Një teleskop i ri i fuqishëm i quajtur “Euklid” ka arritur të fiksojë miliona yje dhe galaktika duke dhënë një mozaik të ri verbues. Kjo përfaqëson vetëm pjesën e parë të një enigme të madhe për të cilën observatori është projektuar për të zgjidhur. Misioni i Agjencisë Evropiane të Hapësirës, i nisur në korrik 2023, do të krijojë hartën 3D më të madhe dhe më të saktë të kozmosit për t'iu përgjigjur pyetjeve rreth "anës së errët" të universit.
Shkencëtarët mblodhën pjesën e parë të hartës, e cila përfshin 208 gigapikselë, nga 260 vëzhgime të bëra midis 25 marsit dhe 8 prillit. Kjo përbën vetëm një pjesë të vogël të studimit që “Euklidi” do t'i bëjë qiellit në të ardhmen, duke matur formën, largësinë dhe lëvizjen e miliarda galaktikave. Mozaiku, i cili përfshin rreth 100 milionë yje dhe galaktika u prezantua më 15 tetor në Kongresin Ndërkombëtar Astronautik në Milano të Italisë.
“Ky imazh mahnitës është pjesa e parë e një harte që në 6 vjet do të zbulojë më shumë se një të tretën e qiellit. Kjo është vetëm 1% e hartës, dhe megjithatë ajo është plot me një shumëllojshmëri të dhënash që do t'i ndihmojnë shkencëtarët të zbulojnë mënyra të reja për të përshkruar Universin” - tha Valeria Pettorino, shkencëtare e projektit në një deklaratë.
Një nga qëllimet kryesore të Euklidit është të vëzhgojë materien e errët dhe energjinë e errët. Materia e errët nuk është zbuluar kurrë dhe besohet se përbën 85% të materies totale të universit. Ndërsa, energjia e errët është një forcë misterioze që mendohet se luan një rol në zgjerimin e përshpejtuar të universit.
Astronomët shpresojnë se vëzhgimet e miliona galaktikave nga teleskopi do të zbulojnë forca të fshehura që i japin universit strukturën e tij dhe do të nxisin shkallën misterioze të përshpejtimit.
Euklidi mund të regjistrojë të dhëna nga një pjesë e qiellit 100 herë më e madhe se ajo që mund të kapë kamera e teleskopit hapësinor James Webb të NASA-s. Kamerat e teleskopit mund të kapin gjithashtu detaje të ndërlikuara të shumë objekteve qiellore njëkohësisht. Imazhet e para të Euklidit u publikuan në nëntor 2023, por teleskopi filloi të vëzhgonte rregullisht qiellin në shkurt. Deri më tani, observatori ka përfunduar 12% të studimit të tij.
Në vitet 1920, astronomët Georges Lemaître dhe Edwin Hubble zbuluan se universi është zgjeruar që nga lindja e tij, 13.8 miliardë vjet më parë. Por hulumtimi që filloi në vitet 1990 ka treguar se diçka shkaktoi një përshpejtim të zgjerimit të universit rreth 6 miliardë vjet më parë dhe shkaku mbetet një mister.
Euklidi është krijuar për të vëzhguar miliarda galaktika që shtrihen 10 miliardë vite dritë larg për të zbuluar se si materia mund të jetë shtrirë dhe shkëputur nga energjia e errët me kalimin e kohës. Këto vëzhgime do të lejojnë efektivisht Euklidin të shohë se si universi ka evoluar gjatë 10 miliardë viteve të fundit.
Gjatë vëzhgimeve të tij, teleskopi do të katalogojë 1.5 miliardë galaktika dhe yje brenda tyre, duke mbledhur një thesar të dhënash për astronomët që përfshin masën e secilës galaktikë dhe numrin e yjeve të krijuar në vit. ©CNN, LAPSI.al
