Gjykata e Drejtësisë së Bashkimit Europian rrëzon projektin italian të qendrave për ndalimin e migrantëve në Shqipëri, duke deklaruar se një vend nuk mund të shpallë një tjetër “të sigurt” për azilkërkuesit, përveçse nëse ajo siguri vlen për të gjithë individët, një goditje për marrëveshjen italiane të vitit 2023
Gjykata e Drejtësisë së Bashkimit Evropian (GJDE) u rreshtua në krah të një gjykate italiane që kishte vënë në pikëpyetje vendimin e qeverisë për të shpallur Bangladeshin si një “vend të sigurt origjine” — një klasifikim që lejon dëbimet dhe ndalimet e azilkërkuesve ndërsa aplikimi i tyre është ende në shqyrtim.
Vendimi thekson se këto përcaktime duhet të jenë të hapura ndaj kontrollit gjyqësor dhe të mbështetura nga prova të qarta dhe të aksesueshme. Një vend nuk mund të quhet “i sigurt”, sipas vendimit, nëse nuk është i tillë për grupe të caktuara të pambrojtura.
Rasti nisi nga dy shtetas bangladeshas të shpëtuar në det nga autoritetet italiane dhe të transferuar në Shqipëri, ku Italia kishte ndërtuar dy qendra për përpunimin e kërkesave për azil jashtë territorit të saj.
Atje, migrantët mund të kërkojnë azil sikur të ndodheshin në tokë italiane, por vetëm nëse vijnë nga vende që Italia i cilëson si “të sigurta”. Ata që nuk i përkasin këtyre vendeve duhet të lejohen të qëndrojnë në Itali deri sa të shqyrtohen kërkesat e tyre për azil.
Italia përditësoi listën e saj të vendeve “të sigurta” në tetor 2024 për të përfshirë Bangladeshin, Egjiptin dhe vende të tjera — një hap që u kritikua për shpërfillje të rreziqeve të mundshme që individë të veçantë mund të përballen në ato vende. Kur shtetasit bangladeshas apeluan refuzimin e kërkesës së tyre, gjykata italiane ia referoi rastin GJDE-së, duke theksuar mungesën e transparencës në vlerësimin e “sigurisë”.
Reagimi i Romës
Qeveria e djathtë italiane, e drejtuar nga kryeministrja Giorgia Meloni, reagoi ashpër ndaj vendimit, duke akuzuar gjykatën e BE-së për “tejkalim kompetencash” dhe minimin e sovranitetit kombëtar. Në një deklaratë, qeveria argumentoi se GJDE kishte vënë përpara opinionet individuale të gjyqtarëve ndaj hetimeve të thelluara të kryera nga qeveria.
Roma pretendon se vendimi dobëson aftësinë e saj për të luftuar emigracionin e paligjshëm dhe për të mbrojtur kufijtë.
Megjithë vendimin, dëbimet e Italisë drejt Shqipërisë do të vazhdojnë për momentin. Autoritetet kanë rishpallur rolin e qendrave shqiptare për të përfshirë migrantë të cilëve u është refuzuar tashmë kërkesa për azil. Vendimi i gjykatës shihet si një fitore për gjyqtarët italianë, por me ndikim të kufizuar afatshkurtër në politikat qeveritare.
Ndërkohë, ligji i BE-së për azilin është në zhvillim. Një rregullore që pritet të hyjë në fuqi në qershor 2026, ose më herët, do t’u lejojë qeverive të shpallin vende si “të sigurta” me përjashtime për kategori të caktuara, duke iu afruar më shumë qasjes italiane.
Komisioni Evropian gjithashtu ka propozuar një listë jo-detyruese të vendeve të sigurta, përfshirë Egjiptin dhe Bangladeshin.
Aktualisht, qendrat e Italisë në Shqipëri strehojnë vetëm disa dhjetëra persona, megjithëse objektivi ishte 3,000 në muaj.
Ato janë gjithashtu të kushtueshme: çdo vend në Shqipëri kushton mbi 153,000 euro, krahasuar me vetëm 21,000 euro për vendet e ngjashme në Sicili, sipas një studimi të fundit nga Universiteti Aldo Moro në Bari.
