Dy vera më parë, unë dhe shoqet e mia nuk kishim nevojë të debatonim se ku të shkonim me vajzat tona për pushime. Një fitues i dukshëm na kishte dalë përpara. Të joshur nga ujërat e kaltër, çmimet më të ulëta se mesatarja dhe videot në rrjetet sociale që e shpallnin si "Maldivet e Evropës", ne u nisëm për në Shqipëri.
Por, larg gjetjes së një parajse të paprekur mesdhetare që të justifikonte krahasimet me atë idil të Oqeanit Indian, na pritën kilometra të tërë baresh plazhi identike, shëtitore të ndriçuara nga neone dhe gjire të mbushura me aq shumë shezllone sa mezi shihje brigjet e tyre me guralecë.
Sot, përgatitja e vijës bregdetare të Shqipërisë për turizëm masiv vetëm sa është intensifikuar. Numri i vizitorëve vazhdon të rritet në mënyrë spirale. Markat globale të hoteleve vazhdojnë të shtohen dhe këtë verë pritet të fillojë operacionet Aeroporti Ndërkombëtar i Vlorës, i shumëpritur, duke ofruar një portë të re për në Rivierën Shqiptare.
Zhvillimi i ri më i diskutueshëm turistik është padyshim vendpushimi luksoz i planifikuar, i mbështetur nga Ivanka Trump dhe bashkëshorti i saj, Jared Kushner, që kohët e fundit ka shkaktuar protesta masive në kombin ballkanik.
A është kjo thirrja zgjuese që i duhej Shqipërisë për të kontrolluar turizmin, përpara se të jetë tepër vonë?
Fytyra në ndryshim e turizmit të Shqipërisë
Saranda, qyteti kryesor turistik i Shqipërisë, dukej shumë ndryshe jo shumë kohë më parë. “Ishte një port i qetë, ndërtesa më e lartë e të cilit ishte Hoteli 7-katësh i Butrintit”, thotë Gillian Gloyer, autore e Udhëzuesit Bradt për Shqipërinë, e cila jetoi në këtë vend për një periudhë që nga viti 1998. “Në atë kohë, praktikisht nuk kishte turizëm dhe vetëm disa plazhe kishin infrastrukturë turistike.”
Shqipëria kishte qenë e izoluar rëndë nga regjimi i saj komunist deri në fillim të viteve 1990, dhe vetëm shumë vite më vonë ajo ra në radarin e pushimeve kryesore, me “Lonely Planet” që e quajti atë destinacionin numër një për t'u vizituar në vitin 2011.
Por ndryshimi i vërtetë ndodhi pas pandemisë, pasi kompanitë ajrore me buxhet të ulët vendosën bazat e tyre në Aeroportin e Tiranës dhe videot në TikTok të plazheve të saj në jug u bënë virale. Numri i vizitorëve në vend u rrit me 89% në vitin 2025 krahasuar me vitin 2019, duke e bërë atë destinacionin e pushimeve me rritjen më të shpejtë në Evropë.
Politikat e turizmit të qëndrueshëm ishin vënë në zbatim përpara bumit. Skema “100 Fshatrat” u dha fshatarëve grante qeveritare për t’i ndihmuar ata të shndërronin shtëpitë e tyre në bujtina, duke u lejuar turistëve (si të huaj ashtu edhe vendas) të përjetonin jetën tradicionale shqiptare. Por vëmendja shpejt u zhvendos në ndërtimin e hoteleve përgjatë bregdetit, me kryeministrin Edi Rama që dha mbështetjen e tij për zhvillimet në shkallë të gjerë dhe njoftoi një objektiv prej 30 milionë turistësh vjetorë deri në vitin 2030, nga rreth 12.5 milionë vitin e kaluar.
“Shumë nga plazhet e Rivierës, përfshirë disa në zona të mbrojtura si Parku Kombëtar i Butrintit, tashmë janë zhvilluar tepër”, - thotë Gloyer. “Kjo po shkatërron bukurinë natyrore që tërhoqi vizitorët e huaj në fillim.”
Resortet luksoze të Kushnerit
Vizioni i Trump dhe Kushner prej 1.4 miliardë eurosh dhe 10,000 dhomash hoteli përbëhet nga dy resorte luksoze në bregdetin Adriatik të Shqipërisë. Njëri është planifikuar për Sazanin, një ishull i thyer i mbuluar me pyje pishe që shërbeu si bazë detare gjatë periudhës komuniste dhe mbetet i mbushur me bunkerë bërthamorë dhe tunele sekrete.
“Është një vend historik magjepsës që aktualisht është falas për t’u vizituar për këdo që ka disa euro për udhëtimin me varkë”, thotë Gloyer. “Nëse propozimi për ta shndërruar atë në një vendpushim luksoz miratohet, do të jetë i paarritshëm për pothuajse të gjithë”.
Megjithatë, shqetësimi kryesor i shumë njerëzve është biodiversiteti i zonës. Një kompleks i dytë propozohet për një shtrirje bregdetare në kontinent, përballë Sazanit, duke përqafuar rezervatin natyror Vjosë-Nartë, një destinacion popullor për të vëzhguar zogjtë.
“Është një nga zonat më ekologjikisht jetësore të Shqipërisë”, thotë Aleksandër Trajçe, drejtor ekzekutiv i Mbrojtjes dhe Ruajtjes së Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA). “Një mori speciesh do të ndikoheshin drejtpërdrejt nga këto zhvillime, por disa nga më kritiket janë mbi 200 speciet e zogjve që mbështeten në lagunë.”
Midis tyre është edhe flamingoja. Demonstratat kundër planeve janë quajtur "Revolucioni i flamingos", megjithëse kantieret e ndërtimit kërcënojnë habitatet e shumë specieve të tjera të rrezikuara, duke përfshirë fokën mesdhetare dhe pelikanin dalmat. Sazani vetë është i rrethuar nga parku i vetëm kombëtar detar i Shqipërisë dhe është një vend folezimi për breshkën detare të detit, një specie me shqetësim global për ruajtjen e saj.
“Pasojat e përgjithshme të zhvillimit mund të jenë katastrofike”, thotë Trajçe.
Zhvillimi i pasurive të paluajtshme 'i maskuar' si turizëm
Jo të gjithë banorët janë kundër këtij resorti. Në fakt, një pronar biznesi në Vlorë është aq i kënaqur me fluksin e afërt të turistëve saqë e ka quajtur restorantin e tij të peshkut “Ivanka”.
Një tjetër pronar restoranti, Arsen Llambro, i cili zotëron “Tavernën e Miqësisë” pranë lagunës Vjosë-Nartë, është pak më pak këmbëngulës, por ai ende beson se projekti mund ta përmirësojë zonën nëse bëhet siç duhet.
“Mendoj se hotelet e reja mund të sjellin më shumë vizitorë, investime dhe mundësi ekonomike. Nuk duhet të mbështetemi kryesisht në punën e importuar, por nëse zhvillimi sjell përfitime për komunitetin e gjerë, unë jam dakord."
Megjithatë, protestuesit shohin vetëm arsye për alarm.
Qeveria shqiptare ndryshoi Ligjin e Zonave të Mbrojtura në vitin 2024 për të lejuar atë që e quajti “zhvillim i turizmit elitar” edhe në zonat me rëndësi mjedisore, duke e bërë projektin e Kushnerit vetëm të fundit nga disa projekte që shkelin këto hapësira.
Ndërtimi ka filluar tashmë për një mega-resort në ligatinat Bunë-Velipojë në veri, dhe janë hartuar propozime për qindra vila turistike brenda Parkut Kombëtar Divjakë-Karavasta të Shqipërisë.
“Po dëshmojmë një hapje të paprecedentë të tokave të mbrojtura për ndërtime në shkallë të gjerë. Në realitet, shpesh nuk bëhet fjalë fare për turizëm, por për zhvillim të pasurive të paluajtshme në shkallë të gjerë që maskohet si turizëm”, thotë Trajçe.
Turizmi është bërë një temë e diskutueshme në shumë destinacione turistike evropiane vitet e fundit. Por ndryshe nga Barcelona, banorët e së cilës po humbasin shtëpitë, dhe Venecia, e cila përballet me turmat, industria e Shqipërisë është bërë e diskutueshme përpara se të ketë filluar vërtet.
Olsi Nika, drejtor ekzekutiv i EcoAlbania, thotë se rrethimi i vendit, kampi i punës dhe rrugët hyrëse për projektin Trump - Kushner filluan para se të përfundonte procesi i shqyrtimit mjedisor.
“Vëzhgimet në terren sugjerojnë se këto ndërhyrje paraprake mund të kenë prekur tashmë habitatet e ndjeshme. Makineritë e rënda që veprojnë përgjatë plazheve të Dajlanit dhe Portonovës besohet se kanë dëmtuar habitatet e folezimit të breshkës së detit “Logghead”, - thotë ai.
Megjithatë, ata që janë kundër resorteve përreth Vjosë - Nartës dhe Sazanit nuk janë domosdoshmërisht kundër turizmit. “Shqipëria ka ende një mundësi të rrallë për të shmangur gabimet e vërejtura diku tjetër në Mesdhe”, - thotë Nika.
“Nga perspektiva jonë, rreziku më i madh nuk është vetë turizmi, por humbja e ekosistemeve që përbëjnë avantazhin krahasues të vendit tonë. Turizmi i qëndrueshëm varet nga ekosistemet e shëndetshme, jo anasjelltas.”
Pas disa vitesh, për shumë njerëz, masa e suksesit turistik të Shqipërisë nuk do të jenë shifrat e vizitorëve apo marrëveshjet e investimeve miliarda dollarëshe. Do të jetë numri i flamingove që ende ecin në ujërat e saj. ©Marrë nga “The Telegraph”, përshtati në shqip LAPSI.al
