Ballkani Perëndimor po bëhet një tjetër front gjeopolitik midis BE-së dhe SHBA-së, teksa fundi i gazit natyror rus për Kontinentin e Vjetër po afrohet gjithnjë e më shumë. "Fqinji i harruar" i Evropës është gjetur në qendër të interesit strategjik të SHBA-së dhe arkitekturës së re të energjisë për të kufizuar ndikimin rus dhe kinez, duke përdorur investimet në sektorin kritik të energjisë që administrata Trump e ka identifikuar si një mjet të sigurisë kombëtare.
Fundi i gazit rus
Strategjia e SHBA-së për zëvendësimin e plotë të rrjedhës së gazit natyror rus në rajonin e Evropës Qendrore dhe Juglindore, e cila filloi të shpalosej nga Athina nëntorin e kaluar, duke përfshirë Greqinë dhe Korridorin Vertikal si një shtyllë kyçe, po përshpejtohet me aleatë të rinj dhe hapjen e kanaleve të reja për transportin e LNG-së amerikane.
Ekspansionizmi amerikan ka gjetur terren pjellor në vendet e Ballkanit Perëndimor, me varësinë e tyre të lartë nga gazi rus, infrastrukturën e dobët dhe rrjetet e fragmentuara që kanë pritur me vite fonde evropiane për t'i përmirësuar ato.
Në shkurt, Kongresi Amerikan miratoi Aktin "Demokracia dhe Prosperiteti i Ballkanit Perëndimor", i cili ndër të tjera, i angazhon SHBA-të të thellojnë bashkëpunimin ekonomik me vendet e rajonit.
Vetëm dy muaj më vonë, më 28 prill, në margjinat e Forumit Ekonomik të Tre Deteve të mbajtur në Kroaci, kompanitë amerikane nënshkruan marrëveshje me vlerë miliarda dollarë për projekte në sektorët e energjisë dhe inteligjencës artificiale, me Sekretarin Amerikan të Energjisë Chris Wright që konfirmoi gjatë fjalimit të tij mbështetjen e SHBA-së për marrëveshjen midis Bosnjës dhe Hercegovinës dhe Kroacisë për të ndërtuar një tubacion gazi natyror që do të transportojë LNG-në amerikane në Bosnjë nga terminali në ishullin kroat të Krk.
Ky tubacion i ri, i cili synon të diversifikojë furnizimin me energji të Bosnjës, do të financohet dhe zhvillohet nga kompania amerikane AAFS Infrastructure and Energy LLC, e cila drejtohet nga Jesse Binal, një ish-avokat i Trump dhe Joseph Flynn, vëllai i ish-këshilltarit të sigurisë kombëtare të Trump, Michael Flynn.
Investim prej 1.5 miliardë eurosh
Projekti energjetik, me një buxhet prej 1.5 miliardë eurosh, ka shkaktuar një çarje të re në marrëdhëniet Uashington-Bruksel, pasi Evropa sheh pas tij një integrim në rritje të planifikimit energjetik të Ballkanit me interesat tregtare dhe strategjike amerikane.
BE-ja i ka vënë vetes qëllimin e heqjes së plotë të pavarësisë nga Rusia, por në kontekstin e diversifikimit të burimeve dhe forcimit të autonomisë së saj energjetike dhe jo zëvendësimit të varësisë së saj nga një furnizues tjetër.
Bosnja është plotësisht e varur nga gazi rus i importuar përmes tubacionit TurkStream. Për të hapur rrugën për marrëveshjen e tubacionit, ajo ndryshoi legjislacionin e saj dhe vazhdoi me një caktim të drejtpërdrejtë kompanisë amerikane AAFS Infrastructure and Energy. Ky veprim ka tërhequr kritika të forta nga Brukseli, i cili ka paralajmëruar qeverinë boshnjake se legjislacioni mund të rrezikojë aksesin e vendit në tregun evropian të energjisë dhe 1.16 miliardë euro në financim sipas Planit të Zhvillimit të Ballkanit Perëndimor të BE-së.
Bosnja është pjesë e Komunitetit të Energjisë të BE-së dhe një vend kandidat për anëtarësim në vitin 2022, të cilin Brukseli e ka lidhur me një sërë reformash të brendshme të vonuara.
Modeli amerikan po lëviz në një drejtim krejtësisht të kundërt. "Rrjedha e energjisë nuk duhet të ndalet nga rregulloret dhe ligjet. Në histori, nuk ka rregullatorë të mëdhenj, por shpikës të mëdhenj", - tha Sekretari i Brendshëm i SHBA-së, Doug Bergham, në takimin e Bashkëpunimit Transatlantik të Energjisë në Athinë në nëntor, duke i dërguar një mesazh të qartë Brukselit në lidhje me qëllimet amerikane, duke përmendur pengesat rregullatore që ata kanë vendosur në Korridorin Vertikal.
Marrëveshja me investitorët amerikanë, sipas zyrtarëve boshnjakë, vjen në një përpjekje për të ndihmuar në arritjen e qëllimit të BE-së për t'i dhënë fund importeve të gazit rus deri në fund të vitit 2027.
"Kjo pjesë e Evropës po kthehet te arsyeja e shëndoshë, rruga drejt prosperitetit është më shumë, jo më pak energji", - tha Wright nga Kroacia. Përmes investimeve në energji dhe infrastrukturë dixhitale, Shtetet e Bashkuara po zhvillojnë një hark të gjerë ndikimi nga Mesdheu Lindor në Ballkan dhe Evropën Qendrore dhe Lindore.
Grupi amerikan i investimeve “Pantheon Atlas” ka nënshkruar një marrëveshje me partnerin e tij lokal “Koncar Group” për të ndërtuar një qendër të dhënash dhe inteligjence artificiale me kapacitet 1 GW në Kroacinë qendrore. Ndërtimi pritet të fillojë në vitin 2027 me qëllim që të jetë funksional deri në vitin 2029.
“Dhuratat”
Kryeqyteti i Kosovës, Prishtina, kohët e fundit priti një konferencë investitorësh amerikanë që synonte tërheqjen e kompanive amerikane për të investuar në disa projekte, të tilla si një stacion i ri autobusësh dhe spital në qytet, ndërtimi i një rruge unazore dhe shumë objekte të infrastrukturës sportive.
Shqipëria gjithashtu i është bashkuar "karrocës" amerikane. Vendi fqinj, bazuar në një marrëveshje kornizë 20-vjeçare të nënshkruar nga kompania shtetërore Albgaz me kompaninë greke Aktor, do të furnizohet me LNG amerikane nga viti 2030, e cila do të furnizohet nga Venture Global. Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi pritet të jenë destinacionet e ardhshme të investimeve amerikane në Ballkan.
Greqia është një "çelës" për planet e SHBA-së
Greqia, për shkak të vendndodhjes së saj gjeografike dhe infrastrukturave të transportit, magazinimit dhe gazifikimit të LNG-së, zë një vend të veçantë në arkitekturën energjetike të SHBA-së për rajonin më të gjerë.
SHBA-të mbështesin planet e saj strategjike për zëvendësimin e plotë të gazit rus në infrastrukturat e Greqisë, konkretisht në dy terminalet e Revithoussa dhe Alexandroupolis, dhe që nga nëntori i kaluar kanë shprehur hapur mbështetjen e tyre për zbatimin e një FSRU-je të dytë në vend.
Kontrata e parë afatgjatë për furnizimin me LNG amerikane u nënshkrua në Athinë nga kompania e përbashkët e Aktor dhe DEPA Emporias, Atlantic-See. Megjithatë, qëllimi i deklaruar i SHBA-së për të zëvendësuar çdo metër kub gaz nga Rusia në Evropën Qendrore dhe Lindore, për ta arritur këtë, duhet të parandalojë hyrjen e konkurrentëve në kohën e duhur, me kontrata afatgjata që do të lidhin vendet e rajonit.
Në këtë kontekst dhe paralelisht me mbështetjen e Korridorit Vertikal, po hapen kanale të reja të transportit të LNG-së dhe po mbështeten infrastruktura të reja në vendet fqinje të Ballkanit.
Kjo politikë hap perspektiva të reja për kompanitë greke aktive në këtë sektor, siç është grupi i ndërtimit Aktor, i cili debutoi në tregun e LNG-së me sipërmarrjen e përbashkët që ka krijuar me DEPA Atlantic-See për eksportin afatgjatë të gazit natyror të lëngshëm amerikan nëpërmjet Greqisë në Evropën Juglindore dhe Ukrainë. Grupi i ndërtimit tani po ndjek një rrugë autonome nëpërmjet degëve të tij, Aktor LNG USA, Aktor Energy USA.
Më 29 prill, dega e Aktor LNG USA nënshkroi një marrëveshje në Tiranë me kompaninë shtetërore të gazit natyror Albgaz për furnizimin me 1 miliard metra kub gaz amerikan LNG çdo vit nga viti 2030. Në të njëjtën kohë, dega e Aktor Energy nënshkroi një memorandum bashkëpunimi me Ministrinë e Infrastrukturës dhe Energjisë së Shqipërisë për zhvillimin e një qendre energjetike që përfshin një termocentral me gaz natyror me një kapacitet prej afërsisht 380 MW.
Plani i Shqipërisë përfshin ndërtimin e një FSRU-je, si dhe ndërtimin e një tubacioni Fier-Vlorë, i cili do të lidhë rajonin me rrjetin kombëtar dhe rajonal të transmetimit të gazit natyror, zbatimi i të cilit do ta bëjë vendin fqinj një portë tjetër për LNG-në amerikane për rajonin e Ballkanit.
SHBA-të mbështesin planet e tyre strategjike për zëvendësimin e plotë të gazit rus në infrastrukturën e Greqisë, konkretisht në dy terminalet e Revithoussa dhe Aleksandropolis.
Korridori Vertikal mbetet një arterie kyçe për furnizimin e vendeve të rajonit deri në Ukrainë dhe në perëndim deri në Hungari dhe Austri. Megjithatë, konkurrenca në rrugën e gazit natyror nga Jugu në Veri duke filluar nga infrastruktura greke pritet të rritet, pasi përveç Turqisë dhe Korridoreve Perëndimore, korridore të reja po zhvillohen në Ballkanin Perëndimor, si dhe një i ri nga Veriu në Jug.
Në fund të vitit 2027, prodhimi do të fillojë në fushën e madhe Neptun Deep në Rumani, në Detin e Zi, të menaxhuar nga Romgaz rumun në bashkëpunim me OMV Petrom (një degë e OMV austriake), me dy kompanitë që tashmë janë në diskutime për marrëveshje furnizimi me vendet e Evropës Lindore, pasi prodhimi përkon me fundin e gazit rus.
Korridori Vertikal mbetet një arterie kyçe për furnizimin e vendeve të rajonit deri në Ukrainë dhe në perëndim deri në Hungari dhe Austri. Megjithatë, priten zhvillime në frontin e Korridorit Vertikal javën e ardhshme në takimin trepalësh në Athinë, në të cilin do të marrin pjesë Ministrat e Energjisë të Greqisë, Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut. ©Kathimerini, LAPSI.al
