Izraeli po voton në një nga zgjedhjet më vendimtare të historisë së tij, me pjesëmarrjen më të lartë elektorale në më shumë se katër dekada.
Deri në mesditë kishin votuar rreth 31.5% e qytetarëve me të drejtë vote, niveli më i lartë i regjistruar në këtë orë në zgjedhjet izraelite që prej viteve 1970. Në vitin 2022, kur Benjamin Netanyahu u rikthye në pushtet, pjesëmarrja deri në orën 12:00 ishte 28.4%.
Sondazhet tregojnë një garë tepër të ngushtë mes kryeministrit Benjamin Netanyahu dhe ish-shefit të ushtrisë, Gadi Eisenkot. Megjithatë, asnjëri prej blloqeve politike nuk parashikohet të sigurojë 61 mandatet e nevojshme për të formuar qeverinë, çka mund ta fusë vendin në një krizë të re politike.
Fushata është dominuar nga çështjet e sigurisë dhe demokracisë, ndërsa zgjedhjet konsiderohen gjerësisht si një referendum për qeverisjen e Netanyahut.
Procesi është shoqëruar edhe me akuza për parregullsi, por Komisioni Qendror i Zgjedhjeve deklaron se nuk ka prova për manipulim sistematik.
Netanyahu përballë opozitës së bashkuar
Eisenkot, drejtues i partisë së re Yashar, udhëheq të ashtuquajturin “blloku i ndryshimit”, një aleancë forcash me bindje të ndryshme politike, por me një objektiv të përbashkët, largimin e Netanyahut nga pushteti.
Në këtë bllok bëjnë pjesë edhe ish-kryeministri Naftali Bennett, politikani i djathtë Avigdor Lieberman dhe ish-gjenerali i majtë Yair Golan.
Nga ana tjetër, Netanyahu, i cili u bë kryeministër për herë të parë në vitin 1996, synon të ruajë pushtetin përmes aleancës me partitë e ekstremit të djathtë dhe ato ultraortodokse.
Në garë janë edhe dy blloqe partish arabe, të cilat mund të luajnë rol vendimtar në formimin e qeverisë, megjithëse shumica e partive hebraike kanë përjashtuar bashkëpunimin me to.
Pjesëmarrje historike, por rrezik për bllokim politik
Rreth 70 mijë izraelitë raportohet se janë kthyer nga jashtë vendit për të votuar, ndërsa qindra mijëra qytetarë marrin pjesë për herë të parë në zgjedhje.
Exit poll-et e para do të publikohen të martën në orën 22:00, ndërsa një pjesë e votave të ushtarëve dhe rezervistëve do të numërohen vetëm të mërkurën.
Nëse asnjë bllok nuk siguron shumicën dhe dështon formimi i një qeverie pakice, Izraeli mund të shkojë sërish në zgjedhje, ndërsa Netanyahu do të vazhdonte si kryeministër në detyrë.
Një skenar i tillë do të rikthente krizën politike të viteve 2019–2022, kur Izraeli zhvilloi pesë palë zgjedhje parlamentare.
Sulmet e 7 tetorit dhe akuzat ndaj Netanyahut
Siguria ka qenë tema kryesore e fushatës. Opozita akuzon Netanyahun për dështimin e sigurisë që mundësoi sulmet e Hamasit më 7 tetor, ku u vranë rreth 1,200 persona dhe 251 të tjerë u morën peng.
Kundërshtarët kërkojnë një komision të pavarur hetimor, ndërsa Netanyahu e kundërshton, duke pretenduar se hetimi do të ishte i njëanshëm.
Opozita ka ngritur gjithashtu shqetësime për demokracinë, duke përmendur gjyqin e vazhdueshëm ndaj kryeministrit për korrupsion dhe reformën e diskutueshme në drejtësi, e cila shkaktoi protesta masive.
Netanyahu i mohon akuzat dhe vazhdon ta paraqesë veten si garantin e sigurisë së Izraelit, duke theksuar sukseset ushtarake dhe marrëdhënien e ngushtë me presidentin amerikan Donald Trump.
Në ditët e fundit të fushatës, Channel 12 dhe CNN raportuan se Netanyahu kishte kërkuar veprime të reja ushtarake kundër Iranit, por kishte hasur kundërshtimin e drejtuesve ushtarakë izraelitë dhe të Trumpit. Kryeministri i mohoi raportimet.
Ai publikoi gjithashtu një imazh të krijuar me inteligjencë artificiale, që paraqiste një bombë bërthamore duke goditur Tel Avivin, për të paralajmëruar mbi rrezikun iranian. Eisenkot e cilësoi reagimin e tij si “histerik”.
Një tjetër çështje përçarëse është rekrutimi ushtarak i hebrenjve ultraortodoksë, të cilët qeveria nuk i ka detyruar të shërbejnë, pavarësisht një vendimi të Gjykatës Supreme.
Gaza dhe Palestina: Dallime të kufizuara mes rivalëve
Pavarësisht rivalitetit politik, Eisenkot dhe Netanyahu kanë qëndrime të ngjashme për Gazën.
Eisenkot ka premtuar t'i japë fund sundimit të Hamasit brenda 18 muajve, përmes një plani paqeje të udhëhequr nga SHBA-ja ose, nëse është e nevojshme, me ndërhyrje ushtarake.
Izraeli ka vazhduar sulmet pothuajse çdo ditë në Gaza, pavarësisht armëpushimit të arritur vitin e kaluar. Sipas Ministrisë së Shëndetësisë në Gaza, mbi 74 mijë palestinezë janë vrarë që nga fillimi i luftës.
Eisenkot mbështet gjerësisht vendbanimet izraelite në Bregun Perëndimor të pushtuar, por kërkon masa kundër kolonëve ekstremistë. Ai ka folur për mundësinë e një autonomie palestineze nën kontrollin përfundimtar të sigurisë nga Izraeli.
Ndërkohë, zgjidhja me dy shtete, që parashikon krijimin e një shteti të pavarur palestinez krahas Izraelit, pothuajse është zhdukur nga debati kryesor politik izraelit. /BBC, përgatiti në shqip ©LAPSI.AL
