Flash

"Kushner instigated a revolution"/ The Atlantic: Albanians have had their noses in the water

Protestat kundër projektit të tij luksoz në bregdetin mesdhetar janë shndërruar në një revoltë kundër elitës politike të Shqipërisë.

Lapsi.al 2026-11-18 22:33:08

"Kushner instigated a revolution"/ The Atlantic: Albanians have had

By Ariel Sabar, The Atlantic/ On the eighth day of violent protests in Tirana, I followed a column of about 3,000 people marching through the Albanian capital. For months, Albanians had been demonstrating against the government, as peaceful as the pink bird that gave their movement its name: the “Flamingo Revolution.” But recently, the protests had entered a new, volatile phase. Some had begun calling it the “Eagle Revolution,” referring to the wild bird on the national flag.

It was 1:00 PM on a Tuesday in October, and protesters had filled the downtown boulevard. We passed destroyed bus stations, smashed storefronts, and government buildings blackened by fire.

“Down with the patronage!” people chanted, referring to the entrenched networks of clientelism that reward party loyalty over merit in almost every walk of life. When another group began chanting a World War II slogan: “Albania for Albanians, death to traitors” – my local companion told me: “This is for you.” He was referring to Americans. What initially sparked the protests in May were plans by Jared Kushner, the US president’s son-in-law, to build an ultra-luxury resort in a fragile natural area in the south of the country where flamingos congregate.

The marchers stopped in front of the Ministry of Education. I approached the front of the crowd, where the most aggressive protesters were. Some called them the “fire squad,” tall, thin young men in reflective masks and ski goggles. Some of them tore up paving slabs, slammed them against the curb, and threw the pieces toward the ministry’s windows, either by hand or with slingshots.

State police, leaning on riot shields, watched without emotion for about 15 minutes. Then a heavy police truck, equipped with water cannons on top, pulled into the street. My companion pushed me through the crowd, as jets of water hit our backs. That evening, after dark, the streets outside the prime minister’s office were filled with the sound of small explosions. Police, equipped with crowd control equipment, moved through the area, firing tear gas. Protesters threw Molotov cocktails, which burst into flames at the feet of the police officers.

Shqipëria është një nga vendet më të varfra të Evropës. Nga një popullsi prej 2.3 milionë banorësh, rreth 40 000 qytetarë largohen çdo vit. Në listën e politikanëve të shquar të akuzuar së fundmi për korrupsion – nga një prokurori e posaçme, e krijuar nën presionin e Bashkimit Evropian dhe Shteteve të Bashkuara – përfshihen një ish-kryeministër, një zëvendëskryeministër, një ish-president dhe kryetari i bashkisë së Tiranës, i cili e ushtron detyrën nga qelia e burgut. Një biznesmen nga Miami, i cili i shiti Kushnerit dhe partnerëve të tij tokën për resortin, po hetohet nga prokurorët shqiptarë për falsifikim të mundshëm të dokumenteve të pronësisë dhe pastrim parash për llogari të bandave të drogës. (Të gjithë ata pretendojnë se janë të pafajshëm. Kushner nuk është akuzuar për asnjë shkelje.)

Doja të bisedoja me studentë universitarë që ndodhen në vijën e parë të këtyre protestave të reja – të rinj kaq të zemëruar me korrupsionin qeveritar, saqë kanë kaluar muaj të tërë nëpër rrugë. Në vendin tonë nuk ka ndodhur pothuajse asgjë e ngjashme, pavarësisht se gati 90% e amerikanëve – shifra më e lartë në 20 vitet e fundit, sipas Gallup – e konsiderojnë korrupsionin si një dukuri të përhapur gjerësisht. Në një sondazh të CNBC-së të zhvilluar në tetor, votuesit e renditën korrupsionin si problemin kryesor, madje përpara kostos së ushqimeve. Megjithatë, për shumë amerikanë, ky problem duket i largët; është diçka që i shqetëson në nivel intelektual, por që nuk ndikon në jetën e tyre në mënyrën e drejtpërdrejtë dhe personale siç ndodh me shqiptarët.

Kryeministri Edi Rama dhe Partia Socialiste, e cila pozicionohet në qendrën e majtë, janë në pushtet prej 13 vitesh. Sipas protestuesve, drejtuesit e partisë ndikojnë në atë se kush merr punë, kontrata apo shërbime qeveritare. Korrupsioni është i kudondodhur. Në një sondazh të vitit 2025, gati 10% e studentëve në universitetet publike pranuan se kishin dhënë ryshfet për të marrë nota më të mira.

Në fund të tetorit, pak kohë pasi mbërrita në kryeqytet, takova Megi Ibrahimin, një studente 20-vjeçare në Universitetin Politeknik të Tiranës. Ajo më tha se kishte qenë duke studiuar me miqtë në një kafene në maj kur pa një video që mbushi mediat sociale në të gjithë Shqipërinë. Gardhe me tela gjembash ishin ngritur rreth një rripi idilik plazhi midis Detit Adriatik dhe një lagune. Zona kishte qenë një peizazh i mbrojtur ligjërisht që nga viti 2004. Breshkat e detit lëshojnë vezë në duna. Fokat mesdhetare, disa nga gjitarët më të rrallë në botë, gjuajnë në ujëra.

Por në shkurt të vitit 2024, Parlamenti i Shqipërisë, nën kontrollin e Ramës, miratoi një ligj që lejonte ndërtimin e vendpushimeve me 5 yje ose më shumë në rezervatet e natyrës. Tre javë më vonë, Kushner postoi imazhe të projektit të tij në Instagram - një vendpushim prej 657 akrash me një klub jahtesh, kazino dhe banesa buzë detit që një dokument i rrjedhur i projektit i quan "Vila Miliarderi". (Paga mesatare vjetore në Shqipëri është afërsisht 14,000 dollarë.) Më vonë atë vit, një komitet qeveritar i udhëhequr nga Rama i dha Kushner dhe partnerëve të tij statusin e "investitorit strategjik" për të ndërtuar një tjetër vendpushim në një ishull aty pranë, duke e kualifikuar për t'i siguruar procedura të përshpejtuara për lejet dhe përfitime të mbështetura nga shteti, përfshirë pastrimin e municioneve të pashpërthyera. (Ishulli dikur ka shërbyer si bazë për nëndetëset sovjetike.)

Në videon që ndodhej në telefonin e Ibrahimit, një protestues në zonën e lagunës ku po zhvillon projektin Kushner – një peshkatar, familja e të cilit ka lidhje të lashta me atë tokë – shihet duke u rrahur dhe më pas duke u tërhequr zvarrë nga rojet private të sigurisë të zhvilluesve. Burri më vonë pretendoi se rojet i vunë armët në kokë. Oficerët e policisë së shtetit qëndronin aty pa ndërhyrë, derisa protestuesit, të indinjuar nga ky rrëmbim, u gjendën në prag të një kryengritjeje.

Për Ibrahimin, si dhe për shumë shqiptarë të tjerë me të cilët fola, ky episod shërbente si një metaforë për ndjesinë e tyre të pafuqisë. Udhëheqësit e vendit u dhurojnë favore të shumta investitorëve të huaj, oligarkëve dhe militantëve partiakë, ndërsa të gjithë të tjerët e kanë të vështirë të mbijetojnë. Ibrahimi, vajza e një mësuesi dhe e një punonjësi bashkiak në pension, e përfundoi gjimnazin si nxënësja e dytë më e mirë e klasës, në qytetin e vogël të Përmetit. Ajo mund të ishte larguar lehtësisht jashtë shtetit, ashtu si shumë të tjerë që kërkojnë shkolla dhe punë më të mira. Por ajo dëshiron të qëndrojë. "Jam shqiptare dhe dua të jetoj në vendin tim," tha ajo. Megjithatë, videoja që pa atë ditë në kafene e tronditi thellë: "Ishte sikur dinjiteti ynë po tërhiqej zvarrë nëpër dunat e rërës."

Ajo nuk ishte e vetme. Protestat në vendin ku po ndërtohet kompleksi turistik u përhapën brenda natës edhe në kryeqytet, dy orë më larg në veri. Demonstruesit mbanin pankarta ku shkruhej "Shqipëria nuk është në shitje" dhe organizuan protesta të përditshme gjatë gjithë verës. Në kulmin e tyre, nga mesi i qershorit, numri i pjesëmarrësve arriti në rreth 100,000 vetë.

Ibrahimi e kaloi pjesën më të madhe të verës mes tyre. Ajo krijoi miqësi të reja dhe realizoi video për në Instagram. Së bashku me studentë të tjerë, ajo punoi në krijimin e instalacioneve që shpresonte se do t'i motivonin bashkëqytetarët e saj; ndër to ishte edhe një tryezë pokeri, ku studentët uleshin të vendosur maska ​​me fytyrat e politikanëve shqiptarë, ndërsa vinin bast me çipa që përfaqësonin zonat e mbrojtura të natyrës në vend. Indinjata ndaj projektit të Kushnerit u shndërrua në një sërë pakënaqësish të gjera kundër qeverisë, që përfshinin korrupsionin, kushtet në shkolla dhe koston e jetesës. Ibrahimi ndjente një shpresë të madhe se gjërat mund të ndryshonin. Duke parë kaq shumë njerëz që protestonin – nëna me karroca fëmijësh, fëmijë që krijonin piktura, pensionistë që ndanin kujtime nga e kaluara shtypëse e vendit – ajo besonte se Rama do të pranonte të paktën disa nga kërkesat e tyre. Këto protesta po shndërroheshin në lëvizjen qytetare më të rëndësishme në Shqipëri, që nga momenti kur studentët pro-demokracisë rrëzuan statujën e diktatorit të ndjerë Enver Hoxha – dhe bashkë me të, pothuajse 5 dekada komunizëm – në vitin 1991.

Por Rama ka qëndruar i palëkundur. Si një ish-lojtar profesionist basketbolli me karizëm dhe piktor i suksesshëm, ai është zgjedhur për katër mandate radhazi dhe e ka promovuar me zell Shqipërinë në botën e jashtme, duke kërkuar turistë dhe investitorë privatë. Ai e ka bërë anëtarësimin në Bashkimin Evropian prioritetin kryesor të qeverisë së tij. "Nuk ka absolutisht asnjë mundësi që investimi të ndalet për sa kohë që unë jam këtu," deklaroi ai për agjencinë Reuters në fillim të qershorit.

Me afrimin e fundit të verës dhe shkurtimin e ditëve, njerëzit që kishin fëmijë dhe karriera filluan të merrnin pjesë më rrallë në protesta. Ibrahimi dhe miqtë e saj arritën në përfundimin se përgjegjësia për ndryshimin në Shqipëri i takonte brezit të tyre. Gjyshërit e saj kishin përjetuar vitet më të këqija të komunizmit, kur shprehja e mendimit ndryshe çonte në burgosje ose vdekje. Prindërit e saj shqetësohen për atë që mund t'i ndodhë asaj gjatë protestave, ku studentët janë lënduar, janë vënë nën vëzhgim dhe janë arrestuar. "Mamaja më lutet çdo ditë të qëndroj në shtëpi, të mos dal jashtë," tha ajo. "Por ne kemi ende ëndrra, si dhe kohën e duhur për të luftuar për to."

Protestuesit e "Flamingove" fillimisht kishin 5 kërkesa, përfshirë kufizimin e mandateve për kryeministrin dhe shfuqizimin e ligjeve që favorizonin projektet e Kushnerit. Përballë qëndrimit të palëkundur të Ramës, aktivistët studentorë i ngushtuan kërkesat e tyre në një të vetme: dorëheqjen e Ramës.

Ata caktuan datën 13 tetor – një javë pas rifillimit të shkollës – si nisjen e një vale të re demonstratash, të udhëhequra nga studentët. Ata u bënë thirrje protestuesve të mblidheshin në një vendndodhje të re, te Ministria e Arsimit, në një orar që përkonte me përfundimin e mësimit në shumë shkolla. Ibrahimi shkroi datën me bojë spërkatëse nëpër Tiranë dhe e promovoi atë në një emision televiziv vendas. “Ne do të largohemi nga sheshi,” i tha ajo gazetarit, “në momentin që të përmbushet kërkesa kryesore e kësaj proteste, e cila ka qenë e pranishme që nga dita e parë: largimi i kësaj kaste politike të vjetëruar.”

Deri në fund të 13 tetorit, Tirana kishte rënë në kaos. Protestues të maskuar hodhën gurë, fishekzjarrë dhe bomba molotov drejt ndërtesave qeveritare dhe policisë. Ata rrëzuan shtyllat e ndriçimit duke bllokuar trafikun, si dhe përdorën tabela rrugore për të thyer dritaret e dyert. Në ditët në vijim, ata u vunë zjarrin bankave, ministrive, një komisariati policie dhe Gjykatës së Lartë.

Ibrahimi solli vezë dhe tullumbace të mbushura me bojë. Për njëfarë kohe, ajo qëndroi në vijën e parë, ballë për ballë me policinë; disa prej efektivëve qëlluan mbi protestuesit me plumba gome. Por, shpejt ajo gjeti një rol që i dukej më i dobishëm. Ajo vendosi maskën kundër gazit dhe nisi të kërkonte protestues që e kishin të vështirë të merrnin frymë. Ajo i nxori ata jashtë rrethit të gazit lotsjellës, dhe ua shpëlante sytë me tretësirë fiziologjike që ajo mbante në shishe brenda çantës së shpinës.

Në bisedat e mia me analistë politikë shqiptarë, përfaqësues të partive të pakicave dhe të tjerë, dëgjova pak dënim të dhunës. "Ishte e pashmangshme," thotë Arlind Qori, politolog dhe kryetar i Lëvizjes "Bashkë" – një parti që ka një vend në Parlament – ​​kur u takuam në zyrën e tij. Një ngjitëse në tavolinën mes nesh shfaqte Ramën pas hekurave, me simbole dollari dhe euroje në sy. "Protestat paqësore nuk e lëkundën aspak." Sipas shifrave zyrtare, deri në fund të tetorit, ishin lënduar 107 protestues dhe 201 punonjës të policisë së shtetit.

Protestuesit kanë kërkuar një qeveri të re, tranzitore, por Rama – të cilit i kanë mbetur pothuajse 3 vjet nga mandati – nuk ka ndërmend të dorëhiqet. Rama më tha se "i gjithë zemërimi kundër projektit ka qenë një budallallëk i madh" – i nxitur, sipas tij, nga armiqësia e gazetarëve ndaj Kushnerit dhe Presidentit Trump. "Po, korrupsioni ka qenë një problem i madh për Shqipërinë dhe do të ishte gënjeshtër të thuhej se ata" – protestuesit – "nuk kanë të drejtë në atë që thonë." 

Megjithatë, prokurorë të pavarur po e çrrënjosin atë, "madje edhe brenda radhëve tona," tha ai. Ai e vuri fajin për dhunën e fundit te lëvizja "Antifa", krimi i organizuar dhe kundërshtarët e tij politikë. "Opozita dëshiron që unë të largohem përmes presionit në rrugë, sepse nuk mund të më mundë në kutinë e votimit." 

Kushner's projects are under review and have not yet received final approvals. In a recent statement on his website, Kushner acknowledged that local residents have "legitimate questions and concerns." He added: "Ultimately, Albania will decide whether the project will proceed."

The students describe their movement as a leaderless one. They fear that whoever they elect as their representative will be corrupted by the ruling party – or targeted for attack. Only 2.8% of Albanians surveyed in 2018 said that “most people can be trusted”; this is the second lowest result among the almost 90 countries included in an international study, and the lowest in Europe. 

However, Ibrahim and her friends closely followed the recent elections in neighboring Serbia. There, a student-led opposition defeated the authoritarian populist leader Aleksandar Vučić, who, like Rama, had dominated the country’s institutions for more than a decade. Also, like Rama, Vučić had supported a luxury real estate project in his country, financed by Kushner. 

Kushner withdrew from the project in 2025 after Serbian prosecutors filed corruption charges against officials related to the initiative. "There are things we can learn from them," Ibrahim said, referring to the student movement in Serbia.

An hour after our first interview, I met him again, outside the Ministry of Education. Protesters had set fire to some trash cans, but the crowd was small and people looked tired. Ibrahim moved quickly between groups of friends; some of them wondered if it was time for another change in strategy.

As the smoke drifted into the afternoon light, an elderly woman arrived, pushing a wire shopping cart. She pulled some weathered winter jackets from a plastic bag and held them up to see which of the young men they might give them to. She told Ibrahim’s friends that the jackets belonged to her children, who were now living abroad. It was starting to get cold. Her children, she said, would have liked this new generation to have them.

©Taken from “ The Atlantic ”. Adapted in Albanian by LAPSI.al. This article will be published in the January 2027 issue, with the title: "Albanians have it coming".

Të këshilluara

ide

Andi Bushati: Parody of the taxation of the rich by their prime minister

Regardless of the rhetoric, there can be no illusion that Edi Rama has joined the global trend to reduce inequalities. Because the debate that is raging today is essentially concerned that their deepening is leading to the destruction of democracy. While in our country the opposite is happening. It is the will to destroy democracy that is producing more inequality.

13:31 Andi Bushati

Andi Bushati: Edi Rama is behind the money seized in Germany

Payments to the former head of SHISH from rigged tenders of ANA prove the strange mania to compromise with the state's money and its officials. It doesn't matter that Vlora Hyseni was appointed by Rama himself, it didn't matter that she was considered a blind loyalist, without being corrupt she couldn't be called a devoted servant

15:14 Andi Bushati

MOTI TIRANA

21°c

KËMBIMI EURO

90.02

aktuale

Ndiqe Lapsin edhe në

Me interes nga publiku

Me sytë katër

PAPARAZZI