Mario (30), Mijat (29) and Matija (22) seem to have nothing in common. One is from Tuzla, the other from Negotin, the third from Zagreb. They graduated from different high schools and universities, have different professions and do not know each other.
What they have in common is that they come from the Balkans. And that they live abroad or plan to leave.
All three tell DW that they did not make the decision to leave overnight. Although their motives for leaving were different, the reasons are the same: the disorder of the system and the lack of organization in society.
"Why do people leave Croatia? Nothing works there! Public transport, kindergartens, no jobs, no apartments, everything is expensive. People want to live in places where it works, it's not just about money," says Matija, who has lived in the German city of Mainz since the age of 16.
One of many
That they are not alone in their decision to emigrate is evidenced by the fact that on average, around 133,500 people leave the Balkans each year. This is shown by the database of the International Organization for Economic Cooperation and Development (OECD), which records the number of people who have moved to a country in a single year.
Although there are no official statistics on the number of those leaving the country at the national level (except for Croatia), OECD data for 31 countries shows that in the period from 2019 to 2023 - the latest year for which data is available - a total of more than 660,000 people left Serbia, Croatia, Montenegro and Bosnia and Herzegovina.
According to this data, the leading country in terms of "brain drain" is Croatia, from which about 47,000 residents flee each year. Croatia has about 3.8 million citizens. Next on this infamous list is Serbia, which loses an average of 43,000 residents each year, while about 40,000 citizens leave Bosnia and Herzegovina each year.
In 2023, the Secretary General of the Regional Cooperation Council, Majlinda Bregu, announced that, according to estimates, the Western Balkans region will lose between a quarter and half of its young, qualified and educated citizens in the coming decades. She highlighted high unemployment rates, poverty and exclusion as some of the main reasons.
Why are young people leaving?
Edhe pse migrimi nga Ballkani nuk është "nga dje", ekspertët tregojnë se faktorët kanë ndryshuar në 30 vitet e fundit.
Demografi Vladimir Nikitoviq nga Instituti i Shkencave Sociale në Beograd shpjegon për DW se, ndryshe nga të ashtuquajturit faktorë shtytës që dikur dominonin dhe që kryesisht kishin të bënin mearsye ekonomike, sot njerëzit motivohen edhe nga faktorët e kënaqësisë ose pakënaqësisë me gjendjen e shoqërisë.
Megjithatë, ndonëse cilësia e jetës është një faktor i rëndësishëm, Nikitoviq vëren se ajo ndryshon në varësi të llojit të profesionit dhe se është e vështirë të thuhet me siguri se është bërë më e rëndësishme se të ardhurat.
"Për njerëzit me arsim të lartë, të cilët si rregull kanë pritje më të larta nga jeta, cilësia e jetës dhe të gjithë faktorët që nuk lidhen ekskluzivisht me paratë ose pagën janë shumë lart në listën e prioriteteve", thekson ai dhe shton: "Nga ana tjetër, për njerëzit që janë në profesione të tjera, kryesisht duke kryer punë manuale, ku ndryshimet në të ardhura janë shpesh pesë ose gjashtë herë më të mëdha se këtu, është mjaft logjike që faktori ekonomik është ende vendimtar. Kjo është ende pjesa më e madhe e njerëzve që largohen".
Kur u pyet se si ngjarjet aktuale politike reflektojnë nëmotivimin e të rinjvepër t'u larguar/qëndruar në vend, Nikitoviq tha se ato sigurisht që kanë një ndikim, por ato reflektojnë shumë më tepër në potencialin e largimit sesa në vetë largimin.
"Rrethanat politike flasin më shumë për gjendjen e shoqërisë sesa nëse dikush do të migrojë vërtet. Kur të rinjtë thonë se do të largoheshin dhe përmendin situatën politike ose gjendjen e shoqërisë si arsye, kjo flet më shumë për kënaqësinë e tyre me kushtet sociale, sesa nëse ata do të largohen vërtet për këtë arsye", thekson ai.
A mund të kthehen të rinjtë me para?
Ndryshe nga Bosnjë-Hercegovina, ku ende nuk ka një program zyrtar shtetëror për të inkurajuar kthimin e të rinjve, udhëheqësit serbë dhe kroatë janë përpjekur përsëri në javët e fundit të tërheqin të rinj nga jashtë me masa të reja.
Gjatë njërit prej fjalimeve të tij zgjedhore, këtë herë në Svilajnac, Presidenti serb Aleksandar Vuçiq njoftoi subvencione për të kthyerit, pa specifikuar se sa do të arrinin ato.
Aktualisht, Serbia ka masa në formën e ndihmës administrative dhe mbështetjes për punësim, si dhe një lehtësim tatimor pesëvjeçar në formën e një uljeje prej 70 përqind të bazës tatimore dhe të kontributeve. Me fjalë të tjera, taksapaguesve të sapovendosur u ngarkohen taksa vetëm mbi 30 përqind të të ardhurave të tyre.
Mario nuk do të jetojë në vendlindjeFotografi: Private
Kryeministri kroat Andrej Plenkoviq është disi më bujar, sepse investimet në të kthyerit janë në miliona. Ato variojnë nga një përjashtim pesëvjeçar nga pagesa e taksës mbi të ardhurat deri në një shumë prej 27.000 eurosh për të filluar biznesin e tyre.
Although such measures are certainly important, DW's interlocutors believe that they are still not a sufficient incentive for young people to return.
Nenad Jovetić, director of the Institute for Development and Innovation (IRI), emphasizes that a quality education and healthcare system would be of key importance as a measure, and that improving them could attract many citizens, regardless of their age.
"Wages and income are important, but when it comes to your children's health or education, if you can offer this to young people who have emigrated before - that would be the right thing to do," he emphasizes.
Demographer Nikitović agrees and sees these measures more as "a political trick than a measure that can really change the situation."
"Most of these people don't have enough trust in society, or in the state and the way the system works. That's why I think financial incentives are only secondary - it's much more important for people to feel that there is a perspective and opportunity for progress."
Mario, Mijat and Matija confirm that financial reasons are not the main motivation for leaving. They say they would rather see the system work.
That's why they tell politicians the same thing in different ways - solve the systemic problems and we'll come back without any incentives. / DW
