtëmujor automatikisht ripërtërihet me zgjedhjen e kryetarit të ri të Kuvendit nuk qëndron në aspektin kushtetues.
Ai vlerëson se kjo do të ishte edhe e rrezikshme, pasi do të relativizohej rëndësia e zgjedhjes së presidentit.
“Në qoftë se do të mund të zgjidhnim një kryetar Kuvendi, kurdo që është në prag të skadimit të afatit gjashtëmujor, do të kishim vetëm ushtrues detyre të presidentit në vazhdimësi, e që, si e tillë nuk është ideja e as qëllimi pse ekzistojnë dispozitat kushtetuese në fjalë”, thotë Cakolli.
Sipas Kolshit nga IKD, afatet kushtetuese nuk mund të trajtohen si afate orientuese, ndërsa Kuvendi nuk mund ta normalizojë vendimmarrjen jashtë tyre.
“Nëse, megjithatë, arrihet në situatën kur përfundon afati gjashtëmujor, ndërsa presidenti i ri nuk është zgjedhur, atëherë kemi një paqartësi serioze”, thotë ai.
Në kërkim të një marrëveshjeje për presidentin, LVV-ja nuk ka propozuar kandidatin e saj për kryetar të ri të Kuvendit, duke lënë pezull konstituimin e legjislaturës së 11-të, që do t’i hapte rrugë edhe formimit të qeverisë së re.
Mungesa eventuale e një presidenti të zgjedhur pas 4 tetorit, sipas Cakollit, do të pamundësonte shumë procedura që duhet të ndiqen.
Përveç se vendi do të mbetej pa komandant suprem të ushtrisë, e pa organin që balancon pushtetet, Cakolli thotë se “nuk do të kishim instancë as për ta dekretuar mandatarin e ri për pozitën e kryeministrit, e aq më pak që të merren veprime që kanë të bëjë me, ta zëmë, çështjen e shpalljes së zgjedhjeve eventuale e të tjera”.
Ndërkohë, në debat është ngritur edhe çështja e afatit 60-ditor për zgjedhjen e presidentit, i cili nis vetëm pas konstituimit të Kuvendit.
Deputeti i Lidhjes Demokratike të Kosovës, Avdullah Hoti, tha për mediat se brenda kësaj periudhe partitë duhet "të gjejnë kandidatin që është i pranueshëm për të gjitha palët".
Cakolli thotë se moskonstituimi i Kuvendit brenda afatit e ka krijuar një problem të dyfishtë me afatet kushtetuese: "Sa më shumë vonohet konstituimi, aq më shumë ky afat [60-ditor] shtyhet përtej 4 tetorit, kur përfundon afati gjashtëmujor i ushtruesit të detyrës së presidentit”.
Sipas tij, vonesa ia shkurton Kuvendit kohën që e ka në dispozicion për ta zgjidhur çështjen e presidentit para përfundimit të periudhës gjashtëmujore gjatë së cilës në vend të presidentit të zgjedhur mund të ketë ushtrues detyre.
“Nëse presidenti nuk zgjidhet dhe konsumohet edhe afati 60-ditor, krijohet një problem edhe më serioz sa i përket ushtrimit të kompetencës për caktimin potencial të zgjedhjeve, nëse ndërkohë ka përfunduar edhe afati kushtetues i ushtruesit të detyrës së presidentit", thotë Cakolli.
"Ky është rreziku që është krijuar nga vonesa. Kemi dy afate kushtetuese që tashmë nuk ecin më paralelisht dhe, në skenarin e dështimit të zgjedhjes së presidentit, mund ta çojnë vendin në një situatë për të cilën Kushtetuta nuk ofron një zgjidhje”, paralajmëron ai.
Kolshi, ndërkaq, thotë se "afati maksimal gjashtëmujor për ushtrimin e detyrës së presidentit është afat i veçantë, dhe nuk lidhet me afatin 60-ditor për zgjedhjen e presidentit".
"Pra, fillimi eventual i afatit 60-ditor nuk e zgjat dhe as nuk e pezullon afatin gjashtëmujor të ushtruesit të detyrës së presidentit”, thekson ai.
Cila do të ishte zgjidhja?
Sipas IKD-së dhe KDI-së zgjidhja për gjithë këtë situatë është që çështja të dërgohet në Gjykatën Kushtetuese.
Cakolli thotë se së paku dhjetë deputetë të Kuvendit të Kosovës, me kalimin e 4 tetorit, do të duhej të kërkonin nga Kushtetuesja që, së pari, të vendoste masë të përkohshme, dhe, së dyti, të konstatonte se cili është efekti juridik i prodhuar nga dështimi i Kuvendit për të zgjedhur presidentin para skadimit të afatit gjashtëmujor të ushtrimit të detyrës.
“Pastaj i mbetet Gjykatës që, qoftë bazuar në dokumentet përgatitore të Kushtetutës, apo edhe në bazë të opinioneve që mund të marrë nga vendet e tjera, të përcaktojë se çfarë ndodh tutje: a vijon kryetari i Kuvendit, apo ka ndonjë instancë tjetër që do ta marrë atë pozitë”, thotë ai.
Përcaktimi i pasojave kushtetuese dhe i mënyrës së funksionimit të institucioneve në një situatë të tillë, edhe sipas Kolshit, do të duhej të ishte çështja kyç që do të definohej nga Gjykata Kushtetuese.
“Prandaj, zgjidhja duhet të kërkohet, para së gjithash, brenda afateve ekzistuese kushtetuese, përmes zgjedhjes së presidentit të ri. Lejimi që këto afate të kalojnë, pa zgjedhjen e presidentit, do ta fuste Kosovën në një territor kushtetues të paparashikuar, ku vazhdimi i ushtrimit të detyrës, përtej kufirit gjashtëmujor, nuk mund të justifikohet pa një bazë të qartë kushtetuese”.
Sipas Rrustemit të LVV-së, zgjidhja është zgjedhja e presidentit të ri, për të cilin, thotë ai, duhet të ketë dialog e marrëveshje politike.
Regarding the mandate of the acting president and the actions that should be taken in the event of failure to elect a new president by October 4, Radio Free Europe also asked the Office of the President, but did not receive a response by the time of publication of this text.
According to the Constitution of Kosovo, the president is elected by the Assembly, by secret ballot.
The election is made with two-thirds of the votes of all members of the Assembly, or 80 votes out of the 120 members of the Assembly of Kosovo.
The process of electing the president can be organized in up to three votes. If even in the third round – when 61 votes are required from at least 80 deputies present in the hall – none of the candidates receives the necessary votes, the Assembly is dissolved and new elections are announced, which must be held within 45 days. /Taken from Radio Free Europe
